द्विजश्रेष्ठ, शृणु संतानधर्मस्य अद्भुतं भूगोलवर्णनम्। सप्त द्वीपाः सन्ति—जम्बू, प्लक्ष, शाल्मलि, कुश, क्रौञ्च, शाक, पुष्कर इति। प्रतिद्वीपं सप्तसागरैः परिवृतम् अस्ति—लवणसागरः, इक्षुरससागरः, सुरासागरः, घृतसागरः, दधिसागरः, क्षीरसागरः, जलसागरः च। तेषु सर्वेषु द्वीपेषु जम्बूद्वीपः मध्ये स्थितः, तस्य च मध्ये सुवर्णमयः मेरुः पर्वतः विराजते। मेरोः ऊर्ध्वम ऊन्नतिः चत्वारिंशदधिकाष्टचत्वारिंशत्सहस्रयोजनानि, अधः षोडशसहस्रयोजनानि, शिखरे द्वात्रिंशतिसहस्रयोजनानि विस्तारः। अधः चतुर्दशसहस्रयोजनानि, मेरुः भूमिपद्मस्य बीजमिव आकारः। मेरोः दक्षिणे हिमवत्, हेमकूट, निषधः; उत्तरतः नील, श्वेत, शृङ्गी—एते प्रदेशपर्वताः। द्वौ तेषां लक्षयोजनमितौ, अन्ये दशसहस्रयोजनानि न्यूनाः; तेषां ऊन्नतिः द्विसहस्रयोजनानि, विस्तारः अपि। मेरोः दक्षिणे प्रथमः प्रदेशः भारतः, ततः किंपुरुषः, हरिवर्षः च; उत्तरतः रम्यकः, हिरण्मयः, उत्तरकुरवः च, भारतवत्। प्रत्येकः नवसहस्रयोजनमितः, तेषां मध्ये इलावृतं प्रदेशः, सुवर्णमेरुना शोभितः। मेरुं चतुर्दिशं परितः इलावृतं प्रसिद्धं, नवसहस्रयोजनमितं, चत्वारः महापर्वताः तत्र सन्ति—पूर्वे मन्दरः, दक्षिणे गन्धमादनः, पश्चिमे विपुलः, उत्तरतः सुपार्श्वः। एते मेरुं उपधारयन्ति, प्रत्येकः दशसहस्रयोजनमितः। तेषु कदम्बः, जम्बूः, पिप्पलः, वटः च वृक्षाः वर्धन्ते। तत्र पर्वतराजाः वृक्षाः एकादशशतयोजनमिताः, तेषु जम्बूवृक्षः जम्बूद्वीपस्य नाम कारणम्। जम्बूवृक्षस्य फलानि महान् गजसमानानि, तानि पतित्वा पर्वतशिखरेषु विनश्यन्ति, सर्वत्र प्रसारयन्ति। तेषां रसात् प्रसिद्धा जम्बूनदी उत्पन्ना, तस्य जलं तत्र वासिनः पिबन्ति। तस्य सेवनात् तत्र जनाः श्रान्तिं, दुर्गन्धं, वृद्धिं, इन्द्रियक्षयम् न प्राप्नुवन्ति। यदा जम्बूनदीरसो तटं गच्छति, शीतलानिलेन शुष्यति, तदा स सुवर्णरूपं जायते, यः जाम्बूनदः सुवर्णः इति प्रसिद्धः, सिद्धानां भूषणाय योग्यः। मेरोः पूर्वे भद्राश्वः, पश्चिमे केतुमालः—एते द्वौ प्रदेशौ, तयोः मध्ये इलावृतं। पूर्वे चैत्ररथवनम्, दक्षिणे गन्धमादनवनम्, पश्चिमे वैभ्राजवनम्, उत्तरतः नन्दनवनम्। अरुणोदः, महाभद्रः, असितोदः, समानसम्—एते चत्वारः सरांसि, यानि देवैः सदा सेवनानि। मेरोः पूर्वे केसराचलाः—शान्तवान्, चक्रकुञ्जः, कुररीः, माल्यवान्, वैकङ्कः च। दक्षिणे त्रिकूटः, शिशिरः, पतङ्गः, रुचकः, निषधः च अन्ये केसरपर्वताः। पश्चिमे शिखिवासः, सवैदूर्यः, कपिलः, गन्धमादनः, जानुधिः च केसराचलाः। मेरुं समीपं प्रदेशेषु जठराद्येषु शङ्खकूटः, ऋषभः, हंसः, नागः च पर्वताः स्थिताः। उत्तरतः केसराचलाः कालञ्जराद्याः, तत्र महानगरम् अस्ति, चतुर्दशसहस्रयोजनमितम्। मेरोः उपरि दिव्ये ब्रह्मणः नगरी स्थितः, सर्वासु दिशासु च अन्तर्दिशासु। तत्र इन्द्रादिभूवलोकपालानां प्रमुखाः नगर्यः प्रसिद्धाः, विष्णुपादात् उद्गताः, चन्द्रमण्डलम् आवृण्वन्ति। ब्रह्मनगरं चतुर्दिशं गङ्गा आकाशात् पतिता, तत्र पतित्वा चतुर्दिशं विभक्ता। सीता, अलकानन्दा, चक्षुः, भद्रा—एते तस्याः नामानि। प्रथमं सीता आकाशमार्गे पर्वताद् पर्वतं गच्छति। पूर्वप्रदेशे भद्रा सर्णवसागरं याति; तथा अलकानन्दा दक्षिणमार्गे भारतभूमिं गच्छति। सप्तधा भूत्वा सा सागरं याति; चक्षुः पश्चिमपर्वतान् अतीत्य केतुमालप्रदेशं गच्छति। भद्रा उत्तरपर्वतान् उत्तरकुरून् च अतीत्य उत्तरसागरं याति। अनिल, निषध, माल्यवत्, गन्धमादन—एते द्वौ पर्वतौ। तयोः मध्ये मेरुः पद्मनालरूपः स्थितः; भारत, केतुमाल, भद्राश्व, कुरवः च प्रदेशाः तत्र। जगत्पर्वतस्य पत्राणि सीमापर्वतान् बहिः। जठर, देवकूट—एते सीमापर्वतौ। अनिल, निषध दक्षिणे, उत्तरतः स्थितौ; गन्धमादनः पूर्वे, कैलासः पश्चिमे। अष्ट्यः योजनानि समुद्रे स्थितानि; निषध, परियात्र—एते सीमापर्वतौ। अनिल, निषध दक्षिणे, उत्तरतः स्थितौ; पश्चिमे मेरुं समीपे, पूर्ववत्। त्रिसृङ्ग, जरुधिः—एते उत्तरपर्वतौ, पूर्वपश्चिमयोः विस्तृतौ, समुद्रे स्थितौ। एवं सप्तद्वीपाः, सप्तसागराः, मेरुः सुवर्णमयः, तस्य प्रदेशाः, पर्वताः, नगर्यः, नद्यः, सर्वं दिव्यं भूगोलं ब्रह्माण्डस्य वर्णितम्।