ब्रह्मपुराणम्

नमः तस्मै निरञ्जने, शाश्वते, सर्वव्यापिने, स्थिरात्मने, यः जगत् सर्वं माया-निर्मितं प्रकटयति, यत्र तिष्ठति, यत्र च प्रलयकाले विलीयते; यं ध्यानमात्रेण ऋषयः निश्चितं मोक्षं प्राप्नुवन्ति, संसारात् मुक्तम्। नमः हरये, मोक्षदायिने, यं ज्ञानी गम्भीर ध्यानं कृत्वा मन्यन्ते: निर्मलम्, आकाशसदृशम्, शाश्वतानन्दसंयुक्तम्, शान्तम्, निरञ्जनम्, सर्वेषां ईश्वरम्, गुणातीतम्, प्रकट-अप्रकटातीतम्, संसारात् मुक्तम्, ध्यानेन मात्र प्राप्यं, सर्वव्यापिन्, संसारस्य नाशकारिणं, अजम्। नैमिषारण्ये, अत्यन्तपवित्रे, रमणीये, यत्र अनेकानि ऋषयः सन्ति, मनोहराणि पुष्पाणि च विकसन्ति, तत्र सरलैः कर्णिकारैः, पानसैः, धवैः, खादिरैः, आम्रैः, जम्बु-फलैः, कपित्थैः, बटवृक्षैः, देवदारु- वृक्षैः च सज्जितं। अश्वत्थैः, पारिजातैः, चन्दनैः, अगरु- वृक्षैः, पाटलैः, बकुलैः, सप्तपर्णैः, पुनागैः, नागकेशरैः च सज्जितं। शालैः, तालैः, तमालैः, नारिकेलैः, अर्जुनैः, च अन्यैः वृक्षैः, यथा चम्पकादिभिः, तत्र शोभायुक्तं। विभिन्नपक्षिणां झुण्डैः, अनेकानि पशुवर्गाणि च तत्र सन्ति, पवित्रजलैः च दीर्घकूपैः सज्जितं। ब्राह्मणैः, क्षत्रियैः, वैश्यैः, शूद्रैः च अन्यैः जातिभिः, वनवासिभिः, गृहस्थैः, तपस्विभिः, च छात्रैः च आवासितं। अधिकानि गोष्ठीभिः, जौरेण, गोधूमेन, चणकाणां, कर्णटकेन, तिलैः, शर्करया च सज्जितं, शुद्धकृष्यैः यथा चिनी-धान्यैः च अन्यैः वनस्पतिभिः। तत्र, प्रज्वलितयज्ञाग्नौ, महायज्ञः सम्पन्नः। नैमिषवासिनां द्वादशवर्षीययज्ञे, अनेकानि ऋषयः च द्विजः तत्र सङ्गच्छन्ति। यः आगताः, तेषां द्विजैः यथायोग्यम् सम्मानिताः; यदा तेषां पुरोहितैः सह आसीनाः, ततः आगच्छति ज्ञानी सूतः, लोमहर्षणः; तं दृष्ट्वा, प्रमुखाः ऋषयः हर्षेण सम्मानयन्ति। सः, आदरपूर्वकं तान् प्रणम्य, सम्मानितपदं उपविशत्; ततः द्विजः, सूतसहिताः, आत्मनं परस्परं संवादं आरभन्त। संवादस्य समाप्तौ, सर्वे उपनिष्कृताः, पुरोहितैः सह, सभा च, हर्षेण व्यासस्य शिष्यं प्रश्नं पृष्टवन्तः। "हे मनोऽत्तम, त्वं पुराणानि, आगमानि, शास्त्राणि च इतिहासानि च जानासि; देवदानवाणां कर्माणि, जातयः च ज्ञासि। तेषां वेदेषु, शास्त्रेषु, महाभारते, पुराणेषु, मोक्षशास्त्रेषु किञ्चित् अज्ञातं नास्ति; त्वं सर्वज्ञः, हे ज्ञानी। कथं, यथा पूर्वं, एषः सर्वः उत्पत्तिः— गतिमत्, निर्गतं, देवाः, दानवाः, गन्धर्वाः, यक्षाः, नागाः, राक्षसाः च? अस्माकं श्रवणीयं, हे सूत, सर्वं वद: