ਨृਣਾਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪੂਰ੍ਵੇਣ ਯੋਗੇਨ ਰਮਤੇ ਚ ਯਃ ਗਤਾਗਤਾਭ੍ਯਾਂ ਯੋਗੇਨ ਯ ਏਵ ਵਿਧਿਰ੍ ਈਸ਼੍ਵਰਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਰਮਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਯੋਗੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਯੋ ਗਤਿਰ੍ ਧਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤਾਨਾਮ੍ ਅਗਤਿਃ ਪਾਪਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਵਸ਼੍ ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾ
ਉਹ ਧਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਰਾਹ ਹੈ, ਪਾਪ ਕਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ, ਚਾਰ ਵਰਗਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਚਾਰ ਵਰਗਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ।
ਚਾਤੁਰ੍ਵਿਦ੍ਯਸ੍ਯ ਯੋ ਵੇਤ੍ਤਾ ਚਾਤੁਰਾਸ਼੍ਰਮ੍ਯਸਂਸ਼੍ਰਯਃ ਦਿਗਨ੍ਤਰਂ ਨਭੋ ਭੂਮਿਰ੍ ਵਾਯੁਰ੍ ਵਾਪਿ ਵਿਭਾਵਸੁਃ
ਜੋ ਚਾਰ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਗਿਆਨ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਚਾਰ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਹੈ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯਮਯਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ ਯੁਗੇਸ਼ਃ ਕ੍ਸ਼ਣਦਾਚਰਃ ਯਃ ਪਰਂ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ ਯਃ ਪਰਂ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਤਪਃ
ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਜੋਤ, ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਰਾਤ ਦਾ ਯਾਤਰੀ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਜੋਤ ਵਜੋਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਚਾ ਤਪ ਵਜੋਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਂ ਪਰਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ ਅਪਰਂ ਯਃ ਪਰਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ ਆਦਿਤ੍ਯਾਨਾਂ ਤੁ ਯੋ ਦੇਵੋ ਯਸ਼੍ ਚ ਦੈਤ੍ਯਾਨ੍ਤਕੋ ਵਿਭੁਃ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਅਉਕਾਤ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ; ਜੋ ਆਦਿਤਿਆਂ ਵਿਚ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ—
ਯੁਗਾਨ੍ਤੇष੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਕੋ ਯਸ਼੍ ਚ ਯਸ਼੍ ਚ ਲੋਕਾਨ੍ਤਕਾਨ੍ਤਕਃ ਸੇਤੁਰ੍ ਯੋ ਲੋਕਸੇਤੂਨਾਂ ਮੇਧ੍ਯੋ ਯੋ ਮੇਧ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾਮ੍
ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੁਲਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਲ ਹੈ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ—
ਵੇਦ੍ਯੋ ਯੋ ਵੇਦਵਿਦੁषਾਂ ਪ੍ਰਭੁਰ੍ ਯਃ ਪ੍ਰਭਵਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ਸੋਮਭੂਤਸ਼੍ ਚ ਸੌਮ੍ਯਾਨਾਮ੍ ਅਗ੍ਨਿਭੂਤੋ ऽਗ੍ਨਿਵਰ੍ਚਸਾਮ੍
ਜੋ ਵੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸਰਜਨਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਜੋ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸੋਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਅੱਗ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ—
ਯਃ ਸ਼ਕ੍ਰਾਣਾਮ੍ ਈਸ਼ਭੂਤਸ੍ ਤਪੋਭੂਤਸ੍ ਤਪਸ੍ਵਿਨਾਮ੍ ਵਿਨਯੋ ਨਯਵृਤ੍ਤੀਨਾਂ ਤੇਜਸ੍ ਤੇਜਸ੍ਵਿਨਾਮ੍ ਅਪਿ
ਜੋ ਇੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਚ ਹੈ, ਤੇ ਤਪਸਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਤਪ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈ; ਜੋ ਨੈਤਿਕ ਜੀਵਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਨਿਮਰਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਚਮਕ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਚਮਕ ਹੈ—
ਵਿਗ੍ਰਹੋ ਵਿਗ੍ਰਹਾਰ੍ਹਾਣਾਂ ਗਤਿਰ੍ ਗਤਿਮਤਾਮ੍ ਅਪਿ ਆਕਾਸ਼ਪ੍ਰਭਵੋ ਵਾਯੁਰ੍ ਵਾਯੋਃ ਪ੍ਰਾਣਾਦ੍ ਧੁਤਾਸ਼ਨਃ
ਜੋ ਰੂਪ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਲਕੜੀ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਲਕੜੀ ਹੈ; ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹਵਾ ਹੈ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਣ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤੋਂ ਹਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਹੈ—
ਦਿਵੋ ਹੁਤਾਸ਼ਨਃ ਪ੍ਰਾਣਃ ਪ੍ਰਾਣੋ ऽਗ੍ਨਿਰ੍ ਮਧੁਸੂਦਨਃ ਰਸਾਚ੍ ਛੋਣਿਤਸਂਭੂਤਿਃ ਸ਼ੋਣਿਤਾਨ੍ ਮਾਂਸਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਉਹ ਹਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਹ ਅੱਗ ਹੈ, ਜੋ ਮਧੂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਰਸ ਤੋਂ ਲਹੂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਲਹੂ ਤੋਂ ਮਾਸ ਬਣਦਾ ਹੈ—
