यदा अक्रूरः कुटुम्बिनां वैरस्यभीतया तदा भगवतः कृष्णस्य दृष्ट्या उपेक्षितः, तस्य गमनात् अनन्तरं वर्षकारः देवः वर्षं नाकरोत्। तस्य शुष्कस्य कारणेन भूमिः अत्यधन्या अभवत्, ततः कुकुराः च अन्धकाः च अक्रूरं प्रसादयितुं प्रयत्नं अकुर्वन्। यदा सः दानाध्यक्षः पुनः द्वारकां प्रत्यागच्छत्, तदा सहस्राक्षः समुद्रसमीपे वर्षं अकुरुत्। अक्रूरः धर्मज्ञः सः स्वां साध्वीं भगिनीं स्नेहात् वसुदेवाय विवाहाय दत्तवान्, हे श्रेष्ठ तपस्विन्। ततः योगबलात् कृष्णः जानन् रत्नं बभ्रवे गतं, सभामध्ये स्थितं अक्रूरं सम्बोधितवान्। "यत् रत्नं उत्तमं तव हस्ते अस्ति, हे प्रभो, तत् मे देहि; मां न अवमानयेत्।" षष्टिवर्षे गतवति, मम क्रोधः, हे निष्पाप, वृद्धः पुनः पुनः अभवत्; ततः दीर्घविलम्बः अभवत्। ततः कृष्णस्य वचनात् बभ्रुः धर्मज्ञः तद् रत्नं सर्वसात्वतसभायां निर्लज्जः दत्तवान्। ततः कृष्णः शत्रुनाशकः हृष्टः तद् रत्नं बभ्रुहस्तात् सत्येन प्राप्तम् पुनः बभ्रवे अर्पितवान्। कृष्णहस्तात् स्यामन्तकं रत्नं प्राप्त्वा गान्दिनिपुत्रः तेन भूषितः सूर्यवत् प्रकाशमान् अभवत्। ततः शौनकः, "कथं महती कथा त्वया उक्ता, सर्वेषां भारतानां तथा सर्वेषां राज्ञां च।" इति हर्षात् प्रष्टवान्। "देवानां, दानवानां, गन्धर्वाणां, सर्पाणां, राक्षसाणां, दैत्यसिद्धगुह्यकानां च। अद्भुतानि कर्माणि, वीर्याणि, धर्मनिश्चयाः, विविधाः दिव्यकथाः, उत्तमं जन्म च। प्रजापतेः सृष्टिः सम्यक् त्वया वर्णिता, महाबुद्धे, तथा सर्वे प्रजापतयः, यक्षाः, अप्सरसः। स्थावरजङ्गमं सर्वं विविधं जगत् उद्भूतं त्वया उक्तम्, भाग्यवते, एषा रम्या कथा श्रुता। पुराणं पुण्यफलदं त्वया मधुरैः वाक्यैः मनःकर्णसुखं, अमृतोपमं, उक्तम्। अधुना वयं भूमण्डलस्य समग्रं वृत्तं श्रोतुम् इच्छामः; त्वं सर्वज्ञः, वक्तुम् अर्हसि, अस्माकं जिज्ञासा महती।" "कति समुद्राः, द्वीपाः, प्रदेशाः, पर्वताः, वनानि, नद्यः च, हे महाबुद्धे, तथा पवित्रदेवतादयः। किम् आयामः, किम् अधिष्ठानम्, किम् स्वरूपम्? यथातथं जगत् रचनां त्वं वर्णय।" इति शौनकः निवेदितवान्। तदा सूतः उक्तवान्—"हे ऋषयः, शृणुत; संक्षेपेण वक्ष्यामि; शतवर्षे अपि सम्पूर्णं वर्णयितुं न शक्यते। जम्बू, प्लक्ष, शाल्मलि, कुश, क्रौञ्च, शाक, पुष्कर—एते सप्त द्वीपाः। एतेषां प्रत्येकं सप्त समुद्रैः परिवृतम्—लवणाम्बु, इक्षुरस, सुरा, घृत, दधि, क्षीर, जल। सर्वेषां मध्ये जम्बूद्वीपः स्थितः; तस्य मध्ये, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ, मेरुः सुवर्णमयः पर्वतः। तस्य ऊर्ध्वं चौर्यायुत्यष्टचत्वारिंशत् योजनानि; अधः षोडशसहस्राणि; शिखरे द्वात्रिंशत्सहस्राणि विस्तारः। अधः चतुर्दिक् षोडशसहस्राणि योजनानि; सः पर्वतः भूमिपद्मबीजाकारः। तस्य दक्षिणे हिमवत्, हेमकूट, निषधः; उत्तरतः नील, श्वेत, शृङ्गी—एते क्षेत्रपर्वताः। द्वौ तेषां योजनशतसहस्रयुग्मौ, अन्ये दशसहस्रयोजनानि न्यूनं; द्विसहस्रयोजनानि ऊर्ध्वं, समं विस्तारः। प्रथमं क्षेत्रं भारतम्, ततः किम्पुरुषः, हरिवर्षः च, मेरुदक्षिणे। उत्तरतः रम्यकः, हिरण्मयः, उत्तरकुरवः च, भारतवत्। प्रत्येकं नवसहस्रयोजनानि; मध्ये इलावृतं, मेरुः सुवर्णमयः। मेरुं चतुर्दिक् परितः इलावृतं प्रसिद्धं नवसहस्रयोजनविस्तृतं, तत्र चत्वारः महापर्वताः। मेरुस्तम्भाः ते दशसहस्रयोजनविस्तृताः; पूर्वे मन्दरः, दक्षिणे गन्धमादनः, पश्चिमे विपुलः, उत्तरतः सुपार्श्वः। तेषु कदम्बः, जम्बूः, पिप्पलः, वटः वृक्षाः। तेषां वृक्षाणां ऊर्ध्वं एकादशशतयोजनानि; तेषु जम्बूवृक्षः जम्बूद्वीपस्य नाम प्रदत्तवान्। तस्य जम्बूवृक्षस्य फलानि महागजसमानि; तानि पतित्वा पर्वतशिखरेषु विक्षिप्तानि। तेषां रसात् प्रसिद्धः जम्बूनदी उत्पन्ना, तद् तत्रवासिभिः पीयते। तस्य पानात् तत्रजनाः न श्रान्तिः, न दुर्गन्धः, न वृद्धिः, न इन्द्रियक्षयः; एवं तत्रजनानां प्रभावः। यदा तस्य नदीरसः तीरं गच्छति, मन्दवायुभिः शुष्कः, तदा जाम्बूनदं सुवर्णं सम्पद्यते, सिद्धभूषणाय। मेरोः पूर्वे भद्राश्वः, पश्चिमे केतुमालः—एते द्वौ क्षेत्रौ, तयोः मध्ये इलावृतं। पूर्वे चैत्तरथवनम्, दक्षिणे गन्धमादनः, पश्चिमे वैभ्राजः, उत्तरतः नन्दनवनम् प्रसिद्धम्। एवं पुराणकथा, भूमण्डलवर्णनं च, ऋषिभिः, सूतेन च, श्रद्धया, विस्तारतः उपनिबद्धम्।