श्रूयताम्, महामुने, भारतभूमेः प्रदेशविभागवर्णनम् यथोक्तं पुरातनेषु शास्त्रेषु। प्राच्यप्रदेशान् कथयामि—अन्धाः, वामाङ्कुराः, वल्लकाः, मखान्तकाः च तत्र निवसन्ति। तत्रैवाङ्गाः, वङ्गाः, मालदाः, मालवर्तिकाः, भद्रतुंगाः, प्रतिजयाः, भार्यङ्गाः, अपमार्दकाः च दृश्यन्ते। प्राग्ज्योतिषाः, माध्राः, विदेहाः, ताम्रलिप्तकाः, मल्लाः, मगधाः, नन्दाः, अन्ये च पूर्वजनाः तत्र निवसन्ति। दक्षिणदिशि तु पूर्णाः, केवलाः, गोलाङ्गूलाः च वसन्ति। ऋषिकाः, मूषिकाः, कुमाराः, रामठाः, शाकाः, महाराष्ट्राः, महीषकाः, काञ्चन काञ्चन काञ्चनाः, कालिङ्गाः च तत्रैव दृश्यन्ते। अभीराः वैषिक्यैः सहिताः, सर्वेऽरण्यवासिनः, पुलिन्दाः, मौल्यकाः, वैदर्भाः, दण्डकाः च तत्र वसन्ति। पौलिकाः, मौलिकाः, अश्मकाः, भोजवर्धनाः, कौликाः, कुन्तलाः, डम्भकाः, नीलकलकाः च तत्रैव। एषा दक्षिणदिशः; पश्य पश्चिमप्रदेशान्—शूर्पारकाः, कालिधनाः, लोलाः, तालकतायः च तत्र निवसन्ति। पश्चिमे जनाः एवं; विंध्यप्रदेशे तु मालजाः, कर्कशाः, मेलकाः, चोलकाः च वसन्ति। उत्तमर्णाः, दशर्णाः, भोजाः, किश्किन्धकाः, तोषलाः, कोसलाः, त्रैपुराः, वैदिशाः च तत्र दृश्यन्ते। तुंबुराः, चाराः, यवनाः, पवनाः, अभयाः, रुन्दिकेराः, चर्चराः, होत्रधार्तयाः च तत्रैव निवसन्ति। एते सर्वे विंध्यप्रदेशे वसन्ति। पर्वतवासिनां प्रदेशान् अपि वर्णयामि—निहाराः, तुषमार्गाः, कुरवाः, तुङ्गनाः, खासाः, कर्णप्रावरणाः, ऊर्णाः, दर्घाः, शकुन्तकाः च तत्र निवसन्ति। चित्रमार्गाः, मालवाः, किराताः, तोमारैः सहिताः अपि तत्र दृश्यन्ते। अत्रैव कृतत्रेतादिषु चतुषु युगेषु धर्मनियमः स्थाप्यते। एवं नवभिः विभागैः भारतभूमिः व्यवस्थिताऽस्ति, या दक्षिणे पूर्वे च पश्चिमे च महासमुद्रेण परिवृता। उत्तरतः हिमालयो धनुराकारः स्थितः; एषा भारतभूमिः, द्विजश्रेष्ठ, सर्वस्य बीजम् इति। अत्रैव ब्रह्मत्वं, अमराधिपत्यं, दैवत्वं, मरुतां जन्म, व्याधाः, यक्षाः, अप्सरः, सर्पाः, लूथिकाः च जायन्ते। स्थावराः अपि, मुनयः, कर्मानुसारतः शुभाशुभप्रदेशान् यान्ति; अन्यो नास्ति लोकोऽयम्। देवाः अपि सदा कामयन्ते—"दिव्यत्वात् पतित्वा मृत्युलोके मानुषत्वं प्राप्नुयाम" इति। मानुषः यत् कर्म करोति, तत् न देवैः, न दानवैः शक्यं कर्तुम्; ते कर्मबन्धनैः बद्धाः स्वकर्मक्षयकाङ्क्षिणः। भारतसमो नास्ति देशः पृथिव्यां, द्विजवर, यत्र ऋषिप्रधानाः वर्णाः स्वार्थसिद्धिं लभन्ते। धन्याः ते पुरुषाः भारतजाः, ये धर्मार्थकाममोक्षमहाफलानि प्राप्नुवन्ति। अत्रैव तपसः सुदुर्लभं फलं लभ्यते, सर्वदानयज्ञफलं च। अत्रैव तीर्थसेवनस्य, गुरुषुशुश्रूषायाः, देवपूजनस्य, स्वाध्यायस्य च फलं सुलभम्। अत्र देवाः सदा तुष्टाः, शुभजन्मकाङ्क्षिणः; विविधव्रतफलानि, विविधशास्त्रफलानि च अत्रैव। अहिंसादिधर्मफलम्, सर्वेषां वाञ्छितफलम्, ब्रह्मचर्यफलम्, गार्हस्थ्यस्य च फलं अत्रैव लभ्यते। वानप्रस्थ्यस्य फलं, संन्यासस्य फलं, यज्ञदानकर्मणां फलं, अन्यानि शुभकर्मफलानि च अत्रैव। एतानि सर्वाणि भारतदेशे लभ्यन्ते, नान्यत्र, मुनिवराः; को वा भारतस्य सर्वगुणान् वर्णयितुं शक्नोति? एवं हि मया भारतभूमेः परमं माहात्म्यं सम्यगुक्तम्, या पापापहाऽस्ति, पुण्या, शुभदा, प्रज्ञावर्धिनी च। यः एतत् प्रतिदिनं शृणोति वा पठति वा, संयतात्मा सन्, सर्वपापैः विमुक्तः, विष्णोः पदं प्राप्नोति। तत्रैव भारतस्य दक्षिणसागरतटे ओण्ड्राख्यः देशः प्रतिष्ठितः, स्वर्गमोक्षप्रदः। समुद्रात् विरजावृत्तपर्यन्तं यावत् प्रदेशः सर्वगुणैरलङ्कृतः, धर्मिष्ठजननिवासः। तत्र जन्मना ब्राह्मणाः इन्द्रियसंयताः, तपस्विनः, स्वाध्यायनिष्ठाः, सदा पूज्याः मान्याश्च। पित्र्यादिकर्मसु, दाने, विवाहे, यज्ञे, अध्ययने च, तस्मिन्प्रदेशे जाताः द्विजाः सर्वत्र पूज्यन्ते। तेषां ब्राह्मणानां षट्कर्मनिष्ठा, वेदविदः, इतिहासज्ञाः, पुराणार्थकुशलाः च। सर्वशास्त्रार्थविशारदाः, यज्ञकर्मनिष्ठाः, अमत्सरिणः, केचित् अग्निहोत्ररताः, केचित् शिष्टकुलविहिताग्निसेविनः। पुत्रपत्नीधनसम्पन्नाः, दानशीलाः, सत्यवादिनः, उत्कलाख्ये पुण्यप्रदेशे यज्ञोत्सवशोभिते वसन्ति। अन्ये त्रयो वर्णाः, क्षत्रियादयः, यथास्वं धर्मनिष्ठाः, शान्ताः, धर्मपरायणाः, तत्रैव निवसन्ति। तस्मिन् प्रदेशे प्रसिद्धः कोणार्कः सूर्यः स्थितः; तं सूर्यं दृष्ट्वा मनुष्यः सर्वपापैः विमुच्यते। वयं श्रोतुमिच्छामः, देवश्रेष्ठ, तत्र सूर्यक्षेत्रस्य माहात्म्यं यत्र सूर्यः स्थितः, तद् वद।