महर्षे, जम्बूद्वीपे तु पुण्यनद्याः सलिलं पिबन्ति तत्र जनाः, तेषां तटेषु सदा वसन्ति, हृष्टाः समृद्धजनसमूहैः परिवृताः। भारतभूमौ च, महात्मन्, चतुर्विधाः युगा:—कृत, त्रेता, द्वापर, कलि—यत्र सदा वर्तन्ते, अन्यत्र न क्वापि। अत्रैव तपस्विनः तपः कुर्वन्ति, यजमानाः हविर्यजन्ति, दानानि श्रद्धया परलोकसाधनाय दीयन्ते। जम्बूद्वीपे पुरुषः, यज्ञरूपः, मनुष्यैः यज्ञैः पूज्यते; विष्णुस्तु, यज्ञमयः, अन्येषु द्वीपेषु पृथक् पूज्यते। भारतं तु, महर्षे, जम्बूद्वीपस्य श्रेष्ठं, कारणं कर्मभूमित्वात्; अन्ये तु भोगभूमयः। अत्र, महाबाहो, सहस्रशः जन्मानि लब्ध्वा, प्राणी पुण्योपार्जनेन मनुष्यत्वं कदाचिद् विन्दति। देवास् तु गीतानि गायन्ति—“धन्याः ते, ये भारतखण्डे मनुष्यत्वं प्राप्नुवन्ति; स्वर्गमोक्षयोः हेतुर्भूमिः सा।” ये च कर्माणि फलं च त्यक्त्वा, तानि विष्णवे, परमात्मने, समर्प्य, अनन्ते कर्मविशुद्धिं प्राप्ताः, ते विशुद्धाः प्रलयं यान्ति। वयं वेद्मः, वदामः च—यदा स्वर्गदं कर्म नश्यति, तदा देहबंधनं प्राप्यते; धन्याः ते मनुष्याः, ये भारतदेशे इन्द्रियनिर्मुक्ताः भवन्ति। ब्राह्मणाः, अयं जम्बूद्वीपः नवखण्डसमायुक्तः मया संक्षेपेण वर्णितः; शतसहस्रयोजनपरिमाणः सः। जम्बूद्वीपं परिवृत्य, तावत्परिमाणेनैव, क्षेत्रे शतसहस्रयोजनमितेन, क्षीरसागरः वर्तते, वृत्ताकारः बहिः स्थितः। यथा जम्बूद्वीपः लवणोदकेन परिवृतः, तथा तस्य लवणसागरस्य बहिः प्लक्षद्वीपः स्थितः। जम्बूद्वीपस्य विस्तारः लक्षयोजनमितः; प्लक्षद्वीपस्य तु द्विगुणः सः। तत्र मेधातिथेः सप्त पुत्राः—शान्तभयः प्रमुखः, ततोऽनन्तरं शिशिरः। सुखोदयः, आनन्दः, शिवः, क्षेमकः, ध्रुवश्च—एते सप्त प्लक्षद्वीपस्य अधिपाः। पूर्वे शान्तभयः, ततो शिशिरः, सुखदः, आनन्दः, शिवः, क्षेमकः, ध्रुवः—एते सप्त प्रदेशाः। तेषां सीमाः पर्वतैः निरूपिताः, अन्ये च पर्वताः प्रदेशविभागाय स्थिताः; तेषां नामानि शृणु—गोमेदः, चन्द्रः, नारदः, दुन्दुभिः, सोमकः, सुमनाः, सप्तमः वैभ्राजः। एतेषु रम्येषु पर्वतप्रदेशेषु, निष्पापाः जनाः देवगन्धर्वैः सह सदा वसन्ति। तत्र पुण्यप्रदेशेषु, वीर्यवन्तः जनाः अमराः; न दुःखं, न व्याधिः, नित्यं सुखमेव वर्तते। सप्त नद्यः तत्र समुद्रं प्रति प्रवहन्ति; तासां नामानि पापहारिणि—अनुतप्त, शिखा, विप्राशा, त्रिदिवा, क्रमु, अमृता, सुकृता। एते मुख्याः पर्वताः, मुख्याः नद्यश्च; सहस्रशः लघुपर्वतानद्यः अपि तत्र सन्ति। तत्र जनाः तासां नदीनां जलं हर्षेण पिबन्ति; तत्र केवलं अवरोहिण्यः नद्यः, न तु आरोहिण्यः। तेषां सप्तसु प्रदेशेषु युगभेदः नास्ति; सदा तत्र त्रेतायुगसमः कालः। प्लक्षद्वीपे च, शाकद्वीपात् परेषु प्रदेशेषु, जनाः पञ्चसहस्रवर्षपर्यन्तं रोगरहिताः जीवन्ति। तत्र धर्मश्चतुर्विधः, वर्णाश्रमभेदात्; चत्वारः वर्णाः—आर्यकाः ब्राह्मणाः, कुरवः क्षत्रियाः, विविश्वाः वैश्याः, भाविनः शूद्राः। तस्यां भूमौ मध्ये महद् वृक्षः प्लक्षः, जम्बुवृक्षसमः, तस्मात् तस्याः द्वीपस्य नाम प्लक्षद्वीपः। तत्र आर्यकादिभिः वर्गैः भगवान् पूज्यते; हरिः, सर्वस्य स्रष्टा, तत्र सोमरूपेण प्रादुर्भवति। प्लक्षद्वीपस्य यावत्परिमाणं, तावत् परिवृत्य, इक्षुरससागरः तत्र स्थितः। एवं, महर्षे, प्लक्षद्वीपः संक्षेपेण मया वर्णितः; अधुना शाल्मलीद्वीपस्य वर्णनं शृणु। शाल्मलीद्वीपस्य अधिपः वीरः, तेजस्वी; तस्य सप्त पुत्राः—श्वेतः, हरितः, जीमूतः, रोहितः, वैद्युतः, मानसः, सुप्रभः। शाल्मलीद्वीपं सर्वतः इक्षुरससागरः परिवेष्टयति, द्विगुणविस्तारः सः। तत्र अपि सप्त रत्नस्रोतः पर्वताः, सप्त नद्यश्च प्रदेशविभागाय सन्ति। कुमुदः, उन्नतः, तृतीयः बलाहकः, चतुर्थः द्रोणः—यत्र बहु औषधयः सन्ति। पञ्चमः कङ्कः, षष्ठः महिषः, सप्तमः ककुद्मान्—एते पर्वताः। सप्त नद्यः—श्रोणी, तोया, वितृष्णा, चन्द्रा, शुक्रा, विमोचनी, निवृत्तिः—पापापहाः स्मृताः। श्वेतः, लोहितः, जीमूतः, हरितः, वैद्युतः, मानसः, सुप्रभा—एते सप्त प्रदेशाः। एवं, महर्षे, शाल्मलीद्वीपस्य महिमा वर्णितः।