एकदा भगवतः सूर्यस्य रहस्यं महर्षये नारदाय प्रवदन्तः मुनिवराः एवं कथयन्ति स्म। एकस्मात् दीपात् यथा सहस्रशः दीपाः प्रज्वलन्ति, तथैव तस्मादेकात् परमात्मनः सहस्रशः रूपाणि प्रवर्तन्ते। स्वात्मनः तत्त्वं यदा सः पश्यति, तदा स एक एव भवति; परं तु तस्मिन्नेव एकत्वे लीनत्वे, पुनः नानात्वं तस्माद्भवति। अस्मिन्लोके यत् किञ्चित् चराचरं दृश्यते, तत्र किञ्चिदपि नित्यं नास्ति; स एव तु अक्षयः, अप्रमेयः, सर्वव्यापीति कथ्यते। तस्मादेव, हे द्विजोत्तम, अव्यक्तात् त्रिविधा प्रकृतिः उत्पद्यते; या साक्षात् व्यक्ताव्यक्तरूपेण स्थिताऽस्ति, सा प्रकृतिः नाम। सा एव ब्रह्मणो योनिः, सत्-असद्रूपिणी, या लौकेषु सर्वेषु देवपित्र्यादिकर्मसु पूज्यते। तस्मात् परं किञ्चिदस्ति न—न पिता, न देवता, हे द्विजोत्तम; स एव आत्मा ज्ञेयः, तस्मात् अहं तम् उपास्महे। ये स्वर्गस्थाः embodied भूताः, तेऽपि तम् प्रणमन्ति; तेन एव ते देवयानं मार्गं तथा ऋषिभिः निर्दिष्टं फलं प्राप्नुवन्ति। देवाः स्वाश्रमस्थाश्च, तस्य विविधेषु रूपेषु शरणं गत्वा, भक्त्या आद्यं तं पूजयन्ति, स तेषां कामान् ददाति। स एव सर्वव्यापी निर्गुणश्च इति कथ्यते; यथाशक्ति ज्ञात्वा, अहम् आदित्यं पूजयामि। ये जनाः तस्मिन्नेव चित्तं निवेश्य, एकतत्त्वे शरणं गत्वा, तेषां परमं फलं—एकत्वं प्राप्तिः स्यात्। एवं, हे नारद, रहस्यभागः त्वयि प्रकटितः; मम भक्त्या, हे देवर्षे, त्वया अपि परं स्मृतम्। देवैः, ऋषिभिः, प्राचीनैः वा, स एव वरदः स्मृतः; सर्वे तम् आत्मानं, आदित्यं पूजयन्ति। एवं पूर्वं आदित्यम् नारदाय प्रोक्तवान्; अद्यापि, हे द्विजोत्तम, मया अपि आदित्यस्य कथा कीर्तिता। एषा कथा श्राव्या मया उक्ता, हे द्विजोत्तम; सा सूर्यभक्ताय एव दातव्या, अन्यस्मै न कदाचन। यः कश्चित् एतां नित्यं पठति, वा शृणोति, स नूनं सहस्रकिरणं देवं प्रविशति—अत्र न संशयः। यः क्लिष्टः, रोगपीडितः वा, स सूर्यकथाश्रवणेन विमुच्यते; ज्ञानेच्छुः ज्ञानं तथा कामान् लभते। यः पठति, स महर्षे, क्षणेन स्वमार्गं प्राप्नोति; यं यं कामं कामयते, स तम् निश्चितं लभते। तस्मात् त्वं नित्यं भगवन्तम् आदित्यं स्मर—स्रष्टारं, विधातारं, जगन्नाथम्। सर्वे त्रयः लोका आदित्ये प्रतिष्ठिताः; तस्मात् एव सर्वं जगद् उत्पद्यते—देवा, असुराः, मनुष्याश्च। एषा या विश्वरूपिणी प्रभा, सा रुद्रस्य, उपेन्द्रस्य, महेन्द्रस्य, ब्राह्मणश्रेष्ठानां, दिवौकसां, महातेजसां