शृणु, मुनिश्रेष्ठ! सर्वमङ्गललक्षणैः समलङ्कृतः, सर्वाभरणभूषितः, सुन्दरवपुः, वरदः, शान्तस्वरूपः, तेजोरश्मिवलयेन परिवृतः स भगवान् सूर्यः प्रकटितः। तं प्रभातसमये उदितं सूर्यं, घनारुणवर्णसमुद्भासं दृष्ट्वा, ततो विधिपूर्वकं पात्रग्रहणं कृत्वा, जानुभ्याम् भूमौ गच्छेत्। तत् पात्रं शिरसि निधाय, एकचित्तः वाक्संयमयुक्तश्च, त्र्यक्षरमन्त्रेण सूर्यायार्घ्यं समर्पयेत्। यदि च दीक्षितो न भवेत्, केवलं तस्य नाम्ना श्रद्धया भक्तियुक्तचित्तेन सूर्यायार्घ्यं दद्यात्, यतः स सूर्यः भक्तिमेव गृह्णाति। अग्न्यादिदिक्षु, अग्नौ, निरृतौ, वातौ, ईशे, प्राचीमुखादिषु, हृदयम्, शिरः, शिखा, कवचम्, नेत्रे, आयुधं च पूजयेत्। ततोऽर्घ्यं समर्प्य, गन्धान्, धूपं, दीपं, नैवेद्यं च दत्वा, जपन्, स्तुवन्, नमन्, करमुद्रां कृत्वा, देवतां विसर्जयेत्। यः कश्चन ब्राह्मणः, क्षत्रियः, वैश्यः, स्त्री, संयतः शूद्रश्च, इन्द्रियसंयमेन सूर्यायार्घ्यं ददाति, स नित्यभक्तियुक्तः शुद्धान्तःकरणः सन्, इच्छितभोगान् भोक्त्वा, परमां गतिं प्राप्नोति। ये च भास्करं, त्रैलोक्यदीपं, नभोगंमिनं शरणं यान्ति, ते सुखभागिनः भवन्ति। यावत् विधिना जलार्पणं भास्कराय न दत्तं, तावत् विष्णुं वा शंकरं वा, देवानां नाथौ, न पूजयेत्। तस्मात् प्रयत्नेन प्रतिदिनं शुचिः सन्, सुरभिपुष्पगन्धादिभिः आदित्याय जलार्पणं दद्यात्। यः कश्चित् शुद्धचित्तः स्नात्वा सप्तम्यां तादृशं जलं आदित्याय ददाति, स इच्छितफलम् अवाप्नोति। रोगी रोगात् मुच्यते, धनार्थी धनं लभते, विद्याकामः विद्यां, पुत्रकामः पुत्रं प्राप्नोति। यद् यद् कामयते ध्यायन् सूनवे जलार्पणसमये, तद् एव फलं पूर्णतया लभते। समुद्रे स्नात्वा सूर्याय जलार्पणं कृत्वा, प्रणम्य, नरः वा स्त्री वा, सर्वाभिलषितफललाभी भवति। ततः पुष्पाणि गृहीत्वा, वाक्संयमेन, सूर्यमन्दिरं गच्छेत्, प्रविश्य भानुम् अर्चयेत्, त्रिवारं प्रदक्षिणं कुर्यात्। कोणार्कं परमया भक्त्या, गन्धान्, पुष्पाणि, दीपान्, धूपं, नैवेद्यं च समर्पयेत्। दण्डवत्प्रणामैः, जयध्वनिभिः, स्तोत्रैः च, तं सहस्रकिरणं जगन्नाथं पूजयन्, दशाश्वमेधफलम् अवाप्नोति, सर्वपापविमुक्तः, तरुणः दिव्यदेहम् आप्नोति। सप्तपूर्वसप्तपश्चान्मान् उद्धृत्य, दिव्यसूर्यसदृशे कामरथे, गन्धर्वैः कीर्त्यमानः, सूर्यलोकं गच्छति, तत्र कल्पान्तपर्यन्तं श्रेयांसि भुङ्क्ते। पुण्ये क्षीणे, योगिनां कुलोत्पन्नः, चतुर्वेदविद् शुद्धाचार्यः ब्राह्मणः भवति। विवस्वतः योगम् आप्नोति, ततो मोक्षमवाप्नोति। चैत्रमासे शुक्लपक्षे दमनभञ्जिकाख्यं तीर्थम् अस्ति। यः तत्र पूर्वोक्तं कर्म करोति, स तदेव फलं प्राप्नोति, सौर्ये, अयनसंधौ, विषुवे वा। सूर्यवारे, तिथौ, उत्सवे वा, श्रद्धया संयतात्मानः यः तीर्थयात्रां तत्र कुर्वन्ति, ते दिव्यरथे सूर्यलोकं गच्छन्ति, तत्र महाप्रवाहस्य तटे रमन्ते। स रामेश्वरः सर्वकामफलप्रदः प्रसिद्धः। ये तं कामारिं सम्यक्स्नात्वा, गन्धान् पुष्पाणि धूपं दीपं नैवेद्यं च समर्प्य, प्रणिपत्य, स्तुत्वा, गीतैः वाद्यैः च पूजयन्ति, ते महात्मानः राजसूयाश्वमेधयोः फलं सम्पूर्णं प्राप्नुवन्ति, परमसिद्धिं च। तत्र कामरथे, घण्टाजाललालिते, गन्धर्वैः संस्तूयमानाः, शिवलोकं यान्ति। तत्र कल्पान्तपर्यन्तं रम्यभोगान् भुक्त्वा, पुण्ये क्षीणे, पुनरिह चतुर्वेदविदः भवन्ति। शंकरयोगं प्राप्य, ततो मोक्षं लभन्ते, ये तत्र सौर्ये क्षेत्रे प्राणान् त्यजन्ति। स सूर्यलोकं प्राप्त्वा, स्वर्गे देववत् रमते, ततो मानुषत्वं प्राप्य धर्मात्मा राजा भवति। सूर्ययोगमाप्य, मोक्षं लभते। एवं, मुनिश्रेष्ठ, दुर्लभं क्षेत्रं मया वर्णितम्। कोणार्के समुद्रतीरे, भोगमोक्षप्रदं तत् क्षेत्रम् अस्ति। अथ — इत्येतद् भगवन्, भास्करस्य परमं क्षेत्रं भोगमोक्षप्रदं यदुक्तं, श्रुतम् अस्माभिः। तव पावनमुखोद्गतम्, पापहरं, सुखदं चरितं श्रुत्वा न तृप्तिं गच्छामः। तस्मात्, भगवन्, वद, देवपूजाफलं किम्, दानस्य फलं च किम्। प्रणिपातनमण्डलनदीपधूपार्पणमार्जनादिषु च किम् पुण्यम् अस्ति? उपवासे, रात्रिभोजनविधौ च किम् फलम्? कः चार्घ्यविधिः, कुत्र च दातव्यः इति च स्पष्टय।