प्लक्षद्वीपः स्वमात्रेणैव साकल्येन इक्षुरससमुद्रेण परिवृतः तिष्ठति, यथा स एव द्वीपः, तथा स समुद्रः अपि तं समन्तात् आवृत्य स्थितः। एवं मया संक्षेपेण प्लक्षद्वीपस्य वर्णनं कृतम्, हे मुनिश्रेष्ठ, अधुना शाल्मलीद्वीपस्य विस्तरेण कथा शृणु। शाल्मलीद्वीपस्य अधिपः वीरः नाम तेजस्वी राजा अस्ति। तस्य सप्त पुत्राः, द्विजश्रेष्ठाः, येषां नामानि—श्वेतः, हरितः, जीमूतः, रोहितः, वैद्युतः, मानसः, सुप्रभः इति प्रसिद्धानि। शाल्मलीद्वीपः अपि इक्षुरससमुद्रेण समन्तात् परिवृतः अस्ति, यः द्वीपस्य द्विगुणः विस्तीर्णः। तत्र सप्त रत्नप्रसवाः पर्वताः, सप्त च नद्यः प्रदेशभेदकारिण्यः सन्ति। तत्र कुमुदः, उन्नतः, बलाहकः, औषधिभिरुपशोभितः द्रोणः, कङ्कः, महिषः, ककुद्मान् इति सप्त पर्वताः सन्ति। सप्त नद्यः च—श्रोणी, तोया, वितृष्णा, चन्द्रा, शुक्रा, विमोचनी, निवृत्तिः इति—पापशमन्यः स्मृताः। सप्त प्रदेशाः अपि—श्वेतः, लोहितः, जीमूतः, हरितः, वैद्युतः, मानसः, सुप्रभः इति—विख्याताः सन्ति। एतेषु सप्तसु प्रदेशेषु चतुर्वर्णाः जनाः निवसन्ति, शाल्मलीद्वीपवासी जनाः च एतेषु वर्णेषु विभागतः वर्तन्ते। ब्राह्मणाः कपिलाः, क्षत्रियाः अरुणाः, वैश्याः पीताः, शूद्राः कृष्णाः—एते पृथग्विधाः, सर्वे भगवन्तं विष्णुं, सर्वात्मानं, वायुरूपेण यज्ञस्थाने प्रतिष्ठितं, उत्तमयाजकैः पूज्यन्ते। तत्र देवतानां सन्निधिः अतीव रमणीयः, महान् शाल्मलीवृक्षः नामसिद्धिप्रदः च। शाल्मलीद्वीपः सुरोदसमुद्रेण समन्तात् सममात्रेण परिवृतः अस्ति। सुरोदः समुद्रः अपि सर्वतः कुशद्वीपेन, यः शाल्मलीद्वीपस्य द्विगुणः, आवृतः अस्ति। कुशद्वीपे ज्योतिष्मतः पुत्राः—उद्भिदः, वेणुमान्, स्वैरथः, रन्धनः, धृतिः, प्रभाकरः, कपिलः इति—सप्त प्रदेशेषु वर्तन्ते। तेषु प्रदेशेषु मानवाः, दैत्याः, दानवाः च सहवासिनः। देवाः, गन्धर्वाः, यक्षाः, किम्पुरुषाः च अन्ये अपि तत्र वर्तन्ते; चतुर्वर्णाः अपि स्वकर्मसु प्रवृत्ताः तत्र सन्ति। तत्र ब्राह्मणाः नियमवन्तः, क्षत्रियाः उत्साहवन्तः, वैश्याः स्निग्धाः, शूद्राः मन्दबुद्धयः इति क्रमशः निर्दिष्टाः। पूर्वोक्तकर्मणां अनुष्ठानात्, स्वधर्मक्षयात् च, कुशद्वीपे जनार्दनं ब्रह्मरूपेण पूजयन्ति। यज्ञैः ते तीव्रकर्मफलानि शमयन्ति; तत्र विद्रुमः, हेमशैलः, द्युतिमान्, पुष्टिमान्, कुशेशयः, हरिः, सप्तमः मन्दराचलः इति सप्त पर्वताः सन्ति। सप्त नद्यः—धूतपापा, शिवा, पवित्रा, सम्मतिः, विद्युत्, अम्भा, मही इति—सर्वाः पापापहाः, सहस्रशः क्षुद्रनद्योऽपि तत्र प्रवहन्ति। कुशद्वीपे कुशस्तम्भः तत्र प्रसिद्धः, तस्य प्रमाणेन स द्वीपः घृतसमुद्रेण परिवृतः अस्ति। घृतसमुद्रः क्रौञ्चद्वीपेन, यः कुशद्वीपस्य द्विगुणः, समन्तात् आवृतः अस्ति। क्रौञ्चद्वीपे द्युतिमतः सप्त महात्मनः पुत्राः—कुशगः, मन्दगः, उष्णः, पीवरः, अन्धकारकः, मुनिः, दुन्दुभिः—इति सप्त प्रदेशेषु वसन्ति। तत्र अपि देवानां, गन्धर्वाणां सेविताः रम्याः प्रदेशाः सन्ति। तत्र पर्वतानां नामानि—क्रौञ्चः, वामनः, अन्धकारकः, देवव्रतः, धाम, पुण्डरीकवनः, दुन्दुभिः, महाशैलः—एते सर्वे परस्परं द्विगुणाः। द्वीपेषु, प्रदेशेषु, रम्येषु पर्वतेषु, तत्र वासिनः दुःखरहिताः, देवगणैः सह समृद्धाः, कीर्तिमन्तः, पुण्यशालिनः च सन्ति। तत्र ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राः च क्रमशः वर्तन्ते; तत्र नद्यः, याः सर्वदा तैः पीयन्ते। सप्त मुख्याः नद्यः—गौरी, कुमुद्वती, सन्ध्या, रात्रिः, मनोजवा, ख्यातिः, पुण्डरीका—एताः सप्त प्रदेशेषु प्रवहन्ति। तत्र अपि जनार्दनः भगवाञ् पुष्कराद्याकारैः विभागतः पूज्यते। योगध्यानाभ्यासनिमित्तं रुद्रः यज्ञकाले पूज्यते; क्रौञ्चद्वीपः दधिसागरः समन्तात् परिवृतः अस्ति। क्रौञ्चद्वीपः स्वमात्रेण दधिसागरेण आवृतः, तं समुद्रं शाकद्वीपः, यः क्रौञ्चद्वीपस्य द्विगुणः, समन्तात् परिवृत्य तिष्ठति। शाकद्वीपस्य अधिपः भव्यः नाम महात्मा महापुरुषः अस्ति। एवं द्वीपसमुद्राणां महिमानं, तेषां प्रदेशानां, पर्वतानां, नदीनां, तत्र वसतां वर्णानां च, भगवत्पूजनस्य विविधरूपाणि च, संक्षेपेण कथितानि।