च। आदित्यः एव सर्वात्मा, सर्वलोकनाथः, देवदेवः, प्रजापतिः, त्रैलोक्यस्य मूलं परमं च दैवतं। यत् सम्यक् हुतं वह्नौ, तत् आदित्यं गच्छति; आदित्याद् वर्षं, वर्षात् अन्नं, अन्नात् सर्वाणि भूतानि। सर्वं सूर्याद् जायते, तत्रैव लीयते; लोकानां सृष्टिलयौ आदित्यादेव जातौ। एषः ध्यानिनां ध्यानम्, मुमुक्षूणां मोक्षः; तत्रैव लयं गच्छन्ति, तस्मादेव पुनः पुनः जायन्ते। क्षणाः, मुहूर्ताः, अह्न्यः, रात्रयः, पक्षाः, मासाः, संवत्सराः, ऋतवः, युगानि च—एतानि सर्वाणि नित्यं विद्यन्ते। सूर्यं विना, कालपरिमाणं नास्ति; कालं विना, क्रमो नास्ति, न वह्नेः प्रवृत्तिः। ऋतुविभागं विना, कुतः पुष्पफलोत्पत्तिः? कुतः धान्यपाकः, तृणौषधिसमूहः च? सूर्यं विना, न किञ्चिद् क्रियते जीवेषु, न स्वर्गे; जगत् शक्त्या सर्वं सूर्यं प्रविशति, यः जलस्य चौरः इति स्मृतः। वर्षं विना, सूर्यः न दहति; वर्षं विना, न शोषयति; वर्षं विना, न सीमां गच्छति; जलयुक्तः सूर्यः प्रज्वलति। वसन्ते सूर्यः कपिलवर्णः; ग्रीष्मे सुवर्णवर्णः; वर्षासु श्वेतवर्णः; शरदि पीतकः। हेमन्ते ताम्रवर्णः; शिशिरे रक्तवर्णः; एवं ऋतुभिः सूर्यस्य वर्णाः कीर्तिताः। ऋतुवर्णगुणैः सूर्यः समृद्धिं पुष्टिं च ददाति; अधुना, हे द्विजोत्तम, सूर्यस्य सामान्यनामानि कथयामि। द्वादश नामानि पृथग् विज्ञेयानि—आदित्यः, सविता, सूर्यः, मिहिरः, अर्कः, प्रभाकरः, मार्तण्डः, भास्करः, भानुः, चित्रभानुः, दिवाकरः, रविः—एतानि द्वादश सामान्यनामानि। विष्णुः, धात्रा, भगः, पूषा, मित्रः, इन्द्रः, वरुणः, अर्यमाः, विवस्वान्, अंशुमान्, त्वष्टा, पर्जन्यः—एते द्वादश स्मृताः। एवं द्वादश आदित्याः पृथक् संस्थिताः, ते मासद्वादशक्रमेणोदयन्ते। चैत्रे विष्णुः, वैशाखे अर्यमा, ज्येष्ठे विवस्वान्, आषाढे अंशुमान् स्मृतः। श्रावणे पर्जन्यः, प्रोष्ठपदे वरुणः, आश्वयुजे इन्द्रः, कार्त्तिके धाता। मार्गशीर्षे मित्रः, पौषे पूषा, माघे भगः, फाल्गुने त्वष्टा दीप्यते। विष्णुः सदा द्वादशशतकिरणैः प्रकाशते; अर्यमा सहस्रत्रयशतकिरणैः उज्ज्वलति। एवं सूर्यस्य महिमा, स्वरूपं, नामानि, कार्याणि च, महर्षये नारदाय प्रवदितानि। एषा कथा ये पठन्ति, शृण्वन्ति, वा, ते निश्चितं सहस्रकिरणं सूर्यं प्रविशन्ति, सर्वान् कामान् लभन्ते, रोगैः मुक्ताः भवन्ति, ज्ञानं च प्राप्नुवन्ति। तस्मात् नित्यं आदित्यं, जगत्कर्तारं, विधातारं, पूजयेत् स्मरेद् वा।