शृणुत, द्विजोत्तमाः! अस्मिन् मध्ये प्रदेशे स्वर्गमुक्त्योः प्राप्तिः भवति, अन्यत्र तु न भूमौ मर्त्यानां कर्म विधीयते। अतः, हे ब्रह्मन्, यदि त्वयि दया अस्ति, तर्हि अस्माकं भारतभूमेः यथावत् विस्तरेण वर्णनं कुरु। भगवन्, अस्य प्रदेशस्य पर्वतश्रेणीः विभागांश्च सर्वान् यथावत् वद, किञ्चिदपि न परिहरेः। श्रूयतां तर्हि, द्विजश्रेष्ठाः, भारतभूमेः वर्णनं। सा नवसु भागेषु विभक्ता, सागरेण विन्यस्ताः, परस्परं सम्बद्धाः च। तत्र इन्द्रद्वीपः, कशेरुः, ताम्रवर्णः, गभस्तिमान्, नागद्वीपः, सौम्यः, गान्धर्वः, वारुणः इति नामानि। नवमः तु एषः द्वीपः, सागरपरिवृतः, दक्षिणात् उत्तरं योजनेन सहस्रं व्याप्नोति। तस्य पूर्वे किराताः, पश्चिमे यवनाः, चतुर्दिशं ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्राः वसन्ति, द्विजोत्तमाः। ते पूजायुद्धवाणिज्यादिभिः कर्मभिः शुद्धाः, तेषां परस्परव्यवहारः तैः कर्मभिः नियम्यते। पुण्यपापाभ्यां स्वर्गमुक्ती भवतः। अत्र सप्त पर्वताः प्रमुखाः—महेन्द्रः, मलयः, सह्यः, शुक्तिमान्, ऋक्षः, विन्ध्यः, पारियात्रश्च; तेषां समीपे सहस्रशः अन्ये पर्वताः सन्ति। ते पर्वताः विस्तीर्णाः, उन्नताः, रम्याः, नानाप्रकारशिखरयुक्ताः—कोलाहलः, वैभ्राजः, मन्दरः, दर्डलाचलः, वातंधयः, वैद्युतः, मैनाकः, सुरसः, तुङ्गप्रस्थः, नागगिरिः, गोधनः, पाण्डराचलः, पुष्पगिरिः, वैजयन्तः, रैवतः, अर्बुदः, ऋष्यमूकः, गोमन्थः, कृतशैलः, कृताचलः, श्रीपर्वतः, चकोरः, तथा शतान्यन्ये पर्वताः। एतेषु पर्वतेषु मिश्रजनाः, विविधाः गणाः, म्लेच्छादयः निवसन्ति। एतेभ्यः पर्वतेभ्यः महानद्यः प्रवहन्ति—गङ्गा, सरस्वती, सिन्धुः, चन्द्रभागा च। यमुनाः, शतद्रुः, विपाशा, वितस्ता, इरावती, कुहू, गोमती, धूतपापा, बाहुदा, दृषद्वती च। विपाशा, देविका, चक्षुः, निष्ठीवा, गण्डकी, कौशिकी, आपगा—एताः सर्वाः हिमवत्पादात् उत्पद्यन्ते। देवमृतिः, देववती, वातघ्नी, सिन्धुः, वेण्या, चन्दना, सदानीरा, मही च। चर्मण्वती, वृषी, विदिशा, वेदवती, शिप्रा, अवन्ती, पारियात्रपर्वतसमीपप्रवाहिन्यः नद्यः। शोणा, महानदी, नर्मदा, सुरथा, क्रिया, मन्दाकिनी, दशार्णा, चित्रकूटा च। चित्रोत्पला, वेत्रवती, करमोदा, पिशाचिका, अन्यातिलघुश्रॊणी, विपाप्मा, शैवला च। सधेरुजा, शक्तिमती, शकुनी, त्रिदिवा, क्रमुः, ऋक्षमूलसम्भूताः अन्याश्च शीघ्रप्रवाहिन्यः नद्यः। शिप्रा, पयोष्णी, निर्विन्ध्या, तापि, वेणा, वैतरिणी, सिनीवाली, कुमुद्वती च श्रेष्ठाः नद्यः। तोया, महागौरी, दुर्गा, अन्तःशिला, विन्ध्यपर्वतमूलसम्भूताः पुण्यसलिलाः नद्यः। गोदावरी, भीमरथी, कृष्णवेणा, तुङ्गभद्रा, सुप्रयोगा, पापनाशिनी च अन्याश्च नद्यः। सह्यपर्वताधः प्रवहन्त्यः कृतमाला, ताम्रपर्णी, पुष्यजा, प्रत्यलावती च श्रेष्ठनद्यः। मलयपर्वतसम्भूताः शीतलसलिलाः पुण्यनद्यः पितृसोमर्षिकुल्या, वञ्जुला, त्रिदिवा च। लाङ्गुलिनी, वंशकारा, महेन्द्रसम्भूताः सुविकाला, कुमारी, मनूगा, मन्दगामिनी च कीर्त्यन्ते। क्षयापलासिनी, शुक्तिमत्प्रवहन्त्यः, सर्वाः सरस्वत्यः, सर्वाः गङ्गाः सागरगामिन्यः। सर्वाः जगन्मातरः, सर्वाः पापनाशिन्यः स्मृताः; अन्याः अपि नानाजन्याः लघुनद्यः द्विजोत्तम। काचित् वर्षास्वेव प्रवहन्ति, काचित् सर्वदा; मत्स्या, मुकुटकुल्या, कुन्तला, काशिकोशला च। अन्ध्राः, कलिङ्गाः, शमकाः, वृकाः, मध्यदेशवासिनश्चात्र प्रायशः निर्दिष्टाः। सह्यस्य उत्तरदिशि यत्र गोदावरी प्रवहति, स देशः भूमण्डले सर्वत्र रमणीयः। गोवर्धनपुरी, रम्या, महात्मनः भार्गवस्य; वाहिकराटधानाः, सुतीराः, कालतोयदाश्च। अपारान्ताः, शूद्राः, वाह्लिकाः, केरलाः, गान्धाराः, यवनाः, सिन्धवः, सौवीराः, मद्रकाः। शतद्रुहाः, कलिङ्गाः, पारदाः, हारभूषिकाः, माठराः, कनकाः, कैकेयाः, डम्भमालिकाश्च। क्षत्रियसमानाः प्रदेशाः, वैश्यशूद्रकुलानि, कम्बोजाः द्विजश्रेष्ठ, बर्बराः सामान्यजनैः सह। वीराः, तुषाराः, पहलवसंभूताः, आत्रेयाः, भारद्वाजाः, पुष्कलाः, दशेरकाः। लम्पकाः, शुनशोकाः, कुलिकाः, जङ्गलाः, उषध्याः, चलचन्द्राः, किरातगणाश्च। तोमराः, हंसमार्गाः, कश्मीराः, करुणाः, शूलिकाः, कुहकाः, एवम् एव मगधाः। एवं भारतभूमेः विस्तीर्णं पुण्यं क्षेत्रं पर्वतैः, नदीभिः, विविधैः जनैः, पुण्यकर्मभिः च संयुक्तं, यथावत् श्रुत्वा, सर्वे भक्त्या समाचरन्तु धर्मान्।