ततः शीघ्रं रथमारुह्य, महाबाहो, भोजं महारथिं हत्वा अस्माकं स्यामन्तकं भविष्यति—इति निश्चित्य श्रीकृष्णः प्रययौ। ततः भोजकृष्णयोः मध्ये घोरः संग्रामः समारभ्यत। शतधन्वा, अक्रूरं दृष्ट्वा, सर्वतो दिशोऽवलोकयन् स्थितः। भोजस्य च जनार्दनस्य च युद्धे कोपाविष्टयोः स्थितयोः, अक्रूरः अपि समर्थः सन्, शापबन्धनात् युद्धे न प्रविवेश। तदा भीतया मनसा भोजः पलायनाय मतिं चकार। स हृदया नाम अश्व्या, शतयोजनगामिन्या, अधिकं च शतयोजनं व्यतीयाय। हृदया नाम सा विख्याता अश्वा, या भोजस्य प्रियास्तेति, तया स कृष्णेन सह युद्धं कृतवान्। यदा हृदया अश्वा शतयोजनगत्या क्लान्ता, तदा शतधन्वा स्वस्य रथस्य लाभं दृष्ट्वा, पतितः अभवत्। ततो, विप्राः, सा अश्वा क्लान्त्या च शोकेन च मृता, तस्या: प्राणा आकाशे निर्गता, ततः कृष्णः रामं प्रति उवाच—"स्थास्यसि अत्र, महाबाहो, मम अश्वाः क्लान्ताः; अहं पद्भ्याम् गत्वा स्यामन्तकं गृहीत्वा आगमिष्यामि।" ततः अच्युतः पदातिः भूत्वा, मिथिलानिकटे, परमास्त्रविद् सन्, शतधन्वानं निहत्य तं महाबलिनं भोजं हत्वा अपि स्यामन्तकं न ददर्श। पुनः श्रीकृष्णः प्रत्यागच्छन्, हलायुधः तम् उवाच—"मम रत्नं देहि।" कृष्णः प्रत्युवाच—"नास्ति इह।" तदा रामः क्रोधेन पूरितः, पुनः पुनः जनार्दनं तिक्तवाक्यैः तुदन् अब्रवीत्—"त्वं मम भ्राता, अतः क्षमामि; गच्छामि, द्वारकायाः, तव, वृष्णीनां च मम कार्यं नास्ति।" ततः रामः शत्रुनाशनः मिथिलां प्रविश्य, मिथिलेश्वरात् सर्वैः कामैः पूजितः अभवत्। तस्मिन्नेव काले बभ्रुः प्राज्ञश्रेष्ठः सर्वविधयज्ञान् अनियमान् नानारूपेण कृतवान्। स गान्दिन्याः सुतः प्राज्ञः कीर्तिमान्, स्यामन्तकस्य रक्षार्थं दीक्षायाः कवचं प्रविष्टवान्। स धर्मात्मा षष्टिवर्षाणि अन्यानि रत्नानि विविधानि च वित्तानि केवलं यज्ञाय न्ययोजयत्। तस्य महात्मनः ते यज्ञाः "अक्रूरयज्ञाः" इति प्रसिद्धाः, अन्नदानबहुलाः, सर्वकामदाः च। तदा राजन् दुर्योधनः मिथिलां गत्वा, तत्र बलदेवात् गदायुद्धं दिव्यं प्राप्य, तं तुष्टाव। ततः श्रीकृष्णः महात्मा बलदेवं प्रसाद्य, वृष्ण्यन्धकवीरैः सहितः द्वारकां निनाय। अक्रूरः पुरुषर्षभः अन्धकैः सह, बलवान् सन्, शत्रुं सत्राजितं स्वजनैः सह शयानेन हत्वा, भयात् कृष्णः तदा तम् उपेक्षितवान्। अक्रूरस्य निर्गमने वृष्टिपतिः वृष्टिं न कृतवान्। तस्मात् अनावृष्ट्या भूमिः अत्यल्पफलाऽभवत्। अतः कुकुरान्धकाः अक्रूरं सन्तुष्टुम् उद्युक्ताः। स दानपतिः अक्रूरः पुनः द्वारकां आगच्छन्, सागरतीरदेशे सहस्राक्षेण वृष्टिः कृता। अक्रूरः प्राज्ञः साधुः च, स्वसारं साध्वीं वसुदेवाय स्नेहात् दत्तवान्। तदा योगबलात् श्रीकृष्णः ज्ञातवान् यत् स्यामन्तकं बभ्रौ गतं, स अक्रूरं सभायाम् उक्तवान्—"यद् रत्नं तव हस्ते अस्ति, तत् मे देहि, मां न अवमानय।" षष्टिवर्षे गते, मम क्रोधः, निष्पाप, पुनः पुनः ववृद्ध, अतः महती विलम्बिता। श्रीकृष्णस्य वचनेन बभ्रुः प्राज्ञः तद् रत्नं समक्षं सात्वतानां सानन्दं अददात्। ततः शत्रुनाशनः कृष्णः हृष्टः तद् रत्नं बभ्रोहस्तात् प्राप्य, तस्मै एव प्रत्यर्पयत्। श्यामन्तकं रत्नं श्रीकृष्णहस्तात् प्राप्य, गान्दिन्याः सुतः बभ्रुः तेन विभूषितः सूर्यवत् विराजमानः अभवत्। एवं, अहो, भवता महदाख्यानं कथितम्, सर्वेषां भारतानां, सर्वेषां च नृपतीनां विषये। देवतानां, दानवानां, गन्धर्वाणां, सर्पाणां, राक्षसानां, दैत्यसिद्धगुह्यकानां च चरितानि अद्भुतानि, वीर्यकर्माणि, धर्मनिश्चयाः, नानाविधानि दिव्यानि आख्यानानि, चोत्तमोत्कृष्टं जन्म च श्रुतम्। प्रजापतेः सृष्टिः सम्यक् वर्णिता, सर्वे प्रजापतयः, यक्षाः, अप्सरसोऽपि। स्थावरजङ्गमं सर्वं, विविधं जगत्, भवता उक्तम्, श्रुतं चैतत् रमणीयम्। पुराणं पुण्यफलदं, सौम्यैः वाक्यैः, मनःश्रोत्रानुकूलं, सत्यं मधुरमिव अमृतोपमं, भवता कथितम्। अधुना वयं पृथिव्याः मण्डलं श्रोतुम् इच्छामः; त्वं सर्वज्ञः असि, वयं हि अतिविस्मिताः। कियन्ति सागराः, द्वीपाः, देशाः, पर्वताः, वनानि, नद्यः च, भगवन्, तथा पुण्यदेवतादयः। कियदेतत्, किम् अधिष्ठानम्, किं स्वरूपम्, एतत् यथावत् जगतः रचनां वक्तव्यम्। शृणुत, मुनयः, अहं संक्षेपेण वक्ष्यामि; शतवर्षेऽपि पूर्णतया न वक्तुं शक्यते।