शृणु, मुनिश्रेष्ठ, धर्मस्य रहस्यं यथार्थम्। यदि मनः अन्तःशुद्धं न भवति, तर्हि शतशः अपि तीर्थस्नानेन जलप्रक्षालनं कृतं चेत्, स पात्रं यथा मद्यदूषितं न शुद्ध्यति, तथा तस्य मनः अपि न विशुद्ध्यति। यस्य चित्तं दुष्टं, यस्य वृत्तयः कपटप्रियाः, इन्द्रियाणि च असंयतानि, तं न तीर्थानि, न दानानि, न व्रतानि, नापि तपोवनानि शुद्ध्यन्ति। यः पुनः स्वेन्द्रियाणि संयम्य यत्र कुत्रापि वसति, तत्रैव कुरुक्षेत्रं, प्रयागः, पुष्करं च सन्निहितम्। अतः त्वं शृणु, मुनिवर, यथावस्तु पृथिव्यां तीर्थानां पुण्यक्षेत्राणां संक्षेपेण प्रवक्ष्यामि। प्रथमं पुष्करं पुण्यक्षेत्रं नैमिषारण्यं च, तयोः सम्पूर्णवर्णनं शतेन वर्षाणां अपि न शक्यते। ततः प्रयागं, धर्मारण्यं, धेनुकं, चम्पकारण्यं, सैन्धवारण्यं च प्रवक्ष्यामि। तथा मगधारण्यं, दण्डकारण्यं, गया, प्रभासं पुण्यक्षेत्रं, दिव्यं कनखलं च। भृगुतुङ्गं, हिरण्याक्षं, भीमारण्यं, कुशस्थलीं, लोहाकुलं, सकेदारं, मन्दरारण्यं च। महाबलं, कोटितीर्थं सर्वपापहरं, रूपतीर्थं, शूकरवं, चक्रतीर्थं महापुण्यं च। योगतीर्थं, सोमतीर्थं, साहोटकं पुण्यक्षेत्रं, कोकामुखं, बदरीपर्वतं च। सोमतीर्थं, तुङ्गकूटं, स्कन्दाश्रमं पुण्यक्षेत्रं, कोटितीर्थं, अग्निपदं, पञ्चशिखं च। धर्मोद्भवः, कोटितीर्थं, बाधप्रमोचनं पुण्यक्षेत्रं, गङ्गाद्वारं, पञ्चकूटं, मध्यकेसरं च। चक्रप्रभः, मतङ्गः, प्रसिद्धः क्रुशदण्डः, दंष्ट्राकुण्डः, विष्णुतीर्थं, सार्वकामिकं च। मत्स्यतिलं पुण्यक्षेत्रं, शोभनं बदरी, ब्रह्मकुण्डं, वह्निकुण्डं, सत्यपदं च। चतुःस्रोतः, चतुशृङ्गपर्वतः द्वादशस्रोतसः, मानसा, स्थूलशृङ्गः, स्थूलदण्डः, उर्वशी च। लोकपालः, मनुवरः, सोमाह्वपर्वतः, सदाप्रभः, मेरुकुण्डः, सोमाभिषेचनं पुण्यक्षेत्रं च। महास्रोतः, कोटारकः, पञ्चधारः, त्रिधारकः, सप्तधारः, एकधारः, चामरकण्टकं पुण्यक्षेत्रं। शालग्रामः, चक्रतीर्थं, अनुत्तमं कोटिद्रुमं, बिल्वप्रभः, देवह्रदः, विष्णुह्रदः च। शङ्खप्रभः, देवकुण्डः, वज्रायुधं पुण्यक्षेत्रं, अग्निप्रभः, पुंनागः, अनुत्तमं देवप्रभं च। विद्याधरः, गन्धर्वैः सहितं शोभनं पुण्यक्षेत्रं, ब्रह्मह्रदं, सातीर्यं, लोकपालाख्यं, मणिपुरगिरिं च। पञ्चह्रदं पुण्यक्षेत्रं, पिण्डारकं पुण्यं, मालव्यं, गोप्रभावः, गोवरः, वटमूलकं च। स्नानदण्डः, प्रयागः, गुह्यं विष्णुपदं, कन्याश्रमः, वायुकुण्डः, उत्तमं जम्बूमार्गं च। गभस्तितीर्थं, ययातिपतनं, शुचिः, कोटितीर्थं, भद्रवतं, महाकालवनं च। अपरं नर्मदातीर्थं, वज्रतीर्थं, अर्बुदं, पिङ्गुतीर्थं, सवशिष्टं, पृथसंगमाख्यं तीर्थं च। दौर्वासिकं तीर्थं, शुभं पिञ्जरकं, ऋषितीर्थं, ब्रह्मतुङ्गं, वसुतिर्थं, कुमारिकां च। शक्रतीर्थं, पञ्चनदं, रेणुकातीर्थं, पितामहम् शुद्धतीर्थं, श्रेष्ठं रुद्रपदं च। मणिमत्तं, कामाख्यां, कृष्णतीर्थं, कुशविलं, यजनं, पुनः यजनं, ब्रह्मवालुकां च। पुष्पन्यासः, पुण्डरीकः, मणिपुरः, उत्तरदेशः, दीर्घसत्रं, हयपदं, अनशनाख्यं तीर्थं च। गङ्गामूलं, शिवमूलं, नर्मदामूलं, वस्त्रपदं, दारुवलं, छायारोहणं च। सिद्धेश्वरः, मित्रवलः, कालिकाश्रमः, वटवतं, भद्रवतं, कौशाम्बी, दिवाकरः च। सरस्वतद्वीपः, विजयः, कामदः, रुद्रकोटिः, सुमनसः, सद्रवणमिताख्यं तीर्थं च। स्यमन्तपञ्चकतीर्थं, ब्रह्मतीर्थं, सुदर्शनं, सर्वदा पृथिवी, परिप्लवः, पृथुदकं च। दशाश्वमेधतीर्थं, सर्पिजं, विषयन्तिका, कोटितीर्थं, पञ्चनदं, वराहः, यक्षिणीह्रदं च। पुण्डरीकं, सोमतीर्थं, श्रेष्ठं मुञ्जवटं, बदरीवनं, आसीनं, रत्नमूलकं च। लोकद्वारं, पञ्चतीर्थं, कपिलतीर्थं, सूर्यतीर्थं, शङ्खिनी, गोस्थानं च। यक्षराजतीर्थं, ब्रह्मवर्तं, सुतितीर्थं, कामेश्वरः, मातृतीर्थं, शीतवनतीर्थं च। स्नानलोमपः, माससंसरकः, दशाश्वमेधः, केदारः, ब्रह्मोदुम्बरः च। सप्तर्षिकुण्डः, देव्या तीर्थं, सुजम्बुकः, इतःपदं, कोटिकूटः, किंदनः, किंजपः च। करन्दवः, अवेध्यः, अन्यः त्रिविष्टपः, पणिशतः, मिश्रकः, मधुवतः, मनोजवः च। कौशिकी दिव्यतीर्थं, ऋणमोचनतीर्थं, दिव्यं नृगधूमाख्यं तीर्थं, विष्णुपदं च। एवं मुनिवर, एतानि पुण्यक्षेत्राणि पृथिव्यां विद्यमानानि संक्षेपेण प्रोक्तानि, यानि पुण्यदायिनि, मोक्षप्रदायिनि, धर्माराधनाय परमं साधनं च।