ये केचित् अशुचयः कपटाचारिणश्च, ये च कारणं विना वनच्छेदं कुर्वन्ति, ते कष्टेन तिक्तपत्रवनं यान्ति। अविपालकाः, व्याघ्रादयश्च, ये च अनलसमुत्पादनं कुर्वन्ति, ते सर्वे अग्निसंयोगं प्राप्नुवन्ति; ये च ब्राह्मणाः परगृहान् दाहयन्ति, ते अपि तत्र एव पतन्ति। यः व्रतस्य विघातकः, स्वधर्मात् पतितश्च, तौ द्वौ दंशनक्लेशमध्यं पततः। ये ब्रह्मचारिणः दिवास्वप्ने शुक्रमुत्सृजन्ति, येषां च पुत्राः पितॄन् शिक्षयन्ति, ते श्वानभोजनं प्राप्नुवन्ति। एवं चान्ये च शतानि सहस्राणि च नरकाणां, यत्र पापकृतः क्लेशाय आगत्य पच्यन्ते। एवं बहुविधकुलाधिष्ठिताः पापिनः पुरुषाः अन्येषु नरकेषु स्वस्वकर्मफलानि भुञ्जते। ये पुरुषाः जात्याश्रमविहितधर्मविरुद्धं कर्म, मनसापि वा वाचा वा कुर्वन्ति, ते नरकं पतन्ति। नरकवासिनः स्वशीर्षाणि अधः कृत्वा देवान् उपरि पश्यन्ति, देवा अपि सर्वान् नरकवासिनः अधःमुखान् पश्यन्ति। स्थावराः, कीटाः, अजाः, पक्षिणः, पशवः, मनुष्याः, साधवः, देवाः, मुक्ताः च—सर्वे क्रमेण तिष्ठन्ति। आद्यस्य द्वितीयः सहस्रांशं लभते; एवं सर्वे महानुभावाः मोक्षपर्यन्तं तिष्ठन्ति। यावन्ति स्वर्गे भूतानि, तावन्त्येव नरके; यः पापकर्मा प्रायश्चित्तं विहाय निवर्तते, स नरकं गच्छति। यथासंख्या पापानां प्रायश्चित्तानि परमर्षिभिः निर्दिष्टानि, तानि स्मृत्वा एवम् अवगन्तव्यानि। महापापस्य महत् प्रायश्चित्तम्, लघुपापस्य लघु; एवं वेदविद्भिः, स्वयम्भुवादिभिः, निश्चितम्। सर्वाणि प्रायश्चित्तानि तप एव; तेषु सर्वेषु श्रीकृष्णस्मरणं परमं स्मृतम्। यदा पापं कृत्वा पुरुषः खलु शुद्धं प्रत्यवायबुद्धिं प्रपद्यते, तदा तस्य परमं प्रायश्चित्तं केवलं हरिस्मरणमेव। प्रातः, रात्रौ, संध्यायां, मध्याह्ने, अन्येषु च कालेषु नारायणस्मरणेन सहसा पापक्षयः समुपलभ्यते। विष्णोः स्मरणेन सम्प्राप्तसर्वोपाधिक्षये, पुनःपुनर्विष्णोः स्तुत्या मोक्षः लभ्यते। यस्य बुद्धिः वासुदेवे जपहोमपूजनादिषु स्थिरा, तस्य किञ्चिदपि विघ्नं नास्ति; स इन्द्रत्वादि फलं प्राप्नोति। स्वर्गगमनस्य, यत्र पुनरावृत्तिः अस्ति, तस्य च वासुदेवनामजपस्य, यः मोक्षबीजं स्यात्, का तुलना? अतः द्विजः यः दिनरात्रौ विष्णुं स्मरति, स नरकं न गच्छति; स शुद्धः, सर्वपापक्शयेण। स्वर्गः मनःप्रसादनः, नरकः तद्विपरीतः; पापपुण्ययोः 'नरक' 'स्वर्ग' इत्येतौ शब्दौ प्रयुज्येते। एकमेव वस्तु दुःखसुखयोः, मात्सर्यक्रोधयोः च कारणम्; तस्मात् वस्तु दुःखस्वभावमात्रं कुतः स्यात्? यद् एकदा सुखदं, ततः पश्चात् दुःखहेतुर्भवति; यद् एकदा क्रोधहेतुः, तदेव अनुग्रहे अपि निमित्तम्। तस्मात् दुःखस्वभावो नास्ति स्वभावतः, न च सुखस्वभावः; मनसो विकाराः एव सुखदुःखादिरूपेण दृश्यन्ते। ज्ञानमेव परं ब्रह्म, अज्ञानं बन्धनं स्मृतम्; इदं सर्वं विश्वं ज्ञानस्वरूपमेव, ज्ञानात् परं नास्ति किञ्चन। हे विप्राः, ज्ञानमेव शिक्षां च अज्ञानं च विद्धि; एवं मया पृथिव्याः क्षेत्रं वर्णितम्। द्विजाः, मया संक्षेपेण सर्वे अधोलोकाः, नरकाः, सागरा, पर्वताः, द्वीपाः, देशाः, नद्यश्चोक्ताः। किं भूयः श्रोतुम् इच्छथ? तत्र शिष्या ऊचुः—"यथावत् सर्वं त्वया प्रोक्तम्। अद्य वयं भूर्लोकाद्युपर्युपरि लोकान् श्रोतुम् इच्छामः। तथा, हे भाग्यवन् लोमहर्षण, ग्रहाणां विन्यासं मापं च यथावत्तया वक्तुम् अर्हसि।" पृथिवी सागरोपेतानदीपर्वतयुताः, यावत् सूर्यचन्द्ररश्मयः प्रसरन्ति, तावत् विस्तृता इति श्रूयते। पृथिव्याः विस्तारपरिधी चाकाशस्य विस्तारपरिधिना तुल्या। ब्राह्मणाः, सूर्यस्य मण्डलम् पृथिव्याः शतयोजनसहस्रं दूरम्, तावत् एव सूर्यादपि चन्द्रमण्डलस्य दूरी अस्ति। चन्द्रात् शतयोजनसहस्रं ऊर्ध्वम् नक्षत्रमण्डलम् सर्वं दीप्तिमान् दृश्यते। मुनेयः, नक्षत्रमण्डलात् द्विशतयोजनसहस्रं ऊर्ध्वे, तावत् एव अन्तराले बुधग्रहः स्थितः, तस्मात् ऊर्ध्वे शुक्रः। शुक्रात् तावत् एव दूरी अस्ति भौमः; भौमात् द्विशतयोजनसहस्रं ऊर्ध्वे देवानां पुरोहितः स्थितः। गुरोः द्विशतयोजनसहस्रं ऊर्ध्वे शनैश्चरः; तस्मात् ऊर्ध्वे शतयोजनसहस्रं सप्तर्षिमण्डलम्। सप्तर्षीभ्यः ऊर्ध्वे लक्षयोजनसहस्रं ध्रुवः स्थितः, यः सर्वदीप्तिचक्रस्य अक्षः। एवं त्रैलोक्यं संक्षेपेण वर्णितम्; इयं पृथिवी यज्ञफलप्रदा, यज्ञश्चात्र प्रतिष्ठितः। ध्रुवात् ऊर्ध्वे महर्लोकः, यत्र कल्पवासिनः निवसन्ति; महर्लोकः दशमिलीयोजनविस्तृतः। तस्मात् ऊर्ध्वे द्विंशतिमिलीयोजने जनलोकः, यत्र ब्रह्मपुत्राः सनन्दनादयः शुद्धचित्ताः मुनयः निवसन्ति। एवं शास्त्रवचनेन सुसम्पूर्णं चरित्रम्।