अस्य भगवतः सवितुः अष्टमः रूपं विवस्वानिति प्रसिद्धः। सः अग्नौ प्रतिष्ठितः, देहवन्तां प्राणिनां भोजनं पचति। नवमं तेजस्विनः सूर्यस्य रूपं विष्णुर्नाम्ना विख्यातम्, यः नित्यं प्रादुर्भवति देवशत्रूञ् विनाशयति। दशमं तु तस्य रूपं अंशुमान् इति कथ्यते, यः वायौ स्थितः सर्वभूतानां प्रीतिं जनयति। एकादशं सूर्यस्य रूपं वरुणः, अप्सु प्रतिष्ठितः, सदा जीवभूतानां पोषणं करोति। द्वादशं तु सूर्यस्य रूपं मित्र इति प्रसिद्धम्, यः सोमनद्याः तटे स्थितः लोकानां हिताय तिष्ठति। सः वायुम् आश्रित्य तपश्चर्यां चकार, सखा-भावदर्शनेन सदा स्थित्वा, भक्तजनानां नानाविधं वरं प्रयच्छन्। एवं तद्रूपं लोकानां हितार्थं प्राचीनकाले प्रतिष्ठितम्; यतः मित्रः तत्र स्थितः, तस्मात् सः परः सखा इति स्मर्यते। एतेन द्वादशभिः रूपैः, हे द्विजश्रेष्ठ, सविता परमात्मा इदं विश्वं व्याप्य तिष्ठति। अत एव द्वादशस्थानेषु तानि रूपाणि भक्तजनैः सदा ध्यान्यमानानि पूजनीयानि च। एवं द्वादशादित्याभिवन्दनं कृत्वा, यः पुरुषः एतत् प्रतिदिनं शृणोति पठति च, सः सूर्यलोकमध्ये पूज्यते। यदि अयं सूर्यः आद्यः सनातनः देवः, तर्हि किमर्थं सः साधारणवत् वरकामनया तपः अकरोत्? अहं ते इदं परमं रहस्यं वक्ष्यामि, यत् पूर्वं मित्रेण पृष्टं, नारदाय चोक्तम्। द्वादश सूर्यरूपाणि पूर्वं मया उक्तानि; तेषु मित्रवरुणौ तपश्चर्याम् आस्थितवन्तौ। तत्र वरुणः आपः आश्रित्य पश्य्चिमसागरस्थः अभवत्, मित्रः तु वायुम् आश्रित्य अस्मिन्मित्रवने तदा स्थितः। तस्मिन्नन्तरे मेरुशृङ्गात् गन्धमादनात् महायोगी नारदः स्वसंयम्य सर्वान् लोकान् विचचार। सः तत्र आगतः, यत्र मित्रः तपस्यन् आसीत्; तं तपस्यन्तं दृष्ट्वा कौतूहलं जातम्। सः हि अक्षरः अव्ययः, व्यक्ताव्यक्तः, नित्यः, येन त्रयो लोकाः एकरसतया धार्यन्ते, स महात्मा। सः सर्वदेवानां पिता, परमात्परः च; नारदः चित्ते चिन्तयामास—'कान् देवतान् वा पितॄन् वा अयं पूजयेत्?'—इति, तस्मै देवाय उवाच। "वेदेषु पुराणेषु च, अङ्गोपाङ्गयुक्तेषु, त्वं अजातः नित्यः स्रष्टा, अनुत्तमः आधारः इति स्तूयसे। यद् अभूत्, यद् अस्ति, यद् भविष्यति, तत् सर्वं त्वयि स्थितम्; चतुर्वर्णाश्रमाः गृहस्थादयः अपि त्वयि एव प्रतिष्ठिताः। ते त्वां दिनरात्रं पूजयन्ति, रूपेषु शरणं गच्छन्ति; त्वं नित्यदेवता, सर्वस्य जनकः जननी च। तव पूज्यः कः पितरः वा देवः? न वयं जानिमः।" "एतद् वक्तुं न योग्यं, तथापि वक्तव्यम्; एतत् परं नित्यं रहस्यं। त्वं भक्तः ब्राह्मण, अतः तुभ्यं यथावत् प्रवक्ष्यामि। यत् सूक्ष्मं, अगम्यं, अव्यक्तं, अचलम्, नित्यम्—इन्द्रिय-विषय-भूत-रहितम्—तदेव। सः एव प्राणिनां अन्तरात्मा, क्षेत्रज्ञः च; गुणत्रयात् परः, पुरुष इति च चिन्त्यते। सः एव पुण्यः हिरण्यगर्भः, बुद्धिः, योगे महत्त्वं, आद्यं प्रकृतिः इति कथ्यते। सांख्ये सः वर्ण्यते, योगे नानानामरूपेण; सः त्रिविधः, विश्वात्मा, शर्वः अक्षरश्च स्मृतः। तेनैकात्मना त्रिलोकी धार्यते; देहाभावेऽपि सर्वेष्वपि देहेषु वसति।" "सः देहस्थोऽपि कर्मभिः न लिप्यते; सः मम, तव, अन्येषां च देहिनां अन्तरात्मा। सः सर्वस्य साक्षी, न तु कस्यचित् कदाचित् ग्राह्यः; सगुणः निर्गुणश्च, विश्वरूपः, ज्ञानेन एव प्राप्यः इति कथ्यते। सः सर्वत्र हस्तपादः, सर्वत्र चक्षुः शिरःमुखः, सर्वत्र कर्णः, सर्वं व्याप्य तिष्ठति। सः विश्वं शिरः बाहुपादचक्षुर्नासिकात्मकः, क्षेत्रे एकः स्वेच्छया विचरति। अत्र देहानि क्षेत्राणि; योगात्मा तान् यथेष्टं वेत्ति, तस्मात् क्षेत्रज्ञः इति कथ्यते।" "सः अव्यक्तपुर्यां स्थितः, तस्मात् पुरुष इति स्मृतः; विश्वं नानारूपं ज्ञेयम्, सः एव सर्वत्र इति कथ्यते। तस्मात् नानारूपत्वात् सः विश्वरूपः स्मृतः; तस्य महिमा एक एव, अतः एकपुरुषः इति स्मृतः। सः एव नित्यः 'महापुरुष' इति नाम्ना प्रसिद्धः; सृष्टिक्रमवशात् आत्मानं स्वयमेव सृजति। सः अन्तरात्मा शतधा, सहस्रधा, लक्षधा, कोटिशः आत्मानं सृजति।" "यथा जलं दिवः पतितं पृथिव्याम् स्वगुणेन प्रविशति, तथा सः गुणसारं प्रविशति। यथा एकः वायुः देहेषु पञ्चधा भवति, तथा तस्य एकत्वं च नानात्वं च—अत्र न संशयः। यथा अग्निः स्थानभेदात् नानानाम्ना कथ्यते, तथा ब्रह्मादिषु सः एवं नामानि प्राप्नोति।" एवं भगवतः सवितुः द्वादश रूपाणि, तेषां स्थितयः, तेषां तपः, तस्य च परमात्मरहस्यं नारदेन पृष्टं, भगवता च प्रतिपादितम्। एषा कथा श्रवणपाठाभ्यां सूर्यलोके पूज्यताम् आनयति।