सप्त क्षेत्राणि तु, विप्रश्रेष्ठ, चतुर्वर्णैर् आवासितानि सन्ति; तत्र शाल्मलीद्वीपे अपि त एव विभागाः निवसन्ति। तत्र कपिलः, अरुणः, पीतः, कृष्णः—एते पृथक् पृथग् ब्राह्मणः, क्षत्रियः, वैश्यः, शूद्रः च सन्ति, ये भगवन्तं पूजयन्ति। त एव भगवन्तं विष्णुं, सर्वात्मानं अक्षरं, वायुरूपेण स्थितं, यज्ञेषु श्रेष्ठयाजकैः प्रतिष्ठितं, भक्त्या पूजयन्ति। तत्र देवेषु सन्निधिः परम रमणीयः; महान् शाल्मलीवृक्षः नामसिद्धिं जनयति। स द्वीपः सुरोदसागरस्य सर्वतः समं परितः परिवृतः अस्ति। सुरोदसागरः पुनः सर्वतः कुशद्वीपेण परिवृतः, यः शाल्मलीद्वीपस्य द्विगुणः विस्तीर्णः। कुशद्वीपे ज्योतिष्मतः पुत्राणां नामानि शृणु—उद्भिदः, वेणुमान्, स्वैरथः, रन्धनः, धृतिः, प्रभाकरः, कपिलः च; एते क्षेत्राणि सन्ति, तेषु मानवाः दैत्यैः दानवैः च सह निवसन्ति। तथा देवाः, गन्धर्वाः, यक्षाः, किम्पुरुषाः च अन्ये अपि तत्र सन्ति; तत्र अपि चतुर्वर्णाः स्वस्वकर्मसु निष्ठिताः सन्ति। ते ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राः—नियमिताः, ऊर्जस्वलाः, स्निग्धाः, मन्दबुद्धयः—क्रमेण निर्दिष्टाः। पूर्वोक्तकर्माणि कुर्वन्तः, स्वधर्मक्षयात्, कुशद्वीपे ब्रह्मरूपेण जनार्दनं पूजयन्ति। यज्ञैः ते तीव्रफलानि अपाकुर्वन्ति, यानि स्वधर्मफलानि ददाति; विद्रुमः, हेमशैलः, द्युतिमान्, पुष्टिमान्—एवं नामानि सन्ति। कुशेशयः, हरिः, सप्तमः मन्दराचलः—एते सप्त पर्वताः तत्र सन्ति, विप्रश्रेष्ठ। सप्त नद्यः अपि तत्र सन्ति—धूतपापा, शिवा, पवित्रा, सम्मतिः, विद्युत्, अम्भा, मही—एताः सर्वपापापहा नद्यः; तस्मिन द्वीपे सहस्रशः कूपिका अपि सन्ति। कुशद्वीपे कुशस्तम्भः नाम्ना प्रसिद्धः; तस्य विस्तारतः स द्वीपः घृतसागरः परितः परिवृतः अस्ति। घृतसागरः क्रौञ्चद्वीपेण परिवृतः; तत्र क्रौञ्चद्वीपस्य महत्त्वं शृणु। कुशद्वीपस्य द्विगुणः क्रौञ्चद्वीपः; तत्र द्युतिमतः सप्त महात्मनः पुत्राः सन्ति—कुशगः, मन्दगः, उष्णः, पिवारः, अन्धकारकः, मुनिः, दुन्दुभिः। तेषु सप्त क्षेत्राणि सन्ति, तत्र देवैः गन्धर्वैः सेव्यमानानि रम्याणि प्रदेशाः। तत्र पर्वतानां नामानि—क्रौञ्चः, वामनः, तृतीयः अन्धकारकः, देवव्रतः, धामन्, पुण्डरीकवनः, दुन्दुभिः, महाशैलः—एते द्विगुणद्विगुणाः। प्रत्येकद्वीपे पर्वताः, द्वीपाः च, रम्येषु प्रदेशेषु, श्रेष्ठेषु पर्वतेषु, जनाः सुखेन देवसमूहैः सह निवसन्ति; तत्र लोकाः समृद्धाः, पुण्याः, कीर्तिमन्तः सन्ति। ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राः—क्रमेण निर्दिष्टाः; तत्र नद्यः सन्ति, याः तैः सदा पीयन्ते। सप्त मुख्यनद्यः, शतशः कूपिकाः—गौरी, कुमुद्वती, सन्ध्या, रात्रिः, मनोजवा, ख्याती, पुण्डरीका—एताः सप्त नद्यः प्रदेशेषु प्रवहन्ति। तत्र अपि भगवन् जनार्दनः पुष्करादिभेदेन पूज्यते। ध्यानयोगाभ्यासे रुद्रः यज्ञकाले पूज्यते; क्रौञ्चद्वीपः दधिसागरः परितः परिवृतः। तस्य विस्तारः द्वीपसमः; तदपि शाकद्वीपेण परितः परिवृतः अस्ति। शाकद्वीपः क्रौञ्चद्वीपस्य द्विगुणः; तस्य अधिपः भव्यः, महात्मा, पुण्यात्मा च। तस्य सप्त पुत्राः सन्ति, तेषां सप्त क्षेत्राणि—जलदः, कुमारः, सुकुमारः, मणिरकः, कुसमोदः, मोदकी, सप्तमः महाद्रुमः; एताः तेषां नामानि, तत्र सप्त क्षेत्राणि तैः नाम्ना सन्ति। तत्र सप्त पर्वतानि क्षेत्रविभागाय सन्ति—उदयगिरिः, जलधारः, रैवतकः, श्यामः, अम्भोगिरिः, आस्तिकेयः, रम्यः, केसरिः—एते श्रेष्ठाः पर्वताः। तत्र महान् शाकवृक्षः सिद्धगन्धर्वैः सेवितः; तस्य पत्रेषु वातस्पर्शेन परमसुखम् उत्पद्यते। तत्र चतुर्वर्णाः पुण्यजनाः निवसन्ति—महात्मनः, निर्भयाः, निरामयाः च। तत्र पुण्यनद्यः सन्ति, सर्वपापभयापहा—सुकुमारी, कुमारी, नलिनी, रेणुका, इक्षुः, धेनुकः, गभस्तिः, सप्तमी; विप्रश्रेष्ठ, तत्र दशसहस्रशः कूपिकाः अपि सन्ति। तत्र शतसहस्राणि महान् पर्वतानि सन्ति; जलध्यादिषु वासिनः तेषां जलं हर्षेण पिबन्ति। तेषु प्रदेशेषु लोकाः चतुर्थपुण्यसम्पन्नाः; तत्र अपि पुण्यनद्यः स्वर्गात् भूमौ अवतरन्ति।