नैमिषारण्ये द्वादशवर्षीययज्ञे समायाताः बहवः ऋषयः द्विजातयश्च, तत्र समवेताः। आगतान् द्विजातिभिः यथाविधि सत्कृत्य, ते सर्वे सह ऋत्विग्भिः उपविष्टाः। तत्र बुद्धिमान् सूतः लोमहर्षणः आगतः; तम् दृष्ट्वा प्रमुखाः ऋषयः हर्षपूर्णा सत्कारं कृतवन्तः। स च तान् प्रणम्य, सम्मानिते आसने उपविष्टः, ततः द्विजातयः सूतसहिताः परस्परं संवादं आरब्धवन्तः। संवादस्य अन्ते, सर्वे दीक्षिताः ऋत्विग्भिः सभासहिताः, हर्षेण व्यासशिष्यं संशयान् विषये पृच्छितवन्तः। "हे पुरुषश्रेष्ठ! त्वं पुराणागमान् शास्त्रान् इतिहासांश्च जानासि; देवदानवकृत्यजन्मानि कर्माणि च वेत्सि। वेदेषु, शास्त्रेषु, महाभारते, पुराणेषु, मोक्षशास्त्रेषु तव किञ्चिदपि अज्ञातं नास्ति; त्वं सर्वज्ञः, हे बुद्धिमन्।" "यथा पूर्वं सर्वम् इदं उत्पन्नं—चरं स्थिरं च, देवैः, दानवैः, गन्धर्वैः, यक्षैः, सर्पैः, राक्षसैः सह—कथं? श्रोतुमिच्छामः, हे सूत, सर्वं कथय; जगत् कथं समुत्पन्नम्, पुनः कथं भविष्यति?" "कुतः, हे सूत, जगत् उत्पन्नम्? चरं स्थिरं च कुतः लयं प्राप्तम्? तद्वत्, संहारः कुतः, कुत्र च? अच्युतं, शुद्धं, नित्यं, एकरूपं परमात्मानं विष्णुं सर्वविजितं नमामि। हिरण्यगर्भं, हरिं, शङ्करं, वासुदेवं, त्रिमूर्तिं नमः; स सृष्टिस्थितिसंहारकर्ता।" "एकाननेकवपुषे, स्थूलसूक्ष्मस्वरूपाय नमः; व्यक्ताव्यक्तरूपाय मोक्षहेतवे विष्णवे नमः। अनादिमृत्युञ्जयाय, सृष्टिस्थितिसंहारमूलाय, विष्णवे परमात्मने नमः। विश्वाधाराय, अतीवसूक्ष्माय, सर्वभूतस्थिताय, अच्युताय परमपुरुषाय प्रणमामि।" "ज्ञानस्वरूपं, परमवस्तुशुद्धं, यथार्थरूपं, मायया विकृतं दृश्यते। विष्णुः प्रलये जगद् ग्रसति, स्थितिसृष्ट्यौ स्वामी, सर्वज्ञः, लोकनाथः, अजः, अव्ययः, अचलः। आद्यः, अतिसूक्ष्मः, विश्वेश्वरः, ब्रह्मादीन् नम्य, इतिहापुराणवेदवेदाङ्गविद्।" "पराशरपुत्रं गुरुम् नम्य, सर्वशास्त्रसारतत्त्वविदं, वेदानुसारं पुराणं वक्ष्यामि। यथा पूर्वं पद्मजेन पितामहेन, दक्षादिभिः ऋषिभिः पृष्टे, उक्तं, तथा वर्तयिष्यामि। शृणु, पापनाशकं, अद्भुतं, अर्थपूर्णं, विस्तृतमूलं आख्यानं सम्यक् कथयिष्यामि।" "यः यः सदा धारयति वा, यः यः बारं बारं शृणोति वा, कुलं धृत्वा, स्वर्गे पूज्यते।" "अव्यक्तं कारणं, नित्यं, सत्-असत् रूपं, तस्माद् भगवान् प्रधानेन पुरुषेण च जगत् सृजति।" "हे ऋषिसत्तम! ब्रह्मा अनन्तवीर्यः, सर्वभूतसृष्टिकर्ता, नारायणपरायणः। महतः अहङ्कारः उत्पन्नः, ततः तत्त्वानि; तत्त्वेभ्यः भूतविभागः—एवं नित्यसृष्टिः।" "यथाबुद्धिपरम्परया श्रूयते, तत्त्वविस्तारं शृणु, यः सर्वेषां यशः पुण्यं च वर्धयति।" "एतद् सर्वं पुण्ययशः वर्धयित्वा, आत्मभूः प्रभुः, विविधभूतसृष्टिकामः।" "प्रथमं अपः सृजति; तासु स्वं बीजं न्यस्यति। आपः 'नाराः' इति उच्यन्ते, 'नरस्य अपत्यं आपः' इति स्मृतिः।" "तासु एव प्रथमं विश्रान्तिः, तस्मात् 'नारायणः' स्मृतः। हिरण्यवर्णं अण्डं उत्पन्नं, अप्सु तिष्ठति।" "तस्मिन् ब्रह्मा स्वयम्भूः जातः; तं स्वयम्भूः इति श्रूयते। हिरण्यवर्णः प्रभुः तत्र संवत्सरं स्थितः।" "स तदण्डं द्विधा कृत्वा, दिवं पृथिवीं च; तयोः मध्ये, प्रभुः आकाशं सृजति।" "पृथिवीं अप्सु निमग्नां स्थापयित्वा, दश दिशः प्रस्थापयति। तत्र कालं, मनः, वाक्, कामं, क्रोधं, सुखं च सृजति।" "भूतसृष्टिकामः, तद्रूपेण सृष्टिं कृत्वा, प्रजापतीन् सृजति—मरीचिं, अत्रिं, अङ्गिरसं, पुलस्त्यं, पुलहं, क्रतुम्।" "महावीर्यवान् वसिष्ठं अपि सृजति, सप्त मनःसृज्यः। एते सप्त 'ब्रह्मा' इति पुराणेषु प्रतिष्ठिताः।" "सप्त ब्रह्मसुतानां, नारायणस्वरूपस्य, ततो ब्रह्मा, क्रोधात्, रुद्रं सृजति।" "सन् सनत्कुमारं अपि सृजति, आदिपूज्यं महात्मानं। सप्तसु, प्रजापतीनां रुद्राणां च जन्म, हे द्विज।" "स्कन्दः सनत्कुमारः च, तेजः संनिधाय, तिष्ठतः; तेषां सप्त महावंशाः, दिव्यगणैः शोभिताः।" "कर्मणि प्रजायां च प्रवृत्ताः, महर्षिभिः शोभिताः; विद्युत्, मेघं, रक्तवर्णेन्द्रधनुषः, इन्द्रधनुषः च सृजति।" "प्रथमं पक्षिणः सृजति, ततः पर्जन्यं वर्षकर्तारं। यज्ञसिद्ध्यर्थं ऋग्यजुःसामानि रचयति।" "साध्यदेवान् सृजति, यथायोग्यं; उच्चावचानि प्राणी, तस्य अङ्गेभ्यः जातानि।" एवं नैमिषारण्ये ऋषिसभायां लोमहर्षणः सूतः, पुराणकथाम् आद्यसृष्ट्याः आरभ्य, वेदविहितं आख्यानं श्रद्धया अवर्णयत्।