मेरोः शृङ्गे विशालस्मिन्मणिविचित्रशोभिते, नानावृक्षलतावृते, पुष्पविविधैः सुसज्जिते च, तत्रान्योन्यं पक्षिणां कलरवैः रमणीयं, नानापुष्पवृक्षसमाकीर्णं, नानाजन्तुसमाविष्टं, विचित्राश्चर्यसमन्वितं च तद्वनं बभौ। तत्र नानावर्णरत्नैः सुसज्जितं, नानाधातुभूषितं, नानामुनिसमाकीर्णं, नानाश्रमपरिपूर्णं च तद्विशालं क्षेत्रं दृष्ट्वा। तत्रैव विश्वस्य नाथः, सर्वसृष्टेः कारणभूतः, चतुर्मुखः, जगदधीशः, सर्वैः पूजितः, सत्त्वस्याधारः, परमेश्वरः, उपविष्टः आसीत्। तं देवाः, दानवाः, गन्धर्वाः, यक्षाः, विद्याधराः, नागाः, मुनयः, सिद्धाः, अप्सरसो दिविस्थिताश्च समन्तात् परिवव्रुः। केचन तं देवं स्तौ, केचन तस्य पुरतः गायन्ति, अन्ये वाद्यं वादयन्ति, अपराः नृत्यन्ति च। एवं सर्वेभ्यः प्राणिभ्यः समागतेषु तस्मिन्सुखोत्सवे, दक्षिणवायुः नानापुष्पगन्धान् वहन् प्रववौ। तदा भृगुप्रमुखा महर्षयः तं भगवन्तं पितामहम् अभिवाद्य, विनयेन पितरं तं प्रश्नं पप्रच्छुः— "भगवन्, भूमौ कर्मभूमेः वर्णनं श्रोतुमिच्छामः; त्वं तत्सर्वं वक्तुमर्हसि, देवाधिदेव, दुर्लभं मोक्षक्षेत्रं च।" एवं तेषां वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा, देवाधिपः, प्रत्युवाच; श्रेष्ठाः ऋषयः यथावत् पृष्टवन्तः। स उवाच— "ऋषयः, शृणुत यदहं वः कथयिष्यामि—पुरातनं वेदसम्बद्धं पुण्यं भोगमोक्षप्रदं चरितम्। पृथिव्यां भारतं नाम क्षेत्रं कर्मणां स्मृतं, तत्रैव स्वर्गनरकयोः फलं लभ्यते। तस्मिन्भूमण्डले, द्विजश्रेष्ठाः, पापपुण्ययोः कर्मणोः फलं नूनं प्राप्यते। तत्र ब्राह्मणादयः स्वधर्मेण संयता निःश्रेयसं प्राप्नुवन्ति—नात्र संशयः। संयतः पुरुषः तत्र धर्मार्थकाममोक्षान् समस्तान् प्राप्नोति। द्विजोत्तमाः, तत्रैव इन्द्रादयः देवाः पुण्यकर्मणा देवरूपत्वं प्राप्तवन्तः। अन्ये मुनयः शान्ताः, रागद्वेषविवर्जिताः, जितेन्द्रियाः, तत्रैव मोक्षं प्राप्तवन्तः। ये च स्वर्गवासिनः दुःखरहिताः विमानैः विचरन्ति, तेऽपि तत्र पुण्यकर्मणा स्वर्गं प्राप्तवन्तः। देवाः सदा भारतवर्षे वासलालसा, स्वर्गमोक्षफलप्रदे—'कदा तद् द्रक्ष्यामः?' इति वदन्ति। देवश्रेष्ठ, यानि कर्माणि त्वया वर्णितानि, तानि पुण्यपापरूपाणि अन्यत्र न स्युः, केवलं भारतवर्षे। अतः स्वर्गमोक्षौ अस्मात् मध्ये प्राप्त्यौ; अन्यत्र पृथिव्यां न कर्माणि मनुष्यैः विधीयन्ते। तस्मात्, ब्रह्मन्, अस्माकं भारतवर्षस्य विस्तारतः वर्णनं कुरु, यदि दया तेऽस्ति, तथा यथातथ्यं। प्रभो, अस्य भूमेः पर्वतश्रेणीनां च, समस्तविभागानां च, वर्णनं कुरु, किंचिदपि न परिहरेः।" तदा ब्रह्मा उवाच—"शृणुध्वं, द्विजाः, भारतवर्षस्य विभागान् नवधा, ये समुद्रैः विभक्ताः, परस्परं सम्बद्धाश्च। इन्द्रद्वीपः, कशेरुः, ताम्रवर्णः, गभस्तिमान्, नागद्वीपः, सौम्यः, गान्धर्वः, वारुणः—एते नामतः। एष नवमः तेषां, समुद्रेण परिवृतः, दक्षिणोत्तरतः सहस्रयोजनविस्तीर्णः। तस्य पूर्वे किराताः, पश्चिमे यवनाः; अन्ते ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राश्च, हे द्विजाः। पूजायुद्धव्यापारादिभिः कर्मभिः विशुद्धाः, तैरेव परस्परं व्यवहरन्ति। धर्मपापाभ्यां स्वर्गमोक्षौ जातौ; महेन्द्रः, मलयः, साह्यः, शुक्तिमान्, ऋक्षः—एते पर्वताः। विन्ध्यः, पारियात्रश्च—एते सप्त मुख्याः पर्वता इह; सहस्रशः अन्येऽपि पर्वता: समीपे सन्ति। विशालाः, उन्नताः, रम्याः, विस्तीर्णाः, नानाशृङ्गयुक्ताः—कोलाहलः, वैभ्राजः, मन्दरः, दर्दलाचलः। वातंधयः, वैद्युतः, मैनाकः, सुरसः, तुङ्गप्रस्थः, नागगिरिः, गोधनः, पाण्डराचलः। पुष्पगिरिः, वैजयन्तः, रैवतः, अर्बुदः, ऋष्यमूकः, गोमन्थः, कृतशैलः, कृताचलः। श्रीपर्वतः, चकोरः, शतानि चान्ये पर्वताः; तेषु मिश्रजातयः, म्लेच्छगणाश्च सन्ति। एतेषु पर्वतेषु महानद्यः प्रवहन्ति—ताः विद्धि, द्विजश्रेष्ठ, गङ्गा, सरस्वती, सिन्धु, चन्द्रभागा च। यमुनाः, शतद्रूः, विपाशा, वितस्ता, इरावती, कुहू, गोमती, धूतपापा, बाहुदा, दृशद्वती। विपाशा, देविका, चक्षुः, निष्ठीवा, गण्डकी, कौशिकी, आपगा—एता हिमवत्पादात् प्रवहन्ति। देवमृती, देववती, वातघ्नी, सिन्धुः, वेण्या, चन्दना, सदानीरा, मही च। चर्मण्वती, वृषी, विदिशा, वेदवती, शिप्रा, अवन्ती, पारियात्रपर्वतप्रदेशे प्रवहन्त्यः नद्यः स्मृताः। शोणा, महानदी, नर्मदा, सुरथा, क्रिया, मन्दाकिनी, दशार्णा, चित्रकूटा चान्याः नद्यः सन्ति।" एवं ब्रह्मणा भारतवर्षस्य पुण्यभूमेः, तत्र स्थितानां प्राणिनां कर्मफलप्रदायिन्याः, पर्वतानदीनां च, विस्तारतो वर्णनं कृतम्।