शृणुत, महर्षयः, मया यदिदानीं वक्तव्यं भवतः—पुराणं वेदसम्बद्धं पुण्यं कथां, या भोगमोक्षप्रदायिनी च। अस्मिन्भूमण्डले भारतनाम्नि देशः कर्मभूमिरिति विख्यातः, यत्र कर्मणां फलप्राप्तिः, स्वर्गनरकयोः च क्षेत्रं स एव। तस्मिन् देशे, द्विजश्रेष्ठाः, निःसंशयं पापपुण्ययोः कर्मणोः फलमवश्यमेव लभ्यते। तत्र ब्राह्मणादयः स्वधर्मानुष्ठानपरायणाः, संयमयुक्ताः, परमं सिद्धिं प्राप्नुवन्ति—अत्र संदेहो नास्ति। द्विजोत्तम, यः संयतात्मा तत्र वर्तते, स धर्मार्थकाममोक्षान् सर्वान् प्राप्नोति। तत्रैव, इन्द्रादयः देवाः अपि, शुभकर्माणि कृत्वा, दिव्यत्वमवाप्नुवन्। अन्ये मुनयः शान्ताः, रागद्वेषविवर्जिताः, जितेन्द्रियाः, तत्रैव मोक्षं प्राप्नुवन्ति। स्वर्गवासी जनाः अपि, दुःखरहिताः, विमानारूढाः, पुण्यकर्मणा तस्मिन्भारतवर्षे स्वर्गं प्राप्तवन्तः। देवाः अपि सदा भारतवर्षवासकामिनः, स्वर्गमोक्षफलप्रदं तं देशं द्रष्टुम् इच्छन्ति—"कदा पश्येमहि?" इति वदन्ति। देवश्रेष्ठ, यानि कर्माणि त्वया कथितानि, तेषां पुण्यपापयोः फलं केवलं भारतवर्षे एव, अन्यत्र न कदापि। अतः, स्वर्गमोक्षौ अस्मिन् मध्ये एव लभ्येते; अन्यत्र न मनुष्याणां कर्म विधीयते। अत एव, ब्रह्मन्, यदि त्वया दया अस्ति, तदा अस्य भारतवर्षस्य यथार्थरूपं विस्तारतः वद। प्रभो, अस्य देशस्य पर्वतानां च विभागानां च यथावत् वर्णनं कुरु। शृणुत, द्विजश्रेष्ठाः, भारतवर्षस्य नवविधं विभागं, समुद्रैः विभक्तं, परस्परसम्बद्धं च। तत्र इन्द्रद्वीपः, कशेरुः, ताम्रवर्णः, गभस्तिमान्, नागद्वीपः, सौम्यः, गान्धर्वः, वारुण इत्येते नामानि। नवमं तु एषः द्वीपः, समुद्रेण परिवृतः, दक्षिणोत्तरदिशि सहस्रयोजनपरिमाणः। तस्य पूर्वे किराताः, पश्चिमे यवनाः, द्विजोत्तम, चत्वारो वर्णाः—ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्राः—देशस्य अन्तेषु वसन्ति। तेषां परस्परव्यवहाराः पूजायुद्धवाणिज्यादिभिः कर्मभिः शुद्ध्यन्ति। धर्मपापयोः फलं स्वर्गमोक्षौ भवतः। अत्र सप्त मुख्याः पर्वताः—महेन्द्रः, मलयः, सह्यः, शुक्तिमान्, ऋक्षः, विन्ध्यः, पारियात्रश्च—सहस्रशः अन्ये च पर्वताः तत्र सन्ति। ते पर्वताः विस्तीर्णाः, उन्नतान्, रम्याः, नानाशिखरयुक्ताः—कोलाहलः, वैभ्राजः, मन्दरः, दर्दलाचलः; वातंधयः, वैद्युतः, मैनाकः, सुरसः, तुंगप्रस्थः, नागगिरिः, गोधनः, पाण्डराचलः; पुष्पगिरिः, वैजयन्तः, रैवतः, अर्बुदः, ऋष्यमूकः, गोमन्थः, कृतशैलः, कृताचलः; श्रीपर्वतः, चकोरश्च, शतान्यन्ये पर्वताः, यत्र मिश्रजनाः, म्लेच्छादयः च वसन्ति। एतेषु पर्वतेषु महतीन्युत्तमानि नद्यः प्रवहन्ति—गङ्गा, सरस्वती, सिन्धुः, चन्द्रभागा च नाम्ना। यमुना, शतद्रूः, विपाशा, वितस्ता, इरावती, कुहू, गोमती, धूतपापा, बाहुदा, दृष्टद्वती च। विपाशा, देविका, चक्षुः, निष्ठीवा, गण्डकी, कौशिकी, आपगा—एतानि सर्वाणि हिमवत्पादसम्भूतानि। देवमृति, देववती, वातघ्नी, सिन्धु, वेण्याः, चन्दना, सदानीरा, मही च। चर्मण्वती, वृषी, विदिशा, वेदवती, शिप्रा, अवन्ती, पारियात्रपर्वतसम्भूताः नद्यः स्मृताः। शोणा, महानदी, नर्मदा, सुरथा, क्रिया, मन्दाकिनी, दशार्णा, चित्रकूटा अन्याश्च। चित्रोत्पला, वेत्रवती, करमोदा, पिशाचिका, अन्यातिलघुश्रोणी, विपाप्मा, शैवला च। सद्हेरुजा, शक्तिमती, शकुनी, त्रिदिवा, क्रमुः, ऋक्षमूलोद्भवाः नद्यः, अन्याश्च शीघ्रगामिन्यः। शिप्रा, पयोष्णी, निर्विन्ध्या, तापि, वेणा, वितरणी, सिनीवाली, कुमुद्वती च उत्तमानद्यः। तोया, महागौरी, दुर्गा, अन्तःशिला, विन्ध्यमूलोद्भवाः नद्यः, सर्वाः पुण्यपुन्यात्यन्तपावनाः। गोदावरी, भीमरथी, कृष्णवेणा, तुंगभद्रा, सुप्रयोगा, पापनाशिनी च अन्याश्च नद्यः। सह्यपादसम्भूताः सर्वाः कृतमाला, ताम्रपर्णी, पुष्यजा, प्रत्यलावती च श्रेष्ठाः। मलयाचलसम्भूताः शीतलजलाः पवित्रनद्यः—पितृसोमर्षिकुल्या, वञ्जुला, त्रिदिवा च। लाङ्गुलिनी, वंशकरा, महेन्द्रसम्भूताः, सुविकाला, कुमारी, मनूगा, मन्दगामिनी च स्मृताः। क्षयापलासिनी, शुक्तिमत्प्रवाहिन्यः, सर्वाः सरस्वत्यः, सर्वाः गङ्गाः, समुद्रगामिन्यः। सर्वाः लोकजनन्यः, सर्वाः पापनाशिन्यः, अनन्ताः लघूनद्यः अपि कीर्तिताः, द्विजश्रेष्ठ। एवं भारतवर्षस्य पुण्यभूमेः, पर्वतानां नदीनां च विस्तारः श्रुतः, यत्र पुण्यपापयोः फलं, स्वर्गमोक्षप्राप्तिश्च, केवलं लभ्यते—अत्र अन्यत्र न।