स महात्मा, दातुः प्रसादात् चतुर्णां महातेजसां वराणां प्राप्ता, पूर्वं च सहस्रबाहुत्वस्य परमं वरं याचितवान्। तेन धर्मेण प्रीतिं लब्ध्वा, अधर्मे समुपस्थिते सति, धर्मात्मभिः तत्राधर्मः निगृहीतः। स तीव्रेण बलवता पृथिवीं जित्वा, अनयत् धर्मस्य मार्गेण सर्वेषां मनः। बहूनि युद्धानि विजित्य, सहस्रशः शत्रून् हत्वा, स युद्धे स्थितः सन् मृत्योरपि महतीनां संकटानां समागमं प्राप। द्विजश्रेष्ठाः, तस्य युद्धरतस्य योगबलात् सहस्रबाहवः उत्पन्नाः, यथा योगिनां प्रभुः स्वमायया कुर्यात्। स तेन विक्रमेण सप्तद्वीपवती पृथिवी, नगराणि, समुद्राः, पुराणि च विजित्य स्वाधीनां चकार। ऋषिसत्तम, तेन राज्ञा सप्तद्वीपेषु सप्तशतानि यज्ञानि विधिवत् कृतानि इति श्रूयते। तानि सर्वाणि यज्ञानि शतसहस्रदानेन समन्वितानि, सुवर्णयूपैः सुवर्णवेदिकाभिश्च समलंकृतानि। देवानां दिव्यैः विमानैः, गन्धर्वाप्सरसां च सङ्गेन, तानि यज्ञस्थानानि सदा शोभितानि। तस्य यज्ञे गन्धर्वः नारदः वारिदात्मजः तस्यैश्वर्ये विस्मितः स्तोत्रं गायन् आसीत्। नूनं न कश्चन राजा कर्तवीर्यपथं यज्ञैः, दानेन, तपसा, शौर्येण, विद्यया वा प्राप्नोति। स हि कवचधारी, खड्गपाणिः, धनुष्मान्, शरधारी, रथे स्थितः, योगबलसमन्वितः सप्तद्वीपेषु मनुष्यैः दृष्टः। न तस्य प्रजासु धनहानिः, न दुःखं, न भ्रमोऽपि अभवत्; स महाबलः धर्मेण ताः रक्षितवान्। स सर्वरत्नानां स्वामी, सार्वभौमो, चक्रवर्ती अभवत्; स एव गोपः, क्षेत्ररक्षकः, तादृशः च। योगबलात् स परजन्यवत् वर्षदः अभवत्; स अर्जुनः, तस्य सहस्रबाहवः धनुष्कोट्याघातेन तुच्छत्वं प्राप्ताः। स शरदादित्यसमप्रभः सहस्रकिरणैः बभौ; महिष्मत्यां तु स महात्मा पुरुषेषु भुजगवत् आसीत्। कर्कोटकात्मजान् जित्वा, तान् तस्मिन्पुर्यां स्थापयामास; कमललोचन, वर्षाकाले स समुद्रवेगं निगृह्य चकार। स स्वक्रीडया नदीं प्रवाहितां बाहुभिः प्रत्यावर्तयत्; सा ग्रामसंवृतानदी तेन क्रीडया लुण्ठिता। सहस्रतरङ्गिण्या नर्मदया भयभीता, स तु सहस्रबाहुभिः महोदधिं क्षिपन् तस्य समीपं गच्छति। पाताले निवसन्तः महोरगाः, सागरमथनेन, महातरङ्गविक्षेपेण, मत्स्यशङ्कुशानां च सञ्चलनेन, भयभीता स्थिरा अभवन्। स राजा तदा वाताहतफेनसमूहयुक्तं, वर्तुलैः कम्पितं जलं, सहस्रबाहुभिः प्रवर्तयामास। यथा देवासुरैः मन्दराचलो दुग्धोदधौ क्षिप्तः, तथा ते कम्पिता, अमृतोत्पत्तिं शङ्कमानाः, भीता अभवन्। अथ तं महाबलिनं राजानं दृष्ट्वा, सर्पाः सहसा भीता, अचलशिरसः प्रणम्य उत्पतन्। सायं स कालमेघसदृशः, वातचालितकदलीस्तम्भवत्, धनुः संधाय, पञ्च शरान् शीघ्रं मुमोच। स लङ्केश्वरं रावणं सैन्यसहितं मोहयित्वा, बलात् निगृह्य, महिष्मत्यां बद्धवान्। पुलस्त्यवंशजं रावणं बद्धं श्रुत्वा, पुलस्त्यः स्वयम् आगत्य, अर्जुनं ददर्श। पुलस्त्यस्य प्रार्थनया, स बद्धं रावणं मुमोच, यस्य सहस्रबाहवः धनुष्कोटिशब्देन पूर्वं गुञ्जिताः। युगान्ते, यथा मेघनादः, वज्रनादः वा, तथा भर्गवतेजसा तस्य बलं युद्धे छिन्नम्, आश्चर्यम्। सहस्रबाहोः स्वर्णतालवनमिव, चित्रभानुः तृषार्तः तेन एकदा याचितः। स वीरः तस्मै सप्तद्वीपान्, पुराण्यग्निपुरीणि, ग्रामान्, पल्यानि, सर्वं च दानं दत्तवान्। चित्रभानुः तानि सर्वाणि दग्धुमिच्छन्, तस्य महात्मनः राज्ञः शक्त्या दग्धवान्। स कर्तवीर्यस्य गिरिप्रदेशान्, वनानि, वरुणपुत्रस्य रम्यं तपोवनं च दग्धवान्। चित्रभानुः भयभीतः, तं हैहयं दग्धवान्; स च वरुणेन पुत्रत्वेन लब्धः, परमतेजस्वी। स वसिष्ठो नाम महर्षिः, आपव इति विख्यातः, स कोपात् तत्रैव अर्जुनं शशाप। "हैहय, मम वनं न रक्षितं त्वया, घोरं कर्म कृतं; अन्यः त्वां हन्ता भविष्यति।" "बलवान् रामः, जमदग्निसुतः, यशस्वी, स ते सहस्रबाहून् छित्वा, त्वां बलात् नाशयिष्यति।" "ब्राह्मणः तपस्वी भर्गवः त्वां हन्ता भविष्यति, यस्य धनं न कदापि नष्टं, शत्रूञ्जितवान्।" तस्य धर्मेण प्रजाः रक्षतः राज्ञः तेजसा, तदा तस्य मृत्युः तेन महर्षेः शापेन प्राप्तः। ब्राह्मणाः, स पूर्वं स्वयमेव वरं वृणीते स्म; तस्य महात्मनः शतं पुत्राः आसन्, पञ्च एव शेषिताः। ते शस्त्रकुशलाः, बलिनः, शूराः, धर्मिष्ठाः, कीर्तिमन्तः च आसन्—शूरसेनः, शूरः, वृषणः, मधुपध्वजः। जयध्वज इति नाम्ना महान् राजा अवन्तिदेशस्य कर्तवीर्यस्य पुत्रः, बलवान् महाबलः च।