यदि सूर्यः आदिदेवः सनातनः परमात्मा अस्ति, तर्हि सः किमर्थं साधारणजनवत् वरान् इच्छन् तपः अकरोत्? एतत् परमं रहस्यं तेजस्विनः विषये अहं त्वां वक्ष्यामि, यत् पूर्वं मित्रेण पृष्टं महात्मना नारदेन कथितम्। पूर्वं मया द्वादशरूपाणि सूर्यस्य उक्तानि; तेषु मित्रवरुणौ तपस्याम् अवस्थितौ। तयोः वरुणः जलाहारः पश्चिमसागरस्थले स्थितः, मित्रः तु वाय्वाहारः अस्मिन मित्रवने तपस्यन् आसीत्। तदा मेरुशिखरात् गन्धमादनात् महायोगी नारदः आत्मनिग्रहवान् सर्वलोकान् विचरन् तत्र आगच्छत्, यत्र मित्रः तपस्याम् आसीत्। तं तपःस्थितं दृष्ट्वा नारदस्य मनसि कौतुकम् अभवत्। सः यः अक्षरः, अव्ययः, प्रकटः अप्रकटः च, सनातनः, येन त्रैलोक्यं एकरसतया धृतम्, महात्मा सः। सः सर्वदेवानां पिता, परमातीतः, नारदः मनसि चिन्तयामास—'कान् देवतान् वा पितृन् वा सः पूजयेत्?'—इति, तं देवम् उवाच। वेदेषु पुराणेषु च, अङ्गोपाङ्गैः सह, त्वं अजः, नित्यः, विश्वसृजः, अनुत्तमः आधारः इति स्तूयसे। यत् यत् भूतम्, भव्यम्, भविष्यत् च, सर्वं त्वयि स्थितम्; चत्वारः आश्रमाः गार्हस्थाद्याः अपि त्वयि प्रतिष्ठिताः। जनाः दिनरात्रम् तव रूपेषु शरणं गच्छन्तः त्वां पूजयन्ति; त्वं नित्यः देवः, सर्वस्य पिता माता च। कः पितृ वा देवः त्वया पूजनीयः? न वयं जानिमः। एतत् वक्तुम् अयुक्तम्, तथापि वक्तव्यम्; एतत् परमं नित्यम् रहस्यं। यतः त्वं भक्तः, ब्राह्मण, तत्त्वतः तव उद्घाटयिष्यामि। यत् सूक्ष्मम्, अज्ञेयम्, अव्यक्तम्, अचलम्, नित्यं, इन्द्रियैः इन्द्रियविषयैः सर्वैः च रहितम्—सः एव सर्वभूतानां अन्तरात्मा, क्षेत्रज्ञः, गुणत्रयात् परः, पुरुषः इति संकल्प्यते। सः एव हिरण्यगर्भः, बुद्धिः, योगे महत्तत्त्वम्, आदिप्रकृतिः च। सांख्ये तु सः विवक्षितः, योगे अनेकनामरूपैः; त्रिधा, विश्वात्मा, शर्वः, अक्षरः च स्मृतः। एकरसः सः त्रैलोक्यं धारयति; शरीररहितः सर्वशरीरेषु वर्तते। शरीरस्थः अपि कर्मैः न लिप्यते; सः मम, तव, अन्येषां च शरीरिणां अन्तरात्मा। सः सर्वस्य साक्षी, किन्तु कस्यापि न लभ्यते; सगुणः निर्गुणः, विश्वव्यापकः, ज्ञानोपलभ्यः। सर्वत्र हस्तपादः, सर्वत्र नेत्रशीर्षमुखः, सर्वत्र कर्णः, जगति व्याप्य स्थितः। विश्वं तस्य शिरः, भुजः, पादः, नेत्रं, नासिका; सः क्षेत्रे स्वेच्छया विचरति। अत्र शरीराणि क्षेत्राणि; सः योगात्मा तानि इच्छया जानाति, अतः क्षेत्रज्ञः इति कथ्यते। अव्यक्तपुर्यां सः स्थितः, अतः पुरुषः इति; विश्वं नानारूपं ज्ञेयम् तस्य एव सर्वत्र कथ्यते। अतः नानारूपत्वात्, विश्वरूपः स्मृतः; तु महत्त्वं एकं, एकः पुरुषः स्मृतः। सः एव नित्यः 'महापुरुषः' इति नाम धारयति; सृष्टिनियमस्य अधीनः, स्वयं स्वयम् उत्पद्यते। अन्तरात्मा सः शतधा, सहस्रधा, शतसहस्रधा, लक्षधा, स्वयम् आत्मनं सृजति। यथा अम्बु नभः पतित्वा पृथिवीं स्वगुणेन प्रविशति, तथा सः गुणसारं प्रविशति। यथा एकः वायुः शरीरेषु पञ्चधा भवति, तथा तस्य एकत्वं नानात्वं च—नात्र संशयः। यथा अग्निः स्थानभेदेन भिन्ननाम्ना प्राप्यते, तथा सः ब्रह्मादिषु नामानि प्राप्नोति। यथा एकदीपात् सहस्रदीपाः प्रज्वलन्ति, तथा एकात् सहस्ररूपाणि उत्पद्यन्ते। यदा सः आत्मानं जानाति, तदा एक एव भवति; तु यदा एकत्वे लयः, तदा तस्मात् नानात्वं उत्पद्यते। अस्मिन जगति न किञ्चिद् चलं स्थिरं वा नित्यं; सः एव अक्षरः, अनन्तः, सर्वव्यापी इति कथ्यते। अतः, द्विजश्रेष्ठ, अव्यक्तात् त्रिधा प्रकृति उत्पद्यते; यत् व्यक्ताव्यक्तरूपे स्थितम्, तद् प्रकृतिः इति कथ्यते। तद् ब्रह्मणः योनिः, सत्-असत् स्वरूपम्, यत् सर्वेषु देवपित्र्येषु कर्मसु पूज्यते। तस्मात् तस्मात् परः नास्ति—न पिता, न देवः, द्विज; सः आत्मा इति ज्ञेयः, अतः अहं तं पूजयामि। स्वर्गस्थाः अपि embodied beings तं नमन्ति; तेन देवपथं ऋषिसिद्धफलम् प्राप्नुवन्ति। देवाः स्वाश्रमस्थाः तस्य विविधरूपेषु शरणं गत्वा, भक्त्या आदिम् पूजयन्ति, सः तान् फलम् ददाति। सः एव सर्वव्यापी, निर्गुणः इति कथ्यते; यथाशक्त्या ज्ञात्वा अहं सूर्यं पूजयामि। ये जनाः तस्मिन् एकतत्त्वे मनः निवेशयित्वा, शरणं गत्वा तिष्ठन्ति, तेषां अपि एतत् परमं—ते एकं प्रवेशयन्ति।