तयोः प्रदेशयोः मध्ये एकः महागिरिः वर्तते, यः वलयाकारः अस्ति। तत्र मानवाः दशसहस्रवर्षपर्यन्तं जीवन्ति। ते रोगशोकविवर्जिताः, रागद्वेषरहिताः, न च तेषु कश्चन नीचः वा उच्चः वा, न च हिंसकः न वा हिंस्यः, हे ब्राह्मणाः। न तत्र स्पर्धा, न मत्सरः, न भयम्, न क्रोधः, न दोषः, न लोभः; बाह्ये तु महती भूमिः, अन्तः तु धातकीखण्डः अस्ति। मानसोत्तरगिरिः देवदानवादिभिः सेवितः अस्ति। पुष्करनाम्नि द्वीपे न सत्यं नासत्यं विद्यते। तत्र न नद्यः, न गिरयः, तयोः प्रदेशयोः यः द्वीपः, तत्र मानवाः समरूपाः, सर्वे देववत् एकरूपिणः। तत्र न वर्णव्यवस्था, न आश्रमः, न धर्माचरणम्, न त्रयो वेदाः, न कृषिः, न दण्डः, न सेवकत्वम्। एते द्वौ प्रदेशौ, हे ब्राह्मणाः, भूमौ परमानन्ददायकौ स्वर्गौ मन्येते; तत्र कालः जरामृत्युविवर्जितः। पुष्करे, धातकीखण्डे, महावीतायां च, हे ब्राह्मणाः, वटवृक्षः पुष्करद्वीपे स्थितः, स एव ब्रह्मणः परं धाम। तत्र ब्रह्मा वसति, देवदानवैः पूजितः; पुष्करं मधुरोदधिना परिवृतम् अस्ति। पुष्करस्य विस्तारः परिधिश्च तुल्यः; एवं सप्तद्वीपाः सप्तभिः समुद्रैः परिवेष्टिताः। द्वीपः च समुद्रः च समौ, तयोः परं द्विगुणं क्षेत्रम्; सर्वेषु च समुद्रेषु जलानि समानि एव। न तत्र कदाचित् न्यूनाधिक्यम्, यथा घटस्थं जलं अग्निस्पर्शात् न स्रवति। चन्द्रस्य कलायाम्, हे मुनिश्रेष्ठ, समुद्रस्य जलानि वर्धन्ते च क्षीयन्ते च, नातिक्रान्तानि न च न्यूनानि। चन्द्रस्योदयेऽस्तमये च, शुक्लकृष्णपक्षयोः, शतपञ्चदशाङ्गुलपरिमाणम्। समुद्रजलस्य वर्धनक्षयौ दृश्येते, हे द्विजोत्तम; कमलद्वीपे तु स्वयमेव भोजनं प्रादुरभवति। तत्र जनाः षड्रसनं भोजनं सदा भुञ्जते, हे ब्राह्मणाः, मधुरोदके च विश्वस्य स्थितिः दृश्यते। तस्मात् परं सुवर्णभूमिः द्विगुणविस्तीर्णा, सर्वजीवशून्या; ततः लोकालोकगिरिः दशसहस्रयोजनविस्तारः। तस्यापि समुच्च्रायः तावान्; तं पर्वतं सर्वतः तमः संवृतम् अस्ति। तच्च तमः सर्वतः ब्रह्माण्डकवलेन परिसंवृतम्। एषा भूमिः, हे द्विजोत्तम, पञ्चाशत्कोटिविस्तीर्णा। ब्रह्माण्डकवलेन सह, सापि द्वीपगिरिसंयुता, एषा भूमिः सर्वभूतगुणयुक्ता, लोकानां आधारः, सृष्टिकर्त्री च, हे द्विजोत्तम। एवं भूमेः विस्तारः कथितः, हे मुनिश्रेष्ठ; अधुना तस्याः सप्ततिसहस्रपरिमितः उन्नतिः श्रूयताम्। प्रत्येकं पातालं, हे मुनिश्रेष्ठ, दशसहस्रपरिमितम्—अतलम्, वितलम्, नितलम्, सुतलम् च। तलातलम्, रसातलम्, पातालम् सप्तमम्; तत्र कृष्णा, श्वेता, रक्ताः, पीताः, शर्कराः, शिलायुक्ताः, सुवर्णमयाः च भूमयः। तत्र, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, रम्यप्रासादालङ्कृताः भूमयः, तत्र दानवदैत्यशतानि निवसन्ति। तत्र च महोरगकुलानि, हे द्विजोत्तम; नारदेन पातालानि स्वर्गात् अपि रम्यतराणि कथितानि। स स्वर्गवासिनां मध्ये उक्तवान्—"पातालात् स्वर्गं गच्छन्, तत्र दीप्तमणिरमणीयानि दृश्यन्ते।" नागानां भूषणानि पातालं शोभयन्ति; केन तद्विषयः तुलनीयः, यत्र तत्र दैत्यदानवकन्याभिरलङ्कृतम्। पाताले को न रमेत, अपि मुक्तः? तत्र सूर्यचन्द्रांशवः प्रकाशयन्ति, न तु तापं जनयन्ति। न च चन्द्रः रात्रौ शीतलतां ददाति, केवलं प्रकाशं। तत्र मदोन्मत्ताः नागाः पर्याप्तं खाद्यपेयम् उपभुञ्जते। तत्र अपि कालगमनं दानवादिभिः न ज्ञायते; तत्र रम्यवनानि, नद्यः, सरांसि, पद्मवनानि च। कोकिलादिपक्षिणां रम्यनिनादाः, शोभनानि भूषणवस्त्राणि, सुरभयः गन्धानुलेपनानि च। वीणावंशनिनादाः, मृदङ्गध्वनयः, हे द्विजोत्तम, अन्यानि च रम्याणि पदार्थानि, दानवरमणीयानि। तानि दैत्यैः नागैश्च उपभुज्यन्ते, ये पातालप्रदेशेषु वसन्ति; पातालस्य अधस्तात् तु विष्णोः कृष्णवपुः स्थितम्। दैत्यदानवाः तस्य शेषाख्यस्य अनन्तस्य गुणान् वर्णयितुं न शक्नुवन्ति, स सिद्धदेवर्षिभिः पूज्यते। स सहस्रशिराः, शुभस्वस्तिकपद्मलाञ्छितः, फणासु सहस्ररत्नमण्डितः, सर्वदिक्प्रकाशकः। स जगदर्थं सर्वासुरान् निर्बलयति; तस्य नेत्रे मदविह्वले, सैककुण्डलधारी। स मुकुटमालाभूषितः, श्वेतगिरिप्रभः, ज्वलनदीप्तः, नीलाम्बरधरः, गर्वोन्नतः, श्वेतफणाभूषितः। स परमकैलासगिरिसदृशः, तत्र जलप्रपाताः, मेघाः च; तस्य हस्ते हलः, उत्तमगदायुक्तः। स स्वतेजसा, वरुण्याः रूपेण पूज्यते; युगान्ते तस्य वक्त्रात् विषाग्निशिखाः निर्गच्छन्ति। रुद्रः सङ्कर्षणरूपेण उत्पत्य, त्र्यंशं लोकत्रयं ग्रसति; स भूमिम् उन्नीय शिखरवत् धारयति।