कौशलिनां श्रेष्ठ, शृणु। क्रौञ्च, वामन, तृतीयश्च अन्धकारकः—एतेषां पर्वतानां नामानि कीर्त्यन्ते। देवव्रतः, धाम, पुनः पुण्डरीकवनः, दुन्दुभिः, महाशैलः—एते सर्वे परस्परं द्विगुणविस्तीर्णाः पर्वताः सन्ति। प्रतिद्वीपं पर्वताः, तथा द्वीपानां स्वयमेव, तेषु रम्येषु प्रदेशेषु, उत्तमानां पर्वतानां मध्ये, लोकाः सुखेन वसन्ति। तत्र देवगणैः सह समृद्धाः, पुष्टाः, पुण्यशालिनश्च जनाः वसन्ति, ये ख्यातयः सन्ति, द्विजश्रेष्ठ। तत्र ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राश्च यथाक्रमं दृश्यन्ते। तत्रैव सततम् उपयुज्यमानाः नद्यः प्रवहन्ति। सप्त मुख्यनद्यः, शतशः चान्याः लघूनद्यः सन्ति—गौरी, कुमुद्वती, सन्ध्या, रात्रिः, मनोजवा, ख्यातिः, पुण्डरीका—एता सप्त नद्यः प्रदेशेषु प्रवहन्ति। तत्रैव भगवाञ् जनार्दनः, पुष्कराद्याख्याभेदेन, नानारूपेण पूज्यते। योगध्यानाभ्यासे च, रुद्रः यज्ञकाले पूज्यते। क्रौञ्चद्वीपः दधिमण्डोदधिना सर्वतः परिवृतः अस्ति। क्रौञ्चद्वीपः स्वविस्तारेण तुल्येन दधिमण्डोदधिना संवृतः, तं च सागरं शाकद्वीपः सर्वतोऽन्वितः। द्विजश्रेष्ठ, शाकद्वीपः क्रौञ्चद्वीपस्य द्विगुणः; तस्येशः भव्यः, महात्मा महापुरुषः। स तु सप्त पुत्रान् उत्पाद्य, तेषां नाम्ना सप्त प्रदेशान् दत्तवान्—जलदः, कुमारः, सुकुमारः, मणिरकः, कुसमोडः, मोदकी, महाद्रुमः इति सप्त। तेषां नामानि प्रदेशानां नामानि च। तत्रैव सप्त पर्वताः प्रदेशान् विभागयन्ति—प्रथमः उदयगिरिः, ततः जलधरः, रैवतकः, श्यामः, अम्भोगिरिः, आस्तिकेयः, रम्यः, केसरी च पर्वतश्रेष्ठः। तत्र शाकवृक्षः महान्, सिद्धगन्धर्वसंघैः सेव्यमानः; तस्य पत्रेषु वातस्पर्शेन परमसुखं जायते। तत्र चतुर्वर्णाः पुण्यजनाः, महात्मानः, निरुपद्रवाः, निरामयाश्च निवसन्ति। तत्रापि पुण्यतमाः नद्यः, सर्वपापभयापहाः—सुकुमारी, कुमारी, नलिनी, रेणुका, इक्षुः, धेनुकः, गभस्तिः, सप्तमी च। तत्र दशसहस्रशः लघूनद्यः सन्ति। तत्र शतानि सहस्राणि महापर्वतानां च; जलधिप्रदेशवासिनः तेषां जलं हर्षेण पिबन्ति। तेषु जनपदेषु चतुर्थांशधर्मसम्पन्नाः जनाः, स्वर्गात् पृथिवीं पतन्त्यः पुण्यनद्यः च दृश्यन्ते। तत्र धर्मस्य न कश्चन हानिः, नातिप्रीतिः, नातिदुःखम्; सप्तसु भूमिषु कश्चन सीमालङ्घनं नास्ति। तत्र मगाः, मगधाः, मानसाः, मन्दगाः; मगाः प्रायशः ब्राह्मणाः, मगधाः क्षत्रियाः। मानसाः तत्र वैश्याः, मन्दगाः शूद्राः विज्ञेयाः। शाकद्वीपे विष्णुः सूर्यरूपेण हरिरस्ति। स तत्र यथाविधि, नियतात्मभिः पूज्यते। शाकद्वीपात् परतः, हे ब्राह्मणाः, सर्वतः क्षीरसागरः अस्ति। क्षीरसागरः सर्वतः शाकद्वीपसममण्डलः, तं च पुष्करनाम द्वीपः परिवेष्टयति। पुष्करद्वीपः शाकद्वीपस्य द्विगुणः, स सवनपुत्रस्य महाप्रदेशः अभवत्। धातकी नाम द्वे एव देशे, तयोः नाम धातकीखण्डः च अन्यः महादेशः। तत्र एकः प्रसिद्धः पर्वतः—मानसोत्तरः, मध्यभागे वर्तुलाकृतिः। स पर्वतः पञ्चाशत्सहस्रयोजनमायामः, सर्वतः समविस्तारः, पूर्णमण्डलरूपः। स पुष्करद्वीपस्य मण्डलं मध्ये विभज्य स्थितः, ततो द्वौ देशौ पृथक् अभवताम्। तयोः मध्ये वर्तुलरूपः एकः पर्वतः, तत्र मानवाः दशसहस्रवर्षपर्यन्तं जीवन्ति। ते निरामयाः, निरदुःखाः, रागद्वेषवर्जिताः; तत्र न कनिष्ठः, न ज्येष्ठः, न हन्ता, न हन्यते कश्चन। न तत्र मात्सर्यं, न ईर्ष्या, न भयम्, न क्रोधः, न दोषः, न लोभः; बहिर्देशः महत्, अन्तः धातकीखण्डः। मानसोत्तरपर्वतः देवदानवादिभिः सेव्यमानः; सत्यं चानृतं च तत्र नास्ति। तत्र पुष्करनाम द्वीपे न नद्यः, न पर्वताः; तत्र मानवाः समरूपाः, देववत् एकरूपिणः। तत्र न जातिव्यवस्था, न आश्रमः, न धर्माचारः, न त्रयी, न कृषिः, न दण्डः, न सेवकत्वम्। एते द्वौ देशौ, हे ब्राह्मणाः, भूमौ परमानन्ददायकौ स्वर्गौ; तत्र कालः जरामृत्युवर्जितः। पुष्करे, धातकीखण्डे, महावीतदेशे च, हे ब्राह्मणाः, वटवृक्षः पुष्करद्वीपे स्थितः, स ब्रह्म्णः परं धाम। तत्र ब्रह्मा वसति, देवदानवैः पूजितः; पुष्करः मधुरोदकेन सागरः परिवेष्टितः। पुष्करस्य विस्तारः, परिधिश्च तुल्यः; एवं सप्तद्वीपाः सप्तभिः सागरेषु परिवेष्टिताः सन्ति।