ਆਗਤ੍ਯ ਸਂਗਤਾ ਦੇਵੀ ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥਮਯੀ ਨृਣਾਮ੍ ਈਪ੍ਸਿਤਾਨਾਂ ਤਥਾ ਦਾਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵੋ ऽਸ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਆਈ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਾਹੀਦੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਏਤਸ੍ਯਾ ਨਾਧਿਕਂ ਮਨ੍ਯੇ ਕਿਂਚਿਤ੍ ਤੀਰ੍ਥਂ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ ਅਸ੍ਯਾਸ਼੍ ਚੈਵ ਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਭਾਵ੍ਯਂ ਯਚ੍ ਚ ਮਨਃਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ; ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਦ੍ਯਾਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯਾ ਹਿ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵਕ੍ਤੁਂ ਕੈਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਭਕ੍ਤਿਤੋ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਃ
ਅੱਜ ਵੀ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਃ ਪਰਤਰਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਨ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਇਤਿ ਮਤਿਰ੍ ਮਮ ਅਨ੍ਯਤੀਰ੍ਥੇਨ ਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਂ ਨ ਯੁਜ੍ਯੇਤ ਕਥਂਚਨ
ਮੇਰੀ ਪੱਕੀ ਸੋਚ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ; ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਦ੍ਵਾਕ੍ਯਪੀਯੂषੈਰ੍ ਗਙ੍ਗਾਯਾ ਗੁਣਕੀਰ੍ਤਨਮ੍ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਨ ਮਤਿਃ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਤ੍ਰੈਵੋਪਰਤਿਂ ਗਤਾ ਇਤਿ ਭਾਤਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਂ ਮੇ ਮੁਨੇ ਖਲੁ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ
ਮੇਰੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਅਜੀਬ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਕਿ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੀ ਮੱਤ ਉਥੇ ਹੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਤ੍ਵਂ ਵੇਤ੍ਤਾ ਚੋਪਦੇਸ਼ਕਃ ਛਨ੍ਦਾਂਸਿ ਸਰਹਸ੍ਯਾਨਿ ਪੁਰਾਣਸ੍ਮृਤਯੋ ऽਪਿ ਚ
ਤੂੰ ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਵੇਦਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭੇਦਾਂ, ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ-ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਯਚ੍ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ ਤਵ ਵਾਕ੍ਯੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਮ੍ ਅਥ ਦਾਨਾਨਾਂ ਯਜ੍ਞਾਨਾਂ ਤਪਸਾਂ ਤਥਾ
ਜੋ ਹੋਰ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਤੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ, ਤੇ ਤੀਰਥਾਂ, ਦਾਨਾਂ, ਯਜਨਾਂ ਤੇ ਤਪਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ।
ਦੇਵਤਾਮਨ੍ਤ੍ਰਸੇਵਾਨਾਮ੍ ਅਧਿਕਂ ਕਿਂ ਵਦ ਪ੍ਰਭੋ ਯਦ੍ ਬ੍ਰੂषੇ ਭਗਵਨ੍ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤਥਾ ਭਾਵ੍ਯਂ ਨ ਚਾਨ੍ਯਥਾ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਮੰਤਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ ਕੀ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਹੋ, ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ।
ਏਤਂ ਮੇ ਸਂਸ਼ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਵਾਕ੍ਯਾਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਛੇਤ੍ਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਸਿ ਇष੍ਟਂ ਮਨੋਗਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਵਿਸ੍ਮਯਮ੍ ਆਗਤਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਾਹਿਆ ਸੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।
ਸ਼ृਣੁ ਨਾਰਦ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਰਹਸ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਨਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਤਾਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਯੁਗਾਨਿ ਚ
ਸੁਣੋ ਨਾਰਦ, ਮੈਂ ਧਰਮ ਦਾ ਉੱਚਾ ਰਾਜ਼ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਚਾਰ ਯੁਗ ਹਨ।
