पराशरस्य पुत्रः, शान्तचित्तः, पद्मदलायतलोचनः, तं द्रष्टुं दृढव्रताः ऋषयः हर्षपूर्णाः समीपं आगच्छन्। कश्यपः, जमदग्निः, भारद्वाजः, गौतमः, वसिष्ठः, जैमिनिः, धौम्यः, मार्कण्डेयः, वाल्मीकि च, तथा विश्वामित्रः, शतानन्दः, वात्स्यः, गार्ग्यः, आसुरिः, सुमन्तु नाम्ना भर्गवः, कण्वः, मेधातिथिः आचार्यः, माण्डव्यः, च्यवनः, धूम्रः, असितः, देवलः, मौद्गल्यः, तृणयज्ञः, पिप्पलादः, अकृतव्रणः, संवर्तः, कौशिकः, रैभ्यः, मैत्रेयः, हरितः, शाण्डिल्यः, विभाण्डः, दुर्वासाः, लोमशः, नारदः, पर्वतः, वैशम्पायनः, गालवः, भास्करिः, पूरणः, सूतः, पुलस्त्यः, कपिलः, उलूकः, पुलहः, वायुः, देवस्थानः, चतुर्भुजः, सनत्कुमारः, पैलः, कृष्णः, कृष्णानुभौतिका च — एते चान्ये च महर्षयः तं परिश्रित्य स्थिताः। सत्यवत्याः पुत्रः, महाश्रेष्ठः, ऋषिभिः परिवृतः, शशिनं तारा इव तेजसा बभौ। स वेदवित् सत्यवत्याः पुत्रः, आगतान् सर्वान् ऋषीन् यथार्हं पूजयामास; ते अपि तं आदरात् पूजयित्वा, परस्परं संवादं कुर्वन्तः स्थिताः। संवादस्य समाप्तौ, सर्वे आश्रमवासिनः श्रेष्ठाः ऋषयः, कृष्णं सत्यवत्याः पुत्रं किञ्चित् संशयं विषये पप्रच्छुः। "हे मुनिवर, त्वं वेदान्, शास्त्राणि, पुराणानि, आगमानि, महाभारतं, सर्वं वाङ्मयं — अतीतं, वर्तमानं, भविष्यद् अपि — जानासि।" "इदं दुःखसंकुलं, शून्यं, कठिनं भवसागरं, मोहग्राहैः समाकीर्णं, विषयजलैः आप्लुतं, इन्द्रियवर्त्मनि, ज्ञानतरंगैः आकुलं, मोहपङ्केन मलिनं, लोभगह्वरस्य गम्भीरं, दुस्तरं, भीषणं च। जगत् अनाश्रयं, अचेतनं, निमज्जन्तं दृष्ट्वा, त्वां पृच्छामः — हे महाभाग, हे मुनिश्रेष्ठ, वद।" "अस्य भीषणस्य रोमाञ्चजनकस्य संसारचक्रस्य मध्ये, किम् उत्तमं कल्याणं? जनानां हिताय, उद्धारणाय, उपदेशं कर्तुम् अर्हसि। मोक्षदं दुर्लभं क्षेत्रं, कर्मभूमिं च पृथिवीं यथार्थं वक्तुम् अर्हसि; श्रोतुम् इच्छामः। यः पृथिव्यां कर्म यथाशास्त्रं कुर्यात्, स परमं सिद्धिं प्राप्नोति; विपरीते कर्मणि, नरकं। तथा मोक्षक्षेत्रे, विद्वान् मोक्षं प्राप्नोति। अतः, हे महर्षे, यद् पृष्टं तद् ब्रूहि, द्विजश्रेष्ठ।" एवं शुद्धचित्तानां ऋषीणां वचः श्रुत्वा, भगवतः वेदवित् सत्यवत्याः पुत्रः, अतीतवर्तमाना भविष्यज्ञः व्यासः, तान् उवाच। "शृण्वन्तु सर्वे ऋषयः — यद् पृष्टं, तस्य संवादं ब्रह्मणा ऋषिभिः सह यदा कृतं, तद् वक्ष्यामि।" "मेरोः