कथं भक्तिः क्रियते? कथं देवः तुष्यति? एतत्सर्वं वयं त्वत्तः श्रोतुमिच्छामः, हे देवश्रेष्ठ। ततः भगवतः भाष्यम् आरभते— “श्रृणु, द्विजश्रेष्ठ! भास्करस्यार्घ्यं सर्वं च पूजनरूपं, भक्तिः श्रद्धा च ध्यानं च यथावत् प्रवक्ष्यामि। भक्तिः मनसा चिन्तनं प्रोक्ता, श्रद्धा चापि स्तूयते; ध्यानं तु समाधिः इति कथ्यते—एतानि सावधानः शृणु। यः तदाख्यानं श्रोतव्यं करोति, भक्तान् पूजयति, अग्निं सेवते वा, सः नित्यभक्तः उच्यते। यस्य मनः हृदयं च तत्रैव स्थापितम्, यो देवपूजायां नित्यं प्रवृत्तः, तानि कर्माणि यः करोति, स एव नित्यभक्तः। देवकार्यार्थं कृतानि कर्माणि यः अनुमन्यते, स्तुतौ च प्रवीणः भवति, सः पुरुषेषु श्रेष्ठतमो भक्तः। स भक्तान् न स्पर्धेत, नान्यदेवान् निन्देत; सूर्यव्रतम् यः पश्यति, सः भक्तेषु श्रेष्ठः। गच्छन्, स्थित्वा, स्वपन्, घ्राणं कुर्वन्, नेत्रे उन्मीलयन् निमीलयन् वा, यः भास्करं नित्यं स्मरति, सः भक्तेषु श्रेष्ठः। एवं भक्तिः ज्ञातव्या सदा आचरणीया; भक्त्या च ध्यानं स्तुत्या च मनसा अपि साध्यते। यः संयमं पालयति, ब्राह्मणाय ददाति, तं देवाः, मनुष्याः, पितरश्च सर्वे गृह्णन्ति। पत्रं पुष्पं फलं तोयं भक्त्या यः ददाति, तद् देवाः गृह्णन्ति; अविश्वासिनः त्यजन्ति। शुद्धभावः साध्यः, संयमेन सदाचारः सह; यत् किमपि शुद्धभावेन क्रियते, तत् सफलं भवति। स्तोत्रेण, जपेन, अर्घ्यप्रदानेन, विवस्वतः पूजया, भक्त्या उपवासेन च सर्वपापैः विमुच्यते। यः शिरसा भूमौ प्रणमति, सः क्षणेन सर्वपापैः विमुच्यते—अत्र न संशयः। यः भक्तिपूर्वकं सूर्यं प्रदक्षिणं करोति, सः सप्तद्वीपां पृथिवीं प्रदक्षिणां कृतवान् इव भवति। यः सूर्यं चित्ते स्थापयित्वा गगनं प्रदक्षिणं करोति, सः सर्वान् देवान् प्रदक्षिणं कृतवान् इव। षष्ठ्यां दिने एकवारं भुक्त्वा, संयमं व्रतं च पालयन्, सूर्यं यः पूजयति, सः भक्तियुक्तः भवति। वा सप्तम्यां, अहोरात्रं उपोष्य, भास्करं यः पूजयति, अश्वमेधफलम् आप्नोति। षष्ठ्यां वा सप्तम्यां, कृष्णपक्षस्य सप्तम्यां उपोष्य, इन्द्रियसंयमेन, सः परमं पदम् आप्नोति। यः सर्वरत्नैः भास्करं पूजयति, पद्मसदृशेन वाहनं समारुह्य, सः सूर्यलोकं गच्छति। शुक्लपक्षस्य सप्तम्यां, उपोष्य भक्तिपूर्वकं, शुद्धोपहारैः भास्करं यः पूजयति, सर्वपापैः विमुक्तः सूर्यलोकं गच्छति; तेन सूर्यसम्बद्धे पात्रे तोयं पातव्यम्। संख्यां क्रमशः वर्धयित्वा, चतुर्विंशतितमे दिने पुनः व्रतं त्याज्यम्; द्वाभ्यां वर्षाभ्यां व्रतम् पूर्णं भवति। अर्कसप्तमी सर्वकामदायिनी इति प्रसिद्धा; शुक्लपक्षस्य सप्तम्यां, सूर्यदिने, विशेषतः शुभा। सप्तमी ‘विजया’ इति कथ्यते; तत्र दानं, स्नानं, तपः, होमः, उपोषणं च महाफलदं भवति। विजयसप्तम्यां यत् किमपि क्रियते, तत् महापापनाशनं; ये च सूर्यदिने पितृकर्म कुर्वन्ति, महाश्वेतं पूजयन्ति, ते यद् यद् इच्छन्ति तत् लभन्ते; सर्वे पुण्यकर्माणि सदा भास्कराय समर्पितानि। तस्यां कुले कदापि न दरिद्रः न रोगी जायते, श्वेतरक्तपीतपङ्केन वा। यः तैलं लेपयति, यद् इच्छति तत् फलं प्राप्नोति; चित्रभानुं विविधैः सुरभिपुष्पैः पूजयेत्। यो यः उपोष्य पूजयति, सः यद् इच्छति तत् प्राप्नोति; घृतदीपं तिलतैलदीपं वा प्रज्वाल्य, आदित्यं यः नेत्राभ्यां पूजयति, सः कदापि न क्षीयते; यो दीपं सदा ददाति, सः ज्ञानदीपेन प्रकाशितः भवति। तिलाः, शुद्धं तैलं, तिलगोवां च उत्तमं दानं—एते होमे दीपे च महापापनाशकाः। यो यो देवालये, मार्गे, चौर्यपथे दीपं ददाति, सः सुन्दरः भाग्यवान् भवति। प्रथमदीपः नैवेद्येन, द्वितीयः ओषधीरसेन; मज्जास्थिपेषेण न कदापि दातव्यः। दीपः उपरि एव गच्छति, अधः न; दाता प्रकाशितः, न अधमं स्थानं प्राप्नोति। यो नित्यदीपं चौर्यं करोति, वा नाशयति, सः बन्धनं, नाशं, क्रोधं, तमः च प्राप्नोति। दीपदाता सुरलोके दीपवत् प्रकाशते; यो दीपं कुम्कुमागुरुचन्दनैः सदा लेपयति, सः मृत्युः अनन्तरं धनं, कीर्तिं, समृद्धिं च प्राप्नोति; शुद्धः रक्तचन्दनेन रक्तपुष्पैः च पूज्यः। सदा प्रातःकाले अर्घ्यं दत्त्वा, वर्षे एकस्मिन् सिद्धिं लभते; प्रातः सूर्यादारभ्य सायंतनं यावत् व्रतम् आचरितव्यम्। सूर्यं प्रेक्ष्य जपं स्तोत्रं वा किंचिदपि पठन्, एष आदित्यव्रतः महापापनाशकः भवति।” एवं भगवतः उपदेशः भक्त्याः स्वरूपं, व्रतस्य महत्त्वं, दीपदानस्य पुण्यं च प्रकाशितवान्।