वर्षासु प्रवहन्ति नद्यः, अपि च ये वर्षपर्यन्तं प्रवहन्ति, तासु मत्स्या, मुकुटकुल्या, कुन्तला, काशिकोशला इत्येताः कीर्त्यन्ते। अन्ध्राः, कलिङ्गाः, शमकाः वृकैः सह, मध्यदेशवासिनश्चात्र प्रायशः गणिताः। सह्यपर्वतस्य उत्तरदिग्भागे यत्र गोदावरी प्रवहति, तत्र पृथिव्यां स देशः परममनोहरः। गोवर्धनपुरी, या महात्मनः भार्गवस्य, रम्या; तत्र वाहीक-राटधानाः, सुतीराः, कालतोयदाश्च वसन्ति। अपरान्ताः, शूद्राः, वाह्लिकाः केरलीयैः सह, गान्धाराः, यवनाः, सिन्धवः, सौवीराः, मद्रकाः च सन्ति। शतद्रुहाः, कलिङ्गाः, पारदाः, हारभूषिकाः, माठराः, कनकाः, कैकेयाः, डम्भमालिकाश्च तत्र दृश्यन्ते। क्षत्रियसदृशाः प्रदेशाः, वैश्यशूद्रकुलानि, कम्बोजाः, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, बार्बराश्च साधारणजनैः सह, तत्र निवसन्ति। वीराः, तुषाराः, पहलववंशजाः, आत्रेयाः, भारद्वाजाः, पुष्कलाः, दशेरकाः च तत्र सन्ति। लम्पकाः, शुनशोकाः, कुलिकाः जङ्गलैः सह, उषध्याः, चलचन्द्राः, किरातगणाश्च तत्र वसन्ति। तोमराः, हंसमार्गाः, काश्मीराः, करुणाः, शूलिकाः, कुहकाः, तथा मगधाः अपि तत्र दृश्यन्ते। एते उत्तरदेशाः; अधुना पूर्वप्रदेशान् शृणु—अन्धाः, वामाङ्कुराः, वल्लकाः, मखान्तकाः। अङ्गाः, वङ्गाः, मलदाः, मलवर्तिकाः, भद्रतुंगाः, प्रतिजयाः, भार्यङ्गाः, अपमर्दकाः च तत्र निवसन्ति। प्राग्ज्योतिषाः, मद्राः, विदेहाः, ताम्रलिप्तकाः, मल्लाः, मगधाः, नन्दाः, तथा पूर्वजनाः अपि तत्र वसन्ति। अनन्तरं दक्षिणप्रदेशवासिनः अन्ये जनाः—पूर्णाः, केवलाः, गोलाङ्गुलाश्च तत्र सन्ति। ऋषिकाः, मूषिकाः, कुमाराः, रमथाः, शाकाः, महाराष्ट्राः, महिषकाः, सर्वे कलिङ्गाश्च तत्र दृश्यन्ते। आभीराः वैशिक्यैः सह, सर्वे वनवासिनः, पुलिन्दाः, मौल्याः, वैदर्भाः, दण्डकैः सह तत्र निवसन्ति। पौलिकाः, मौलिकाः, अश्मकाः, भोजवर्धनाः, कौликाः, कुन्तलाः, डम्भकाः, नीलकलकाः च तत्र वसन्ति। एते दक्षिणप्रदेशाः; अधुना पश्चिमप्रदेशान् शृणु—शूर्परकाः, कालिधनाः, लोलाः, तालकतैः सह। एवं पश्चिमजनाः, विंध्यवासिनश्च—मलजाः, कर्कशाः, मेलकाः, चोलकैः सह तत्र निवसन्ति। उत्तमर्णाः, दशर्णाः, भोजाः, किश्किन्धकैः सह, तोशलाः, कोशलाः, त्रैपुराः, वैदिशाश्च तत्र दृश्यन्ते। तुम्बुराः, चाराः, यवनाः, पवनैः सह, अभयाः, रुन्दिकेराः, चर्कराः, होत्रधर्तयाश्च विंध्यप्रदेशे वसन्ति। एते सर्वे विंध्यवासिनः; अधुना पर्वतवासिनां देशान् वर्णयामि—निहाराः, तुषमार्गाः, कुरवः, तुङ्गनाः, खासाः, कर्णप्रावरणाः, ऊर्णाः, दीर्घाः, शकुन्तकाः च तत्र सन्ति। चित्रमार्गाः, मालवाः, किराताः तोमरैः सह; अत्रैव च कृतादित्रेतारम्भे चतुर्युगस्य विधानं स्थापितम्। एवं नवधा विभागितं भारतं देशं, यस्य दक्षिणे, पूर्वे, पश्चिमे च महोदधिः स्थितः। तस्योत्तरे हिमालयो धनुराकृत्या तिष्ठति; एष भारतभूमिः, द्विजोत्तम, सर्वस्य बीजमिति। ब्रह्मत्वं, देवेषु ऐश्वर्यं, दिव्यत्वं, मरुतां जन्म, व्याधाः, यक्षाः, अप्सरसो, तथा सर्पाः, सरीसृपाश्च— एते सर्वे स्थावराः, हे मुनयः, कर्मानुसारं शुभाशुभदेशान् गच्छन्ति; अन्यो नास्ति लोकोऽयम्। देवाः अपि, हे मुनयः, सदा एषां कामनां वहन्ति—"देवताम् उत्सृज्य पृथिव्यां मानवत्वं प्राप्नुयाम" इति। मानुषः यं कर्म करोति, तत् न देवैः न दानवैः शक्यं कर्तुम्; ते हि कर्मबन्धनैः बद्धाः स्वकर्मक्षयकाङ्क्षिणः। नास्ति भारतसमो देशः पृथिव्यां, द्विजोत्तम, यत्र मुनिप्रधानाः वर्णाः स्वाभिलषितं फलमाप्नुवन्ति। धन्यास्ते महात्मानः ये भारतभूमौ जाताः, ये धर्मार्थकाममोक्षाणां महाफलमवाप्नुवन्ति। अत्रैव तपसः फलम् अतिदुर्लभं, सर्वदानस्य, सर्वयज्ञस्य च फलं लभ्यते। अत्रैव तीर्थयात्राफलम्, गुरुषुसेवाफलम्, देवपूजाफलम्, अध्ययनस्य च फलम्, हे मुनयः, प्राप्त्यते। अत्रैव देवाः सदा तुष्टाः, शुभजन्मकाङ्क्षिणश्च; विविधव्रतफलं, विविधशास्त्रफलं च। अहिंसादिगुणफलं, सर्वाभिलषितं फलं, ब्रह्मचर्यफलं, गार्हस्थ्येन लब्धं फलं च। वनवासफलं, संन्यासफलं, यज्ञदानादिकर्मणां फलं, अन्यानि च शुभानि कर्माणि—एतानि सर्वाणि भारतभूमौ एव लभ्यन्ते, नान्यत्र, मुनिश्रेष्ठाः। कः वर्णयितुं शक्नोति भारतस्य सर्वगुणान्, हे मुनयः? एवं पवित्रं पुण्यम्, पापापहं, ज्ञानवर्धनं, परमं भारतदेशं सम्यगुक्तम्। यः एतद् नित्यं शृणोति, वा यः संयतान्नियमेन्द्रियः पठति, स सर्वपापविनिर्मुक्तः विष्णोर्लोकमवाप्नोति।