ਮਾਂਸਾਤ੍ ਤੁ ਮੇਦਸੋ ਜਨ੍ਮ ਮੇਦਸੋ ऽਸ੍ਥਿ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ਅਸ੍ਥ੍ਨੋ ਮਜ੍ਜਾ ਸਮਭਵਨ੍ ਮਜ੍ਜਾਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸਂਭਵਃ
ਮਾਸ ਤੋਂ ਚਰਬੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਚਰਬੀ ਤੋਂ ਹੱਡੀ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਹੱਡੀ ਤੋਂ ਮੱਜਾ, ਤੇ ਮੱਜਾ ਤੋਂ ਵੀਰਯ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—
ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦ੍ ਗਰ੍ਭਃ ਸਮਭਵਦ੍ ਰਸਮੂਲੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ਤਤ੍ਰਾਪਾਂ ਪ੍ਰਥਮੋ ਭਾਗਃ ਸ ਸੌਮ੍ਯੋ ਰਾਸ਼ਿਰ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਵੀਰਯ ਤੋਂ ਗਰਭ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂਲ ਰਸ ਹੈ; ਇਸ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ ਢੇਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਗਰ੍ਭੋष੍ਮਸਂਭਵੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਰਾਸ਼ਿਰ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਸੋਮਾਤ੍ਮਕਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ ਆਰ੍ਤਵਂ ਪਾਵਕਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਗਰਭ ਜੋ ਗਰਭ ਦੀ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੂਜਾ ਢੇਰ ਹੈ; ਵੀਰਯ ਨੂੰ ਸੋਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਣੋ, ਤੇ ਆਰਤਵ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ—
ਭਾਵਾ ਰਸਾਨੁਗਾਸ਼੍ ਚੈषਾਂ ਬੀਜੇ ਚ ਸ਼ਸ਼ਿਪਾਵਕੌ ਕਫਵਰ੍ਗੇ ਭਵੇਚ੍ ਛੁਕ੍ਰਂ ਪਿਤ੍ਤਵਰ੍ਗੇ ਚ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਰਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ; ਬੀਜ ਵਿਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਅੱਗ ਹਨ; ਕਫ ਵਾਲੇ ਵਿਚ ਵੀਰਯ, ਤੇ ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਵਿਚ ਲਹੂ ਵਧੀਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—
ਕਫਸ੍ਯ ਹृਦਯਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ ਦੇਹਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਹृਦਯਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਤਨ੍ ਮਨਸਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਕਫ ਦਾ ਥਾਂ ਦਿਲ ਹੈ, ਪਿੱਤ ਨਾਭੀ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਿਲ ਮਨ ਦਾ ਥਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਨਾਭਿਕੋष੍ਠਾਨ੍ਤਰਂ ਯਤ੍ ਤੁ ਤਤ੍ਰ ਦੇਵੋ ਹੁਤਾਸ਼ਨਃ ਮਨਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰ੍ ਜ੍ਞੇਯਃ ਕਫਃ ਸੋਮੋ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ
ਨਾਭੀ ਤੇ ਪੇਟ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਥਾਂ ਹੈ, ਉਥੇ ਦੇਵਤਾ ਹਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਜਾਣੋ, ਤੇ ਕਫ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—
ਪਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਗ੍ਨਿਃ ਸ੍ਮृਤਂ ਤ੍ਵ੍ ਏਵਮ੍ ਅਗ੍ਨਿਸੋਮਾਤ੍ਮਕਂ ਜਗਤ੍ ਏਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤੇ ਗਰ੍ਭੇ ਵਰ੍ਧਿਤੇ ऽਰ੍ਬੁਦਸਂਨਿਭੇ
ਪਿੱਤ ਨੂੰ ਅੱਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਗਤ ਅੱਗ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਰਭ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਠੜੀ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਂ ਸਂਚਕ੍ਰੇ ਸਂਗਤਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ ਸ ਪਞ੍ਚਧਾ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥੋ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਵਰ੍ਤਤੇ ਪੁਨਃ
ਹਵਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—
ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੌ ਸਮਾਨਸ਼੍ ਚ ਉਦਾਨੋ ਵ੍ਯਾਨ ਏਵ ਚ ਪ੍ਰਾਣੋ ऽਸ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵਰ੍ਧਯਨ੍ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਸਮਾਨ, ਉਦਾਨ ਤੇ ਵਿਅਾਨ; ਪ੍ਰਾਣ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਚਲਦਾ ਹੈ—
ਅਪਾਨਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮਂ ਕਾਯਮ੍ ਉਦਾਨੋ ऽਰ੍ਧਂ ਸ਼ਰੀਰਿਣਃ ਵ੍ਯਾਨਸ੍ ਤੁ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯਤੇ ਯੇਨ ਸਮਾਨਃ ਸਂਨਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਅਪਾਨ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਉਦਾਨ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ; ਵਿਅਾਨ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਮਾਨ ਸੰਤੁਲਨ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ—
ਭੂਤਾਵਾਪ੍ਤਿਸ੍ ਤਤਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਜਾਯੇਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗੋਚਰਾ ਪृਥਿਵੀ ਵਾਯੁਰ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਆਪੋ ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ ਚ ਪਞ੍ਚਮਮ੍
