वृष्णेः द्वौ पुत्रौ आस्तां—स्वफल्कः च चित्रकश्च। स्वफल्कः काशिराजस्य कन्यां पत्नीत्वेन प्राप। सा गान्दिनी नाम्ना, या सर्वदा गोदानेन प्रसिद्धा आसीत्। तस्याः गर्भात् बभूव महाबाहुः, विद्वान्, अतिथिपूजकः पुत्रः। ततः समुत्पन्नः श्रीमान् अक्रूरः, उदारः, विशालहस्तः च। उपमद्गुः, मद्गुः, मुदरः, अरिमर्दनः च तस्य भ्रातरः अभवन्। तथैव अरिक्षेपः, उपेक्षा, शत्रुघ्नः, अरिमेजयः, धर्मभृत्, धर्मः, गृध्रभोजः, तथा अन्धकः अपि। अवाहः च प्रतिवाहः च, सुन्दरी नाम उत्तमा कन्या, वसुन्धरा च, या विश्रुताश्वस्य पुत्री तथा रानी आसीत्, तत्रासन्। रूपयौवनसमन्विता, सर्वभूतमनोहरिणी, अक्रूरस्य उग्रसेनकन्यया द्वौ पुत्रौ जातौ—वंशस्य हर्षदायकौ। वासुदेवः उपदेवः च, देववत् तेजस्विनौ, जातौ। चित्रकस्य पुत्रौ पृथुः विपृथुश्च। अश्वग्रीवः, अश्वबाहुः, सुपर्ष्वकगवेषणः, अरिष्टनेमिः, धर्मः, धर्मभृत् च तस्याः पुत्राः। सुभाहुः बहुबाहुः च, श्राविष्ठा श्रवणा च स्त्रियः। यः कश्चन कृष्णं मिथ्याभिशापं दद्यात्, स जानाति—कदापि स मिथ्याशापः तं न स्पृशति। कृष्णेन स्यामन्तकं रत्नं सत्रजिते दत्ते, बभ्रुः तद् हरति स्म, भोजः शतधन्वा च अपि। अक्रूरः सदा निष्पापां सत्यभामां अन्विष्य, स्यामन्तकं रत्नं च अन्वेषयत्। सत्रजितं हत्वा, बलवान् शतधन्वा रात्रौ तत् रत्नं आदाय, अक्रूराय ददौ। अक्रूरः उत्तमं रत्नं लब्ध्वा, शपथं कृतवान्—'त्वया मम रहः न प्रकाश्यः।' 'यदा वयं कृष्णेन पीडिताः तव समीपं गमिष्यामः, तदा सर्वा द्वारका मम वशे भविष्यति।' पिता हतः इति ज्ञात्वा, दुःखिता सत्यभामा रथमारुह्य वाराणवत् नगरे गतवती। सा शोकसन्तप्ता, भोजवंशसम्भूतस्य शतधन्वनः कृत्यं पतये निवेद्य, तस्य पार्श्वे स्थित्वा रुरोद। हरिः दग्धपाण्डवानां जलकर्म अकुर्वन्, पाण्डुवंशस्य रक्षार्थं सात्यकिं नियुक्तवान्। ततः मधुसूदनः शीघ्रं द्वारकां गत्वा, स्वबन्धवे, हलधराय, इदं वचनं प्रोवाच—'प्रसेनः सिंहेन हतः, सत्रजित् शतधन्वना; किन्तु स्यामन्तकं रत्नं मम, अहं तस्य स्वामी। अतः शीघ्रं रथमारुह्य, भोजं महारथिं हत्वा, रत्नं प्राप्स्यामः।' ततः भोजकृष्णयोः मध्ये घोरः संग्रामः प्रवृत्तः। शतधन्वा अक्रूरं दृष्ट्वा, सर्वतः वीक्षमाणः आसीत्। भोजं जनार्दनं च युद्धे कोपितौ दृष्ट्वा, अक्रूरः शक्तिमान् अपि, शापात् तस्मिन्नेव संग्रामे न प्रविश्य, तिष्ठन् आसीत्। तदा भयाकुलः भोजः पलायनं निश्चित्य, स्वया ह्रिदया नाम अश्व्या, शतयोजनाधिकं मार्गं व्यतीयात्। ह्रिदया नाम अश्वा, या शतयोजनगामिनी इति प्रसिद्धा, सा भोजस्य वाहनं आसीत्, येन सः कृष्णेन सह युद्धम् अकरोत्। यदा शतयोजनं गत्वा ह्रिदायाः वेगः क्षीणः, तदा शतधन्वा स्वस्य रथस्य लाभं दृष्ट्वा, निपातितः। तदा, हे विप्राः, श्रान्ता ह्रिदया दुःखात् प्राणान् त्यक्त्वा दिवं गतवती। कृष्णः रामं प्रति उवाच—'इहैव तिष्ठ, महाबाहो, मम अश्वाः क्षीणाः; अहं पादयात्रया गत्वा स्यामन्तकं रत्नं गृह्णीयाम्।' ततः अच्युतः पादयात्रया गत्वा, मिथिलायाः समीपे, दिव्यास्त्रविद् सन्, शतधन्वानं हत्वा। किन्तु भोजं हत्वा अपि, तत्र रत्नं न दृष्टवान्। कृष्णः प्रत्यागत्य, हलधरः उवाच—'रत्नं देहि।' कृष्णः प्रत्युवाच—'इह नास्ति।' तदा रामः क्रोधात् बारं बारं जनार्दनं तुदन् उवाच—'त्वं मम भ्राता, तस्मात् क्षमामि; गच्छामि, मम द्वारकायां, त्वयि, वा वृष्णिषु कार्यं नास्ति।' एवं रामः शत्रुनाशकः मिथिलां प्रविष्टः, तत्र मिथिलाधिपेन सर्वकामैः पूजितः। तस्मिन् काले बभ्रुः, मुनिश्रेष्ठः, विविधरूपैः अनियन्त्रितानि सर्वयज्ञान् अकरोत्। तदा गान्दिन्याः सुतः, महायशाः, स्वस्य स्यामन्तकस्य रक्षार्थं दीक्षाशरीरं प्रविष्टवान्। षष्टिवर्षपर्यन्तं धर्मात्मा सः अन्यरत्नानि, विविधं धनं च, केवलं यज्ञेभ्यः समर्पयामास। तस्य महात्मनः ते यज्ञाः 'अक्रूरयज्ञाः' इति प्रसिद्धाः अभवन्, सर्वे अन्नदानबहुलाः, सर्वकामफलप्रदाः। एवं काले, राजा दुर्योधनः मिथिलां गच्छन्, तत्र बलदेवात् दिव्यं गदायुद्धविद्याम् अधिगच्छत्। तदा कृष्णेन सम्पूजितः रामः, महात्मना, वृष्ण्यन्धकवीरैः सह द्वारकां नीतः। अक्रूरः, पुरुषश्रेष्ठः, अन्धकैः सह, महाबलसम्पन्नः, शय्यायां स्थितं सत्रजितं स्वबन्धुभिः सह निहत्य, तस्य रत्नं अपि प्राप।