सौमात् सहस्राणि दश सैन्यानां ध्वजिनां रथिनां च समुत्पन्नानि, येषां पदातयश्च गजानां च घोषः मेघनिनादोपमः। ततः एकविंशति सहस्राणि सैनिकानां रजतसुवर्णकवचानां चाभवन्, तावन्त्येव सहस्राणि उत्तरदिशि स्थितानि। भोजाः पृथिव्याः रक्षिणः धनुर्विद्यायाम् कुशलाः, काञ्चनकिङ्किणीनूपुरधारिणश्च स्मृताः। अन्धकाः अपि स्वसारं अवन्तिषु दत्तवन्तः इति कीर्त्यते। आहुकस्य च काश्यायाश्च द्वौ पुत्रौ जातौ—देवकः उग्रसेनश्च, उभौ दिव्यतेजसः। देवकस्य चत्वारः पुत्राः आसन्—देववान्, उपदेवः, संदेवः, देवरक्षितश्च, ये सर्वे देवसमाः। देवक्या सप्त कन्याः आसन्, या वसुदेवाय दत्ता—शान्तिदेवा, सुदेवा, देवरक्षिता, वृषदेवी, उपदेवी, सुनाम्नी, सप्तमी नवोग्रा। एते उग्रसेनस्य कन्याः आसन्; तेषु काम्सः ज्येष्ठः अभवत्। न्यग्रोधः, सुनामः, कङ्कः, सुभूषणः, राष्ट्रपालः, सुतनुः, अनावृष्टिः, पुष्टिमान्—एते तस्य पुत्राः। तेषां पञ्च भगिन्यः आसन्—काम्सा, काम्सवती, सुतनू, राष्ट्रपाली, कङ्का, सर्वाः सतीनां गुणसम्पन्नाः। एवं उग्रसेनः स्वपुत्रैः सहितः वर्णितः, स कुकुरवंशे जातः कुकुराणां महावंशं धारयति। यः पुरुषः बहुप्रजः स्यात्, स महद्वंशं प्राप्नोति इति श्रूयते। भजमानस्य पुत्रः रथमुख्यः, तस्य पुत्रः विदुरथः। राजाधिदेवः राजा अभूत्, विदुरथस्य पुत्रः शूरः। राजाधिदेवस्य बलिनः पुत्राः जाताः—दत्तातिदत्तः, शोनाश्वः, श्वेतवाहनश्च। शमिः, दण्डशर्मा, दन्तशत्रुः, शत्रुजित्, श्रवणा, श्रविष्ठा—एते द्वे भगिन्यौ। शमेश्च पुत्रः प्रतिक्षत्रः, तस्य पुत्रः स्वयंभोजः, स्वयंभोजात् भादिकः। तस्य पुत्राः सर्वे वीर्यशालिनः, कृतवर्मा ज्येष्ठः, शतधन्वा मध्यः। देवन्तः, नरन्तः, भीषग्वैतरणः, सुदन्तः, अतिदन्तः, निकश्यः, कामदम्भकः—एते तस्य पुत्राः। देवन्तस्य पुत्रः कंबलबार्हिषः, तस्य पुत्रः असमौजः, तस्य चाप्यन्यो नसमौजः। असमौजस्य पुत्राः नासन्, तस्मै पुत्राः दत्ताः—सुदंष्ट्रः, सुचारुः, कृष्णश्च; एते अन्धकाः इति प्रसिद्धाः। क्रोष्टोः भार्ये द्वे अभवताम्—गान्धारी मद्री च। गान्धार्या अनमित्रो महाबलवान् पुत्रः जातः। मद्र्या युधाजित्, ततो देवमिधुषः। अनमित्रः शत्रुषु अजय्यः। अनमित्रस्य पुत्रः निघ्नः, तस्य द्वौ पुत्रौ—प्रसेनः, सात्राजित्, शत्रुजितौ। प्रसेनः द्वारवत्यां स्थित्वा सूर्याद् दिव्यं स्यमन्तकं मणिं लब्धवान्। सात्राजितः, सूर्यः तस्य प्रियतमः, एकदा रथेन प्रातःकाले प्रस्थितः। स नदीतीरं गत्वा जलस्पर्शाय ययौ। तत्र विवस्वान् सूर्यः साक्षात् तस्य पुरतः स्थितः। भगवान् प्रभायुक्तः, तेजोमण्डलपरिवृतः प्रकाशमयः, तत्र प्रकटमदृश्यत। तदा राजा सूर्यं प्राह—"यथा त्वां दिवि सदा तेजोमण्डलयुक्तं पश्यामि, तथा अद्यापि पुरतः स्थितं पश्यामि।" "मित्रभावेन त्वाम् उपगम्य, मम किम् अन्तरम्?" इति वचः श्रुत्वा भगवान् स्यमन्तकं मणिं स्वकण्ठात् अपानेयाय, एकान्ते स्थित्वा तं दर्शयामास। तं दृष्ट्वा राजा संतुष्टः किञ्चित्कालं सह संवादमकरोत्। विवस्वान् गन्तुकामः सन्, सात्राजितः पुनः तम् उवाच—"भगवन्, येन त्वया सर्वं जगत् प्रकाश्यते, तं मणिं मम दातुमर्हसि, येन त्वं दीप्तिमान्।" तदा भास्करः स्यमन्तकं मणिं तस्मै दत्तवान्। राजा तं धारयित्वा नगरीं प्रविष्टः। जनाः तं दृष्ट्वा "सूर्यः गच्छति!" इति पृष्ठतः धावितवन्तः। विस्मितः राजा स्वपुरीं च अन्तःपुरं च प्रविष्टः। स दिव्यः स्यमन्तकः मणिः प्रसेनजिता स्नेहात् भ्राता सात्राजिताय दत्तः। स मणिः वृष्ण्यन्धकगृहेषु सुवर्णं उत्पादयति, काले वर्षा ववर्ष, व्याधिभयम् अभूत् न। गोविन्दः प्रसेनात् स्यमन्तकं प्राप्स्यन्, शक्तोऽपि तं न जग्राह। एकदा प्रसेनः स्यमन्तकेन भूषितः मृगयां गतः, तत्र मणिनिमित्तेन सिंहेन वनं नीतः हतः। ततः बलवान् ऋक्षराजः सिंहं दृष्ट्वा तं हत्वा मणिं गृहित्वा गुहान्तरं प्रविष्टः। तदा वृष्ण्यन्धकाः प्रसेनवधात् कृष्णे सन्देहं कृत्वा सर्वे तं मणिं प्रति आरोपणं चक्रुः। एवं संदिग्धः धर्मात्मा कृष्णः मनसि निश्चित्य, "अहं मणिं प्रत्यानीयामि" इति व्रतम् आदाय वनं प्रविष्टः।