संस्मृत्य पुण्यनदीनां महिमा, ब्रह्मर्षिभिः कथ्यमानं, शृणु, द्विजश्रेष्ठ। विविधा नद्यः पृथिव्यां पुण्यस्वरूपाः सन्ति—तत्र चित्रोत्पला, वेत्रवती, करमोदा, पिशाचिका, अन्यातिलघुश्रोणी, विपाप्मा, शैवला च दृश्यन्ते। सदेरुजा, शक्तिमती, शकुनी, त्रिदिवा, क्रमुः, ऋक्षमूलोत्पन्ना नद्यः, अन्याः शीघ्रवाहिन्यः अपि सन्ति। शिप्रा, पयोष्णी, निर्विन्ध्या, तापि, वेणा, वैतरणी, सिनीवाली, कुमुद्वती च उत्तमानद्यः अभिहिताः। तथा तोया, महागौरी, दुर्गा, अन्तःशिला, विंध्यमूलोत्पन्नाः नद्यः, सर्वाः पुण्यशुभजलाः सन्ति। गोदावरी, भीमरथी, कृष्णवेणा, तुङ्गभद्रा, सुप्रयोगा, पापनाशिनी च अन्याः नद्यः उल्लेखिताः। सह्यपर्वतादधः उत्पन्नाः कृतमाला, ताम्रपर्णी, पुष्यजा, प्रत्यलावती, नद्यः सर्वोत्कृष्टाः। मलयपर्वतसमुत्थिताः पितृसोमर्षिकुल्या, वञ्जुला, त्रिदिवा च शीतलजलाः पुण्यनद्यः सन्ति। लाङ्गुलिनी, वंशकारा, महेन्द्रोत्पन्नाः सुविकाला, कुमारी, मनूगा, मन्दगामिनी च स्मृताः। क्षयापलासिनी, शुक्तिमत्समुत्थिताः, सर्वाः सरस्वत्यः, सर्वाः गङ्गाः समुद्रगामिन्यः सन्ति। एताः सर्वाः जगन्मातरः, पापहारिण्यः स्मृताः; अनन्ताः लघुनद्यः अपि कीर्तिताः, द्विजश्रेष्ठ। वर्षासमये प्रवहन्त्यः नद्यः, सर्ववर्षं प्रवहन्त्यः च सन्ति; मत्स्या, मुकुटकुल्या, कुन्तला, काशिकोशला च। आन्ध्राः, कलिङ्गाः, शमकाः, वृकाः, मध्यदेशीयाः जनाः, अत्र बहुधा गणिताः। सह्यस्य उत्तरभागे, यत्र गोदावरी प्रवहति, तत्र भूम्यां प्रदेशः रम्यः अस्ति। गोवर्धनपुरी, भगवतो भर्गवस्य रम्यनगरम्; वाहनिकराटधाना, सुतिरा, कालतोयदा च। अपरान्ताः, शूद्राः, वाह्लिकाः, केरलाः, गान्धाराः, यवनाः, सिन्धवः, सौवीराः, मद्रकाः च। शतद्रुः, कलिङ्गाः, पारदाः, हारभूषिकाः, माठराः, कनकाः, कैकेयाः, दम्भमालिकाः च। क्षत्रियसदृशाः प्रदेशाः, वैश्यशूद्रकुलानि, कम्बोजाः, द्विजश्रेष्ठ, बार्बराः, साधारणजनाः च। वीराः, तुषाराः, पल्लववंशजाः, अत्रेयाः, भारद्वाजाः, पुष्कलाः, दशेरकाः च। लम्पकाः, शुनाशोकाः, कुलिकाः, जाङ्गलाः, उषध्याः, चलचन्द्राः, किरातजातयः च। तोमाराः, हंसमार्गाः, कश्मीराः, करुणाः, शूलिकाः, कूहकाः, तथा मगधाः। एते उत्तरप्रदेशाः; अधुना पूर्वदेशान् शृणु—आन्धाः, वामन्कुराः, वल्लकाः, मखन्तकाः। अङ्गाः, वङ्गाः, मालदाः, मालवर्तिकाः, भद्रतुंगाः, प्रतिजयाः, भर्यङ्गाः, अपमार्दकाः। प्राग्ज्योतिषाः, मद्राः, विदेहाः, ताम्रलिप्तकाः, मल्लाः, मगधाः, नन्दाः, पूर्वजनाः च। दक्षिणप्रदेशीयाः जनाः—पूर्णाः, केवलाः, गोलाङ्गुलाः च। ऋषिकाः, मूषिकाः, कुमाराः, रामथाः, शाकाः, महाराष्ट्राः, महिषकाः, कलिङ्गाः च सर्वे। अभीराः, वैषिक्याः, सर्वे वनवासिनः, पुलिन्दाः, मौल्याः, वैदर्भाः, दण्डकाः च। पौलिकाः, मौलिकाः, अश्मकाः, भोजवर्धनाः, कौलिकाः, कुन्तलाः, दम्भकाः, नीलकलकाः च। एते दक्षिणप्रदेशाः; पश्चिमदेशान् शृणु—शूर्परकाः, कालिधनाः, लोलाः, तालकाटायाः च। एवमेव पश्चिमजनाः; विंध्यवासिनः—मलजाः, कर्कशाः, मेलकाः, चोलकाः च। उत्तमार्णाः, दशार्णाः, भोजाः, किश्किन्धकाः, तोशलाः, कोसलाः, त्रैपुराः, वैदिशाः च। तुम्बुराः, चाराः, यवनाः, पवनाः, अभयाः, रुन्दिकेराः, चरचराः, होत्रधर्तयाः च। एते विंध्यप्रदेशीयाः; अधुना पर्वतवासिनां देशान् वर्णयामि। निहारा, तुषमार्गाः, कुरवाः, तुङ्गनाः, खासाः, कर्णप्रावरणाः, ऊर्णाः, दर्घाः, शकुन्तकाः च। चित्रमार्गाः, मालवाः, किराताः, तोमाराः च; अत्र च कृतत्रेताद्याः चतुर्वर्णानां विधिः स्थापितः। एवं भारतभूमिः नवभेदेन व्यवस्थितः, दक्षिणपूर्वपश्चिमदिशासु महोदधिः तस्य सीमाः। उत्तरतः हिमालयः धनुराकारः स्थितः; भारतभूमिः, द्विजश्रेष्ठ, सर्वस्य बीजम्। ब्रह्मत्वं, अमृतानां ऐश्वर्यम्, दिव्यत्वं, मरुत्संभावः, व्याघ्राः, यक्षाः, अप्सराः, नागाः, सर्पाः च— सर्वे स्थावराः, ऋषयः, कर्मानुसारं शुभाशुभं लोकं गच्छन्ति; अन्यः लोकः नास्ति। देवाः अपि, ऋषयः, सदा एतदिच्छन्ति—"दिव्यत्वात् भूमौ पतित्वा मानुषत्वं प्राप्नुयाम्।" यत् कर्म मानुषः करोति, तत् देवैः वा दानवैः न शक्यते, कर्मबंधनैः बद्धाः, कर्मक्षयाय उत्सुकाः। एवं भारतभूमेः पुण्यं, विविधदेशजनानां, नदीनां च महिमा, ऋषिभिः संप्रदाय्य, पुण्यकथायां सम्यक् उपनिबद्धम्।