ਫਿਰ, ਉਸ ਤੋਂ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਪਾਣੀ, ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਅੱਗ—
ਤਸ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨਿਵਿष੍ਟਾਨਿ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਭਾਗਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਰਿਰੇ ਪਾਰ੍ਥਿਵਂ ਦੇਹਮ੍ ਆਹੁਸ੍ ਤੁ ਪ੍ਰਾਣਾਤ੍ਮਾਨਂ ਚ ਮਾਰੁਤਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਟਿਕੀਆਂ ਹਨ; ਸਰੀਰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਤਮਾ ਹਵਾ ਦਾ—
ਛਿਦ੍ਰਾਣ੍ਯ੍ ਆਕਾਸ਼ਯੋਨੀਨਿ ਜਲਾਤ੍ ਸ੍ਰਾਵਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ ਚਕ੍ਸ਼ੂਂषਿ ਤੇਜਸ਼੍ ਚ ਆਤ੍ਮਾ ਤੇषਾਂ ਮਨਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਜੋ ਖੋਹ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵਹਾਵ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋਤ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਮਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਗ੍ਰਾਮਾਸ਼੍ ਚ ਵਿषਯਾਸ਼੍ ਚੈਵ ਯਸ੍ਯ ਵੀਰ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਾਃ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਤਾਨ੍ ਪੁਰੁषਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸृਜਂਲ੍ ਲੋਕਾਨ੍ ਸਨਾਤਨਃ
ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਚਦਾ ਹੈ।
ਨੈਧਨੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਥਂ ਲੋਕੇ ਨਰਤ੍ਵਂ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ ਆਗਤਃ ਏष ਨਃ ਸਂਸ਼ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨ੍ ਏष ਨੋ ਵਿਸ੍ਮਯੋ ਮਹਾਨ੍
ਇਸ ਮਰਣ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ? ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਇਹੀ ਸਾਡਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ ਤੇ ਇਹੀ ਸਾਡਾ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ।
ਕਥਂ ਗਤਿਰ੍ ਗਤਿਮਤਾਮ੍ ਆਪਨ੍ਨੋ ਮਾਨੁषੀਂ ਤਨੁਮ੍ ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ ਦੇਵੈਰ੍ ਦੈਤ੍ਯੈਸ਼੍ ਚ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਚਲਾਕਾਂ ਦੀ ਰਾਹ ਕਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈ? ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਇਹ ਉੱਚਾ ਅਚੰਭਾ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਵਿष੍ਣੋਰ੍ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਮ੍ ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਕਥਯਸ੍ਵ ਮਹਾਮੁਨੇ ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਤਬਲਵੀਰ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ ਅਮਿਤਤੇਜਸਃ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਅਚੰਭੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਅਣਗਣ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਣਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਭੂਤਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਸ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਇਹੋਚ੍ਯਤਾਮ੍ ਕਥਂ ਸ ਦੇਵੋ ਦੇਵਾਨਾਮ੍ ਆਰ੍ਤਿਹਾ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਃ
ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਅਚੰਭੀ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੀ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਦੱਸੋ—ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਦੇਵਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ।
ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਪੀ ਜਗਨ੍ਨਾਥਃ ਸਰ੍ਵਲੋਕਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸਰ੍ਗਸ੍ਥਿਤ੍ਯਨ੍ਤਕृਦ੍ ਦੇਵਃ ਸਰ੍ਵਲੋਕਸੁਖਾਵਹਃ
ਉਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜਗਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਹਾਂ-ਇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਰਚਨਾ, ਟਿਕਾਊ ਤੇ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਅਕ੍ਸ਼ਯਃ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੋ ऽਨਨ੍ਤਃ ਕ੍ਸ਼ਯਵृਦ੍ਧਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ ਨਿਰ੍ਲੇਪੋ ਨਿਰ੍ਗੁਣਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੋ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰੋ ਨਿਰਞ੍ਜਨਃ
ਉਹ ਨਾਸ-ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅੰਤ-ਰਹਿਤ, ਵਾਧਾ-ਘਟਾ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਲਗ-ਰਹਿਤ, ਗੁਣ-ਰਹਿਤ, ਬਹੁਤ ਸੁਕਸ਼ਮ, ਬਦਲਾਅ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।