ਗੁਣਾਸ੍ ਤ੍ਰਯਸ਼੍ ਚ ਪੁਰੁषਾਸ੍ ਤ੍ਰਯੋ ਦੇਵਾਃ ਸਨਾਤਨਾਃ ਵੇਦਾਸ਼੍ ਚ ਸ੍ਮृਤਿਭਿਰ੍ ਯੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ ਚਤ੍ਵਾਰਸ੍ ਤੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਤਿੰਨ ਗੁਣ, ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ, ਤੇ ਚਾਰ ਵੇਦ ਜੋ ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹਨ — ਇਹ ਚਾਰ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।
ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥਾਸ਼੍ ਚ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਵਾਣੀ ਚਾਪਿ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾ ਗੁਣਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਤੁ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸਮਤ੍ਵੇਨੇਤਿ ਨਾਰਦ
ਚਾਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਲਕੜ, ਤੇ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਣੀ; ਹੇ ਨਾਰਦ, ਚਾਰ ਗੁਣ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋ ਯਤੋ ਧਰ੍ਮਃ ਸਨਾਤਨਃ ਸਾਧ੍ਯਸਾਧਨਭਾਵੇਨ ਸ ਏਵ ਬਹੁਧਾ ਮਤਃ
ਧਰਮ ਹਰ ਥਾਂ ਆਮ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਮ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਲਕੜ ਤੇ ਉਪਾਏ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਸ਼੍ ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ਦੇਸ਼ਃ ਕਾਲਸ਼੍ ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ ਕਾਲਾਸ਼੍ਰਯਸ਼੍ ਚ ਯੋ ਧਰ੍ਮੋ ਹੀਯਤੇ ਵਰ੍ਧਤੇ ਸਦਾ
ਉਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ: ਥਾਂ ਤੇ ਸਮਾਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ; ਸਮੇਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਧਰਮ ਘਟਦਾ ਜਾਂ ਵਧਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯੁਗਾਨਾਮ੍ ਅਨੁਰੂਪੇਣ ਪਾਦਃ ਪਾਦੋ ऽਸ੍ਯ ਹੀਯਤੇ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯੇਤਿ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ ਦੇਸ਼ਾਪੇਕ੍ਸ਼ਾ ਤਥੋਭਯਮ੍
ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਧਰਮ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ; ਥਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ ਦੋਵੇਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ।
ਕਾਲੇਨ ਚਾਸ਼੍ਰਿਤੋ ਧਰ੍ਮੋ ਦੇਸ਼ੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਃ ਯੁਗੇषੁ ਕ੍ਸ਼ੀਯਮਾਣੇषੁ ਨ ਦੇਸ਼ੇषੁ ਸ ਹੀਯਤੇ
ਸਮੇਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਧਰਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਯੁਗ ਘਟਦੇ ਹਨ, ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ।
ਉਭਯਤ੍ਰ ਵਿਹੀਨੇ ਚ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਅਭਾਵਤਾ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦੇਸ਼ਾਸ਼੍ਰਿਤੋ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ ਚਤੁष੍ਪਾਤ੍ ਸੁਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਧਰਮ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਥਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਧਰਮ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਚਾਪਿ ਧਰ੍ਮੋ ਦੇਸ਼ੇषੁ ਤੀਰ੍ਥਰੂਪੇਣ ਤਿष੍ਠਤਿ ਕृਤੇ ਦੇਸ਼ਂ ਚ ਕਾਲਂ ਚ ਧਰ੍ਮੋ ऽਵष੍ਟਭ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਉਹ ਧਰਮ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਪਾਦਹੀਨੇਨ ਸ ਤੁ ਪਾਦਃ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਤਃ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਚਾਰ੍ਧਤਃ ਕਾਲੇ ਧਰ੍ਮੋ ਦੇਸ਼ੇ ਸਮਾਸ੍ਥਿਤਃ
ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਇੱਕ ਪੈਰ ਘੱਟ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪੈਰ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅੱਧੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਲੌ ਪਾਦੇਨ ਚੈਕੇਨ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ ਚਲਤਿ ਸਂਕਟਮ੍ ਏਵਂਵਿਧਂ ਤੁ ਯੋ ਧਰ੍ਮਂ ਵੇਤ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯ ਨ ਹੀਯਤੇ
ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਪੈਰ ਨਾਲ ਓਲੜ-ਪੋਲੜ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਐਸਾ ਧਰਮ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਘਾਟੀ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।