कथं जगत् उत्पन्नं, च, हे प्रख्याता, कथं पुनः भविष्यति। कुतः, हे सूत, जगत् उत्पत्तिः, च कुतः गतिमत् च अवशिष्टं? तथा, कुतः प्रलयः भविष्यति? नित्यं, शुद्धं, शाश्वतं, अद्वितीयं आत्मनं, यस्य रूपं सर्वदा एकं, विष्णोः, सर्वेषां विजयीं, स्तुति:। हिरण्यगर्भाय, हरये, शङ्कराय, वासुदेवाय, रक्षकाय नमः, यः सृष्टिं, स्थितिं, संहारं च करोति। एकः च बहवः, रूपे, यः घनं च सूक्ष्मं, तस्मै नमः; विष्णवे, यः प्रकटः च अप्रकटः, मोक्षस्य कारणम्। अजः च अमरः, सृष्टिं, स्थितिं, संहारं च मूलं, विष्णवे, सर्वोच्चात्मने नमः। संसारस्य आधारं प्रणम्य, सूक्ष्मतमं, सर्वेषु प्राणिषु, अच्युताय, सर्वोच्चपुरुषाय। ज्ञानस्य तत्त्वं, अन्ततः शुद्धं, यथार्थे स्थापनं, यद्यपि भ्रान्त्या विकृतं दृष्टं। विष्णुः, यः प्रलये जगत् निग्रहीतुम्, यः स्थितौ च सृष्टौ च, सर्वज्ञः, लोकानां अधिपः, अजः, अमरः, अचलं। प्रारम्भिकः, सूक्ष्मतमः, जगतां अधिपः, ब्रह्मा च अन्येषां प्रणम्य, यः इतिहासानि च पुराणानि जानाति, यः वेदां च तेषां शाखाः ज्ञातः। प्रमुखे प्रणम्य, पराशरस्य पुत्रं, यः सर्वशास्त्राणां तत्त्वं च सत्यं जानाति, अहं वेदेषु अनुकूलं पुराणं वदिष्यामि। यथा पूर्वं, पद्मजेन पितामहेन पूज्यः, यदा दक्षेन च अन्यैः प्रमुखैः ऋषिभिः पृष्टः। श्रुणु, अहं सम्पूर्णं कथा वदिष्यामि, यः पापं नाशयति, अद्भुतं, अर्थसम्पन्नं, च विस्तृतं स्रोतसाम्। यः यदा चिरं धारयति, अथवा वारं-वारं श्रुणोति, तस्य वंशं धारयित्वा, स्वर्गे सम्मानितः। सः अप्रकटः कारणः, शाश्वतः, अस्तित्वस्य च नास्तित्वस्य, तस्मात् प्रभुः जगतं प्रधानेन च पुरुषेण सृष्टवान्। विज्ञानं, हे मनोऽत्तम, यः ब्रह्मा, अनन्तशक्तिमान्, सर्वप्राणिनां सृष्टा, नारायणाय भक्तः। महत्तः अहंकारः, तस्मात् तत्त्वानि जातानि; तत्त्वानां विभागाः तत्त्वात् उत्पन्नाः—एवं च शाश्वतं सृष्टिः। श्रुणु, यथा परंपरा च परिगणितं, विस्तृतं विवरणं, यः सर्वेषां महिमा वृद्धिं करोति। एषः कथितः, स्थिराणां महिमा च कीर्तिं वृद्धिम्; तदनन्तरं आत्मनिभः प्रभुः, विविधप्राणिनां सृष्टिं इच्छन्, प्रथमं सः जलानि सृष्टवान्; तेषु तं बीजं स्थापितवान्। जलानि 'नारा' इत्युच्यन्ते, 'जलानि नरेण जातानि' इति। ते जलानि तस्य प्रथमं विश्रामस्थानं; तस्मात् तं नारायणः स्मृतः। सोनेन वर्णितं अण्डं जलानां उपरि तिष्ठति। तस्मिन्, ब्रह्मा आत्मनैव जातः; अस्माकं श्रुतं, स आत्मजः इति। सोनेन वर्णितः प्रभुः तत्र एकं वर्षं वसति।