नारदः दिव्यर्षिः सदा संवादप्रियः सन् तेषां विनाशाय स्वशापाय च वाचः प्राह। कश्यपः परमेश्वरः दक्षकन्यायां दक्षशापभीतः श्रेष्ठं पुत्रं जनयामास। पूर्वं नारदः परमेष्ठिनः पुत्रत्वेन जातः, पुनः असिक्न्यां वैरण्यां दिव्यर्षिसत्तमः अभवत्। स पुनः पितृवत् ऋषिस्रेष्ठत्वेन जातः। तेन दक्षपुत्राः हर्यश्वा इति प्रसिद्धाः अभवन्। स एव तान् सर्वान् उचितेन प्रकारेण विनाशयामास, निःसंशयं संहारं चकार। ततः दक्षः दृढनिश्चयः तेषां विनाशाय प्रवृत्तः। दक्षः ब्रह्मर्षीन् पुरतः स्थाप्य, परमेष्ठिना प्रार्थितः सन्, तेन सह संकल्पं चकार। परमेष्ठिनः प्रार्थनया दक्षः स्वप्रियायै कन्यायै कश्यपाय परमेशाय दत्तायै, शापभीतः सन्, मम नारदं पुत्रत्वेन जनयामास। ततः वयं श्रोतुम् इच्छामः, हे मुनिश्रेष्ठ, कथं महर्षिणा नारदेन प्रजापतेः पुत्राः विनष्टाः इति। दक्षपुत्राः हर्यश्वाः सृष्टिवृद्ध्यर्थं उत्सुकाः, बलवन्तः, समागत्य तत्र स्थिताः। तेषां मध्ये नारदः वचनं प्राह— "हा, बालाः यूयं प्रचेतसः पुत्राः, सत्त्वसृष्टिं कर्तुम् इच्छन्तः, अस्याः पृथिव्याः प्रमाणं न जानन्तः। कथं यूयं उपरि अधः अन्तः च सत्त्वानि सृजिष्यथ?" इति। तद्वाक्यं श्रुत्वा ते सर्वदिक् प्रस्थितवन्तः। ते अद्यापि न प्रत्यागच्छन्, यथा नद्यः सागरात् न प्रत्यागच्छन्ति। हर्यश्वेषु नष्टेषु, पुनः प्रचेतसः पुत्रः दक्षः— ततः प्रभुः वैरण्यां सहस्रं पुत्रान् अपि अजनयत्, सृष्टिवृद्ध्यर्थं उत्सुकान्; ते शबलश्वाः नाम। तेषां मध्ये अपि नारदः पूर्ववद् वचनं प्राह। तदा ते सर्वे परस्परं ऊचुः—"महर्षिः यथार्थं उक्तवान्।" "वयं भ्रातॄणां मार्गं अनुवर्तिष्यामः, न अस्य संशयः। पृथिव्याः प्रमाणं ज्ञात्वा, सत्त्वानि सृजिष्यामः।" इति। तदनन्तरं ते अपि तेनैव मार्गेण सर्वदिक् प्रस्थितवन्तः, अद्यापि न प्रत्यागच्छन्, यथा नद्यः सागरं न प्रतियान्ति। तस्मात् कालात्, द्विजातयः, भ्राता भ्रातरं अन्विष्य शीघ्रं नश्यति; अतः पण्डितः तद् न कुर्यात्। पुत्रेषु नष्टेषु, प्रजापतिर्दक्षः तदा वैरण्यां षष्टिं कन्याः ससर्ज, यथाश्रुतम्। तस्मिन्न् काले, विप्राः, कश्यपः प्रभुः ताः पत्नीत्वेन स्वीकृतवान्, सोमः धर्मश्च अन्ये महर्षयश्च अपि। दश धर्माय, त्रयोदश कश्यपाय, सप्तविंशतिं सोमाय, चत्वारि अरिष्टनेमये दत्तवान्। बहुपुत्राय द्वे, अङ्गिरसे द्वे, कृष्णाश्वाय द्वे च दत्ताः। तासां नामानि शृणुत— अरुन्धती, वसु, यमि, लम्बा, भानु, मरुत्वती, सङ्कल्पा, मुहूर्ता, साध्या, विश्वा इति दश धर्मपत्नीः। विश्वायाः विश्वदेवाः, साध्यायाः साध्याः, मरुत्वत्याः मरुतः, वसोर् वसवः, भान्वोः भानवः, मुहूर्तायाः मुहूर्ताः अभवन्। लम्बायाः घोषा, नागवीथ्याः यामिजा, अरुन्धत्यां पृथिवी समग्रं प्रकटम्। सङ्कल्पायाः विश्वात्मा जातः, हि सङ्कल्प एव तस्य स्वरूपम्; नागवीथ्यां यामिन्यां च वृषलः अभवत्। याः सोमस्य पत्न्यः, परा नाम्ना, ताः दक्षः प्रचेतसः दत्तवान्; ताः सर्वाः नक्षत्रनाम्नः, ज्योतिषशास्त्रे प्रसिद्धाः। अन्ये देवाः, ज्योतिष्मन्तः अग्रे, अष्टौ वसवः, तेषां विस्तारतः वर्णयामि। आपः, ध्रुवः, सोमः, धवः, अनिलः, अनलः, प्रत्युषः, प्रभासः—एते वसवः स्मृताः। आपसः पुत्रः वैतण्ड्यः, शमः श्रान्तश्च मुनिः; ध्रुवस्य कालः पूज्यः, लोकमापकः। सोमस्य वर्चाः तेजस्वी पुत्रः, तस्मात् तेजः जातम्; धवस्य द्रविणः हविराहारकः; मनोहरायाः शिशिरः, प्राणः, रमणश्च। अनिलस्य पत्नी शिवा, पुत्रः मनोजवः; अविज्ञातगति अपि अन्यः पुत्रः—एवं द्वौ पुत्रौ। अनलस्य (अग्नेः) पुत्रः कुमारः, शूलाग्रे शोभितः; तस्य भ्रातरः शाकः, विशाकः, नैगमेयः च, यः पृष्ठतः जातः। कृत्तिकानां पुत्रः कार्त्तिकेयः ख्यातः; प्रत्युषस्य पुत्रः देवलः मुनिः। देवलस्य अपि द्वौ पुत्रौ, धीरौ; बृहस्पतेः भगिनी ब्राह्मणवाच् विशारदा, योगसिद्धा, असङ्गा सर्वं जगत् विचचार। सा प्रभासस्य, वसूनां अष्टमस्य, पत्नी अभवत्। तस्यां विश्वकर्मा महाभाग्यवान् अजायत, प्रजापतिः, सहस्रविद्या, देवशिल्पी। स सर्वाभरणकर्त्ता, शिल्पिनां श्रेष्ठः, सर्वाणि दिव्ययानानि देवानां निर्मितवान्। तस्य कौशलात् मानवाः अपि जीवन्ति। सुरभिः कश्यपात् एकादश रुद्रान् प्रसूतवती। महादेवस्य प्रसादेन, तपसा च, सा शुद्धा अभवत्; अजा-एकपाद्, अहिर्बुध्न्य, त्वष्टा, महाबलः रुद्रः च जाता इति।