मद्री देवीने युधाजित् नाम्ना पुत्रं समजनयत्, ततः देवमिधुषं च। अनमित्रः तस्य पुत्रः, योऽभूत् शत्रुविजयी अद्वितीयः। अनमित्रस्य पुत्रः निग्नः, तस्य द्वौ पुत्रौ प्रसैनः सत् सत्राजित् च, उभौ शत्रुविजयिनौ। प्रसैनः द्वारवत्यां निवसन्, दिव्यं स्यमन्तकं मणिं सूर्याद् प्राप्तवान्। सत्राजित्, सूर्यः तस्य मित्रं च प्राणः च, एकदा रात्र्याः अन्ते श्रेष्ठः रथी रथेन निर्गतः। सः नदीतीरे जलस्पर्शार्थं गतः, तत्र विवस्वान् सूर्यः तस्य पुरतः स्थितः। भगवान् सूर्यः तेजस्वी प्रकाशमण्डलसमवृतः स्पष्टं प्रकटितः। तदा राजा विवस्वानं पुरतः स्थितं सम्बोधितवान् – “यथा त्वां दिवि सदा पश्यामि, ओ ज्योतिषां नाथ, प्रकाशमण्डलयुक्तं, तथा अद्य त्वां पुरतः स्थितं पश्यामि। मित्रभावेन त्वां समागतोऽहं, किं मे भेदः अस्ति?” एवं श्रुत्वा भगवान् सूर्यः स्यमन्तकं मणिं गृहित्वा, ततः स्वकण्ठात् स्यमन्तकं मणिं निष्क्रान्त्वा, एकान्ते स्थापयित्वा, राजा तं साकारं ददर्श। तं दृष्ट्वा राजा तुष्टः अभवत्, तेन सह किञ्चित् संवादं कृतवान्। विवस्वान् निर्गमने उद्यतः, सत्राजित् पुनः तम् अभ्यधावत् – “हे भगवन्, येन त्वं सर्वं लोकं प्रकाशयसि, तं मणिं मम दातव्यम्, येन त्वं दीप्यसे।” ततः तस्मिन् काले भास्करः स्यमन्तकं मणिं दत्तवान्। राजा तं मणिं धारयित्वा नगरं प्रविष्टः। लोकाः तं अनुगच्छन्तः, “सूर्यः गच्छति!” इति जल्पन्तः। विस्मितः राजा स्वं नगरं च अन्तःपुरं च प्रविष्टः। तं दिव्यं स्यमन्तकं मणिं प्रसैनजित् राजा स्नेहपूर्वं भ्रातृश्रेष्ठं सत्राजितं दत्तवान्। तेन मणिना वृष्णयः अन्धकाः च गृहेषु सुवर्णं उत्पन्नम्, ऋतुकाले वर्षा, रोगभीः नासीत्। गोविन्दः प्रसैनात् स्यमन्तकं मणिं प्राप्तुम् इच्छितवान्, किं तु शक्तः सन् न तं मणिं गृहीत्वा नापहृतवान्। एकदा प्रसैनः स्यमन्तकं मणिं धारयन् वनं मृगयायां गतः, तत्र मणिना कारणेन सिंहेन हतः। ततः बलवान् जाम्बवान् भल्लराजः सिंहं धावन्तं दृष्ट्वा तम् हत्वा मणिं गृहीत्वा गुहां प्रविष्टः। ततः वृष्णयः अन्धकाः च प्रसैनस्य मृत्यौ कृष्णं शङ्कितवन्तः, सर्वे तं मणिं विषये आरोपितवन्तः। एवं शङ्कितः धर्मात्मा कृष्णः निश्चयमकरोत् – “मणिं पुनः आनयिष्यामि” इति। सः प्रतिज्ञां कृत्वा वनं गतः। यत्र प्रसैनः मृगयायां गतः, तत्र विश्वास्याः पुरुषाः प्रसैनस्य पदानि अन्वगच्छन्। सः पर्वतं भल्लसमृद्धं विंध्यं च अन्वेषयन्, महात्मा श्रान्तः अन्वेषणं अनुवर्तितवान्। प्रसैनं हतं अश्वं च नापश्यत्, किं तु प्रसैनस्य समीपे सिंहं ददर्श। सिंहः जाम्बवान् भल्लेन हतः, तस्य पदानि स्पष्टं दर्शितानि। माधवः तानि पदानि अनुसृत्य भल्लगुहां प्रविष्टः। तत्र गुहायां कृष्णः स्त्रियाः कण्ठस्वरं शृणोति, या जाम्बवत्सुतं पाययन्ती। सा मणिना क्रीडन्ती शिशुम् आलापयति – “मा रुद,” इति। “सिंहः प्रसैनं हत्वा, जाम्बवान् सिंहं हत्वा। मा रुद, सौम्य बाल, एष स्यमन्तकः तव।” तं स्वरं स्पष्टं शृण्वन् सः शीघ्रं गुहां प्रविष्टवान्। भगवान् तत्र भल्लगुहां प्रत्यक्षं प्रविष्टः। यदून् हलधरं च गुहाद्वारि स्थापयित्वा, गुहान्तः जाम्बवन्तं ददर्श। वासुदेवः जाम्बवन्तेन गुहायां एकविंशति-दिनानि बाहुभिः युद्धम् अकरोत्। कृष्णः गुहायां प्रविष्टः, बलदेवः सह मित्रैः द्वारकां गत्वा, कृष्णः हतः इति निवेदितवन्तः। वासुदेवः जाम्बवन्तं विजित्य, जाम्बवतीं कन्यां भल्लराजस्य प्रियां प्राप्तवान्। आत्मशुद्ध्यर्थं स्यमन्तकं मणिं गृहीत्वा, भल्लराजं प्रसाद्य गुहात् निर्गतः। कृष्णः विनीतैः सहचरैः सह द्वारकां प्रत्यागच्छत्। स्यमन्तकं मणिं आनयित्वा, आत्मानं शुद्ध्वा, अच्युतः। सः सर्वेषां सात्वतानां सभायां सत्राजिते मणिं दत्तवान्। कृष्णः मित्रहन्ता इति मिथ्या आरोपितः, मणिं प्रत्यर्पितवान्। पापात् आत्मानं शुद्ध्वा, स्यमन्तकं पुनः प्राप्तवान्। सत्राजित् दश पत्नीः प्राप्तवान्, तासां शतं पुत्रान्। तेषु त्रयः प्रसिद्धः – भगङ्करः ज्येष्ठः, वीरः, वातपति, वसुमेधः च। त्रयः कन्याः दिशासु विख्याताः, द्विजश्रेष्ठ। सत्यभामा प्रमुखा, तासु एक कन्या निष्ठा व्रतेषु। शयिता पत्नी कृष्णाय सभाक्षेण दत्ता। भगङ्कारी च नवेयः, उभौ विशिष्टौ नरौ। द्वौ पुत्रौ जातौ, गुणैः सम्पन्नौ, रूपेण प्रसिद्धौ – मद्रीपुत्रः, ततः वृष्णिपुत्रः युधाजित्।