तेषां सप्तसु द्वीपेषु धर्मस्य कदापि हानिः नास्ति, न चातिशयितं हर्षदुःखयोः प्रवर्तनं दृश्यते, नापि कस्यचित् सीमालङ्घनं तत्र विद्यते। तत्र मगाः, मगधाः, मानसाः, मन्दगाश्च निवसन्ति; मगाः प्रायः ब्राह्मणाः, मगधाः क्षत्रियाः, मानसाः वैश्याः, मन्दगाः शूद्राः इति विख्याताः। शाकद्वीपे विष्णुः सूर्यरूपेण हरिरूपेण तिष्ठति, यं यथाविधि यथोक्तैः कर्मभिः संयतचित्तैः पूज्यते। शाकद्वीपस्य परतः सर्वतः क्षीरसमुद्रः विराजते। स क्षीरसमुद्रः शाकद्वीपसममण्डलः सर्वतो वृत्तः, ततः परितः पुष्कराख्यं द्वीपं प्रवृत्तम्। स पुष्करद्वीपः शाकद्वीपस्य द्विगुणः सर्वतो दिशि, सवणस्य पुत्रस्य महद्विश्रुतं क्षेत्रं जातम्। धातक्यपि तत्र द्वे क्षेत्रे स्वनाम्नि प्रसिद्धे, अन्यत् क्षेत्रं धातकीखण्डमिति कथ्यते। तत्रैकः प्रसिद्धो गिरिः मानसोत्तर इति, मध्यभागे वृत्ताकारः स्थितः। स पञ्चाशत्सहस्रयोजनमुत्तुङ्गः समं च सर्वतो विस्तीर्णः वृत्तमण्डलरूपेण विराजते। स पर्वतः पुष्करद्वीपस्य मण्डलं मध्ये विभज्य तिष्ठति, तेन तत्र द्वे क्षेत्रे पृथक्कृते। तयोर्मध्ये वृत्ताकारः एकः पर्वतः महान्, तत्र मानवाः दशसहस्रवर्षाणि जीवन्ति। ते तु रोगशोकविवर्जिताः, रागद्वेषरहिताः; तेषु न च नीचः, न च श्रेष्ठः अस्ति, न च हन्ता न वा हन्यः, हे विप्राः। न तत्र मत्सरः, न स्पर्धा, न भीः, न क्रोधः, न दोषः, न लोभः; बहिः महद्विश्रुतं क्षेत्रं, अन्तः धातकीखण्डः। मानसोत्तरगिरिः देवदानवादिभिः सेव्यमानः, पुष्करद्वीपे सत्यं चानृतं च न विद्येते। तत्र न नद्यः, न पर्वताः, द्वयोः क्षेत्रयोः द्वीपे; तत्र मानवाः समरूपिणः, देववत् एकरूपिणः सर्वे। न तत्र वर्णाश्रमः, न धर्माचरणं, न त्रयी, न कृषिः, न दण्डः, न सेवकर्म; एते द्वे क्षेत्रे, हे विप्राः, परमं मानुषं स्वर्गरूपं, सर्वानन्दप्रदं, तत्र कालः जरामृत्युवर्जितः। पुष्करे, धातकीखण्डे, महावीतायां च, हे विप्रर्षयः, वटवृक्षः पुष्करद्वीपे विराजते, स एव ब्रह्मणः परमधाम। तत्र ब्रह्मा देवदानवैः पूज्यते, पुष्करं मधुरोदकसमुद्रेण परिवेष्टितम्। पुष्करस्य विस्तारः परिधिश्च तुल्यः; एवं सप्तद्वीपाः सप्तभिः समुद्रैः परिवेष्टिताः। द्वीपः समुद्रश्च तुल्यः, परं द्विगुणः; सर्वेषु समुद्रेषु जलं सदा सममेव। न कदापि तत्र हानिः, न चाधिक्यं, यथा घटस्थं जलं वह्निस्पर्शे न सिञ्चति। शशिनः शुक्लकृष्णपक्षयोः समुद्रजलस्य वृद्धिहानिः दृश्यते, न चातिक्रान्ति न च न्यूनता। चन्द्रस्योदयास्तमये, पक्षयोः, प्रमाणं शतपञ्चदशाङ्गुलपरिमाणम्। समुद्रजलस्य वृद्धिहानिः तु दृष्टा, कमलद्वीपे तत्रान्नं स्वयमेव सञ्जायते। तत्र जनाः षड्रसोपेतं भोजनं नित्यं भुञ्जते, हे विप्राः, मधुरोदकपर्यन्ते जगत्सत्त्वं दृश्यते। ततः परं सुवर्णमयं क्षेत्रं द्विगुणं, सर्वसत्त्ववर्जितं, ततः लोकालोकपर्वतः दशसहस्रयोजनप्रमितः। तस्यापि समं उच्चतया सहस्रशः, ततः सर्वतोऽस्य पर्वतः तमसा परिवेष्टितः। सा च तमः सर्वतः ब्रह्माण्डकपालेन परिवेष्टिता; एषा भूमिः, हे द्विजश्रेष्ठाः, पञ्चाशत्कोटिप्रमाणा। ब्रह्माण्डकपालेन सह, द्वीपपर्वतसंयुक्ता, एषा भूमिः सर्वभूतगुणवती, सर्वलोकाधाररूपा, सृष्टिकर्त्री च। एवं भूमण्डलस्य विस्तारः वर्णितः, हे विप्रर्षयः, अस्य सप्ततिसहस्रपरिमाणमायतिं शृणु। पातालादीनि सप्त तलानि, प्रतितलं दशसहस्रपरिमाणम्—अतल, वितल, नितल, सुतल, तलातल, रसातल, पातालं सप्तमम्। तत्र कृष्णश्वेतरक्तपीतशिलाश्मसुर्णमयी भूमिः। तत्र, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, शोभायमानप्रासादयुक्ता भूमयः, तत्र शतशः दानवदैत्यजातयः निवसन्ति। महावपुः सर्पसंबन्धिनः अपि तत्र, हे द्विजश्रेष्ठ, पाताललोकाः नारदेन स्वर्गात् अपि रमणीयतराः इति कथ्यन्ते। स स्वर्गवासिभ्यः उक्तवान्—पातालात् स्वर्गं गत्वा तत्र दीप्तमणयो रम्याः दृश्यन्ते। सर्पमणिभूषणानि पातालं शोभयन्ति; तत्र दैत्यदानवकन्याभिः अलङ्कृतं तद् स्थानं केन समं स्यात्? पाताले कोऽत्र न रमेत, मुक्तोऽपि? तत्र सूर्यचन्द्रमसोरपि किरणाः केवलं प्रकाशं यच्छन्ति, न तु तापम्। न च रात्रौ चन्द्रः शीतलता ददाति, केवलं प्रकाशमात्रम्। तत्र मदोन्मत्ताः सर्पाः बहु खाद्यपानीयं भुञ्जते। तत्र कालगमनमपि दानवादिभिः न ज्ञायते; रमणीयानि काननानि, नद्यः, सरांसि, पद्मवनानि च तत्र सन्ति।