शिखरे, विस्तीर्णे, नानारत्नमण्डिते, नानावृक्षलतासम्पन्ने, विविधपुष्पशोभिते, नानापक्षिस्वरमनोहरे, नानाविकसितवनस्पतिसंकीर्णे, नानाजन्तुसंयुक्ते, नानाविस्मययुक्ते, नानावर्णरत्नसंकुले, नानाधातुसंयुत्ते, नानामुनिसंकीर्णे, नानाश्रमसमृद्धे, तत्र विश्वस्य स्वामी, सर्वसृष्टिकर्ता, चतुर्मुखः, लोकनाथः, सर्वैः पूजितः, सत्यान्तः, परमेश्वरः, उपविष्टः।" "तं देवाः, दानवाः, गन्धर्वाः, यक्षाः, विद्याधराः, नागाः, ऋषयः, सिद्धाः, अप्सराः, दिव्यवासी च, सर्वे परिवृत्य स्थिताः। केचित् तं देवम् स्तुवन्ति, केचित् गीतानि गायन्ति, केचित् वाद्यं वादयन्ति, अन्ये नृत्यन्ति। तस्मिन् हर्षवसति समये, सर्वे समागताः, दक्षिणवायुः नानापुष्पगन्धं वहन् प्रवहति।" "तदा भृगुः अन्ये च महर्षयः, तं भगवन्तं पितामहं प्रणम्य, विनयेन पितरं प्रश्नं पप्रच्छुः — 'भगवन्, पृथिव्यां कर्मभूमिं श्रोतुम् इच्छामः; त्वं देवाधिदेवः, मोक्षक्षेत्रं दुर्लभं च वक्तुम् अर्हसि।'" "तेषां वचनं श्रुत्वा, ब्रह्मा देवाधिदेवः प्रत्युवाच; ऋषयः यथायोग्यं सर्वं पृष्टवन्तः।" "शृण्वन्तु ऋषयः — यद् अहं वक्ष्यामि, वेदसम्बद्धं पुरातनं आख्यानं, शुभं, भोगमोक्षप्रदं। पृथिव्यां भारतं नाम क्षेत्रं कर्मभूमिः प्रसिद्धं, तत्र एव पुण्यपापयोः फलप्राप्तिः, स्वर्गनरकयोः अपि। तत्र, द्विजश्रेष्ठ, नरः पुण्यपापयोः फलम् अवश्यं लभते। ब्राह्मणादयः, स्वधर्मं संयमेन कृत्वा, तत्र परमसिद्धिं प्राप्नुवन्ति — नात्र संशयः। संयमशीलः पुरुषः, तत्र धर्मार्थकाममोक्षान् चतुर्विधान् फलान् प्राप्नोति।" "इन्द्रः अन्ये देवाः अपि, तत्र उत्तमं कर्म कृत्वा, दिव्यत्वं प्राप्तवन्तः। अन्ये मुनयः, शान्ताः, विरक्ताः, अनसूयकाः, जितेन्द्रियाः, तत्र मोक्षं प्राप्तवन्तः। स्वर्गवासी अपि, दुःखरहिताः, विमानारूढाः, तत्र पुण्यकर्मणा स्वर्गं प्राप्तवन्तः। देवाः सदा भारतभूमौ वासं कामयन्ति, स्वर्गमोक्षफलदां भूमिं — 'कदा दृष्ट्वा?' इति वदन्ति।" "हे देवश्रेष्ठ, यानि कर्माणि त्वया उक्तानि, तानि पुण्यपापरूपेण केवलं भारतभूमौ फलन्ति, अन्यत्र न कदापि।" इति, ऋषयः सत्यवत्याः पुत्रं व्यासं पृष्टवन्तः; स च तान् ब्रह्मणः संवादं मेरुशिखरे कथयामास, यत्र कर्मभूमिः भारतं, पुण्यपापयोः फलप्रदानं, स्वर्गमोक्षयोः साधनं, संयमेन धर्मार्थकाममोक्षप्राप्तिः, देवैः अपि साध्यं, मुनिभिः मोक्षलाभः, स्वर्गवासिनां पुण्यकर्मफलम्, भारतभूमेः महत्त्वं च, ब्रह्मणा ऋषिभ्यः उपदिष्टम्।