ਯੁਗਾਨਾਮ੍ ਅਨੁਭਾਵੇਨ ਜਾਤਿਭੇਦਾਸ਼੍ ਚ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ ਗੁਣੇਭ੍ਯੋ ਗੁਣਕਰ੍ਤृਭ੍ਯੋ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਧਰ੍ਮਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤਿਆਂ ਤੋਂ ਧਰਮ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨੀਂਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਗੁਣਾਨਾਮ੍ ਅਨੁਭਾਵੇਨ ਉਦ੍ਭਵਾਭਿਭਵੌ ਤਥਾ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਮ੍ ਅਪਿ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਵੇਦਾਨਾਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮੋਕ੍ਸ਼ਯੋਃ
ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਾ ਤੇ ਦਬ ਜਾਣਾ ਦੋਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਤੀਰਥਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰਗ-ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਵੀ ਸਚ ਹੈ।
ਤਾਦृਗ੍ਰੂਪਪ੍ਰਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਤੁ ਤਦ੍ ਏਵ ਚ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ ਕਾਲੋ ऽਭਿਵ੍ਯਞ੍ਜਕਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਦੇਸ਼ੋ ऽਭਿਵ੍ਯਙ੍ਗ੍ਯ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਕਰਤਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਥਾਂ ਪਰਗਟ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਹੈ।
ਯਦਾ ਯਦਾ ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿਂ ਕਾਲੋ ਧਤ੍ਤੇ ਤਦਾ ਤਦਾ ਤਦ੍ ਏਵ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜਦੋਂ-ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਪਰਗਟ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ-ਤਦੋਂ ਉਹੀ ਪਰਗਟਤਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਯੁਗਾਨੁਰੂਪਾ ਮੂਰ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਦੇਵਾਨਾਂ ਵੈਦਿਕੀ ਤਥਾ ਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ ਅਪਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਜਾਤੀਨਾਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਮਸ੍ਯ ਤੁ
ਯੁਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਵੇਦਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਹੀ ਕਰਮਾਂ, ਤੀਰਥਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਦੈਵਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਯੁਗੇ ਤੀਰ੍ਥਂ ਲੋਕੇषੁ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਦ੍ਵਿਦੈਵਤ੍ਯਂ ਯੁਗੇ ऽਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਚੈਕਦੈਵਿਕਮ੍
ਸਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੇਵਤਾ ਨਾਲ।
ਕਲੌ ਨ ਕਿਂਚਿਦ੍ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍ ਅਥਾਨ੍ਯਦ੍ ਅਪਿ ਤਚ੍ ਛृਣੁ ਦੈਵਂ ਕृਤਯੁਗੇ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਮ੍ ਆਸੁਰਂ ਵਿਦੁਃ
ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਸੁਣੋ; ਕ੍ਰਿਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ ਦਿਵਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੁਰਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਆਰ੍षਂ ਚ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਕਲੌ ਮਾਨੁषਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਅਥਾਨ੍ਯਦ੍ ਅਪਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ृਣੁ ਨਾਰਦ ਕਾਰਣਮ੍
ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ-ਸਮਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸੁਣੋ ਹੇ ਨਾਰਦ, ਕਾਰਨ।
ਗੌਤਮ੍ਯਾਂ ਯਤ੍ ਤ੍ਵਯਾ ਪृष੍ਟਂ ਤਤ੍ ਤੇ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍ ਯਦਾ ਚੇਯਂ ਹਰਸ਼ਿਰਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਗਙ੍ਗਾ ਮਹਾਮੁਨੇ
ਗੌਤਮੀ ਬਾਰੇ ਜੋ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਜਦੋਂ ਗੰਗਾ, ਹਰੇ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਆਈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ।
ਤਦਾ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਸਾ ਗਙ੍ਗਾ ਸ਼ਂਭੋਃ ਪ੍ਰਿਯਤਰਾਭਵਤ੍ ਤਦ੍ ਦੇਵਸ੍ਯ ਮਤਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਗਜਵਕ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਉਵਾਚ ਸਾ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਹਾਥੀ-ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਖੀ।