ਨਿष੍ਪਾਦਿਤਂ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਰਮ੍ ऋषਿਭਿਃ ਪਾਰਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਨ੍ਤਰੇ ਤਤ੍ਰ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਬਲੋ ਰਿਪੁਃ
ਸੱਚ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਥੇ ਵੱਡਾ ਯਜਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਓਥੇ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵੈਰੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤੋ ਮੁਨੀਨਾਂ ਸਤ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਅਭ੍ਯਗਾਤ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਣ ਤਪਸਾ ਤਾਨ੍ ਆਰਾਧ੍ਯ ਯਥਾਵਿਧਿ ਵਿਨਯੇਨਾਥ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ऋषੀਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਅਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਉਸ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਪੁੱਛਿਆ।
ਧ੍ਰੁਵਂ ਸਰ੍ਵੇ ਯਥਾਕਾਮਂ ਮਮ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਯਥਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਬਲਵਾਨ੍ ਪੁਤ੍ਰੋ ਦੇਵਾਨਾਮ੍ ਅਪਿ ਦੁਰ੍ਧਰਃ ਯਜ੍ਞੈਰ੍ ਵਾ ਤਪਸਾ ਵਾਪਿ ਮੁਨਯੋ ਵਕ੍ਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਥ
ਨਿਸਚਿਤ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਰੀਤ ਨਾਲ—ਯਜਨ ਜਾਂ ਤਪ ਨਾਲ—ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ ਜੋ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਸੁਖ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਜੈਯ ਹੋਵੇ।
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਹ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਮਹਾਮਨਾਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਬੋਲਿਆ।
ਕਰ੍ਮਣਾ ਤਾਤ ਲਭ੍ਯਨ੍ਤੇ ਫਲਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਕਾਰਣਾਨਾਂ ਚ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਥਮਕਾਰਣਮ੍
ਪਿਆਰੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਕਰਮ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਤਤਸ਼੍ ਚ ਕਾਰਣਂ ਕਰ੍ਤਾ ਤਤਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ਉਪਾਦਾਨਂ ਤਥਾ ਬੀਜਂ ਨ ਚ ਕਰ੍ਮ ਵਿਦੁਰ੍ ਬੁਧਾਃ
ਫਿਰ ਕਰਤਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਇੱਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਸਮੱਗਰੀ ਤੇ ਬੀਜ। ਪਰ ਬੁਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਕੇਵਲ ਕਰਮ ਨੂੰ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ।
ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਚ ਕਾਰਣੇ ਪੁष੍ਕਲੇ ਸਤਿ ਭਾਵਾਭਾਵੌ ਫਲੇ ਦृष੍ਟੌ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਰ੍ਮਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਫਲਮ੍
ਕਰਮ ਦੀ ਕਾਰਨਤਾ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਫਲ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਜਾਂ ਅਣਹੋਣੀ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਫਲ ਕਰਮ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਾਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਂ ਤਥਾ ਕृਤਮ੍ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਸ੍ਯ ਸਾਧਨਂ ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਕਰਮ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਝੋ: ਜੋ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਜਿਹੜਾ ਸਾਧਨ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਭਾਵਾਃ ਕਰ੍ਮਸਿਦ੍ਧੌ ਚ ਉਭਯਤ੍ਰਾਪਿ ਕਾਰਣਮ੍ ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਭਾਵਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਃ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਉਹ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੋਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਦੀ ਸਿਧੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਜੀਵ ਕਰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਭਾਵਨਾਨੁਰੂਪੇਣ ਫਲਨਿष੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਕਰੋਤਿ ਕਰ੍ਮ ਵਿਧਿਵਦ੍ ਵਿਨਾ ਭਾਵਨਯਾ ਯਦਿ
ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮਨ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰੇ ਪਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨਾ ਨਾ ਹੋਵੇ,
ਅਨ੍ਯਥਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਫਲਂ ਸਰ੍ਵਂ ਤਸ੍ਯ ਭਾਵਾਨੁਰੂਪਤਃ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਪੋ ਵ੍ਰਤਂ ਦਾਨਂ ਜਪਯਜ੍ਞਾਦਿਕਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ
ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਫਲ ਉਸ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਤਪ, ਵਰਤ, ਦਾਨ, ਜਪ, ਯਜਨ ਆਦਿ ਕਰਮ
ਕਰ੍ਮਣਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨੁਰੂਪੇਣ ਫਲਂ ਦਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਭਾਵਤਃ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਭਾਵਾਨੁਰੂਪੇਣ ਕਰ੍ਮ ਵੈ ਦਾਸ੍ਯਤੇ ਫਲਮ੍
ਕਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਨ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਫਲ ਦੇਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ, ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਮਨ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵਸ੍ ਤੁ ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੋ ਰਾਜਸਸ੍ ਤਥਾ ਤਾਮਸਸ੍ ਤੁ ਤਥਾ ਜ੍ਞੇਯਃ ਫਲਂ ਕਰ੍ਮਾਨੁਸਾਰਤਃ
ਮਨ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਣੋ: ਸਾਤਵਿਕ, ਰਾਜਸਿਕ ਤੇ ਤਾਮਸਿਕ। ਫਲ ਕਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵਨਾਨੁਗੁਣਂ ਚੇਤਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਸ੍ਥਿਤਿਃ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਇਚ੍ਛਾਨੁਸਾਰੇਣ ਭਾਵਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਕਰਮ ਦੀ ਹਾਲਤ ਮਨ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਧਾਰਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਕਰ੍ਮਾਪਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਫਲਦਾਤਾਪਿ ਤਦ੍ਵਿਧਮ੍ ਫਲਂ ਦਦਾਤਿ ਫਲਿਨਾਂ ਫਲੇ ਯਦਿ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਫਿਰ ਕਰਮ ਵੀ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਫਲ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ।
ਕਰ੍ਮਕਾਰੋ ਨ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ ਤਦ੍ ਏਵ ਚੋਪਦਾਨਾਦਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਭੇਦਤਃ
ਉਥੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ, ਸਮੱਗਰੀ ਆਦਿ ਕਾਰਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਾਤਵ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਰਭਤੇ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਭਾਵੈਃ ਫਲਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਯਤੇ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਕਰ੍ਮ ਚੈਵ ਹਿ ਕਾਰਣਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿਚ ਇਰਾਦਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ — ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਕਰਮ ਹੀ ਹੈ।
ਭਾਵਸ੍ਥਿਤਂ ਭਵੇਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਮੁਕ੍ਤਿਦਂ ਬਨ੍ਧਕਾਰਣਮ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਾਨੁਗੁਣਂ ਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵਸ੍ਯੈਵੇਹ ਪਰਤ੍ਰ ਚ
ਜੋ ਕਰਮ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਬੰਧਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਇਥੇ ਤੇ ਅੱਗੇ ਦੋਹਾਂ ਥਾਂ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਫਲਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਕਰੋਤਿ ਸਮਤਾਨੁਗਮ੍ ਏਕ ਏਵ ਪਦਾਰ੍ਥੋ ऽਸੌ ਭਾਵੈਰ੍ ਭੇਦਃ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਮੂਲ ਤੱਤ ਤਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਵਾਪਿ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਭਾਵੋ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ ਯਥਾਭਾਵਂ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰੁ ਯਥੇਪ੍ਸਿਤਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ
ਕੋਈ ਕਰਮ ਕਰੇ ਜਾਂ ਫਲ ਭੋਗੇ, ਭਾਵ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਮਨ ਹੈ, ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰ, ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਉਹ ਪਾਵੇਂਗਾ।
ਏਤਚ੍ ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ऋषੇਰ੍ ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ ਤਪਸ੍ ਤਪ੍ਤ੍ਵਾ ਬਹੁਕਾਲਂ ਤਾਮਸਂ ਭਾਵਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤਃ
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਤਕ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ ਤੇ ਤਾਮਸੀ ਭਾਵ ਅਪਣਾਇਆ।
ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਃ ਕਰ੍ਮ ਭੀਮਂ ਚਕਾਰ ਸੁਰਭੀषਣਮ੍ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਸੁ ऋषਿਮੁਖ੍ਯੇषੁ ਵਾਰ੍ਯਮਾਣੋ ऽਪਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ
ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਨੇ ਐਸਾ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਡਰ ਗਏ। ਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਆਤ੍ਮਕੋਪਾਨੁਸਾਰੇਣ ਭੀਮਂ ਕਰ੍ਮ ਤਥਾਕਰੋਤ੍ ਭੀषਣੇ ਕੁਣ੍ਡਖਾਤੇ ਤੁ ਭੀषਣੇ ਜਾਤਵੇਦਸਿ
ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਡਰਾਉਣੀ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਰਮ ਕੀਤਾ।
ਭੀषਣਂ ਰੌਦ੍ਰਪੁਰੁषਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਂ ਗੁਹਾਸ਼ਯਮ੍ ਏਵਂ ਤਪਨ੍ਤਮ੍ ਆਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਾਗ੍ ਉਵਾਚਾਸ਼ਰੀਰਿਣੀ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਰੁੱਦਰ ਪੁਰਖਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਦਿਲ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਇੱਕ ਅਸਰੀਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ।
ਜਟਾਜੂਟਂ ਵਿਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨ ਚ ਵृਤ੍ਰੋ ਵ੍ਯਜੀਯਤ ਵृਥਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪੋ ਜੁਹੁਯਾਜ੍ ਜਾਤਵੇਦਸਿ
ਜਟਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਵਿਅਰਥ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਤਵੇਦ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ।
ਸ ਏਵੇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸ ਵਰੁਣਃ ਸ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਚ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਂ ਜਟਾਮਾਤ੍ਰਂ ਹੁਤਵਾਨ੍ ਵृਜਿਨੋਦ੍ਭਵਃ
ਉਹੀ ਇੰਦਰ ਬਣਿਆ, ਉਹੀ ਵਰੁਣ ਬਣਿਆ, ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਬਣ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਜਟਾਂ ਹੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਵृਤ੍ਰ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਵੇਦੇ ਸ ਚਾਪਿ ਵृਜਿਨੋ ऽਭਵਤ੍ ਭੀਮਸ੍ਯ ਮਹਿਮਾਨਂ ਕੋ ਜਾਨਾਤਿ ਜਗਦੀਸ਼ਿਤੁਃ
ਉਹ ਵੈਦ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਪਾਪੀ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਭਿਆਨਕ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸृਜਤ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੇषਮ੍ ਅਪਿ ਯੋ ਨ ਚ ਸਙ੍ਗੇਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ ਵਿਰਰਾਮੇਤਿ ਸਂਕੀਰ੍ਤ੍ਯ ਸਾ ਵਾਣ੍ਯ੍ ਏਨਂ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਾਃ
ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲਗਾਵ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਜਦ ਇਹ ਗੁਣ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 'ਵਿਰਾਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ' ਕਹਿ ਕੇ ਵਡਿਆਈ ਦਿੱਤੀ।
ਭੀਮੇਸ਼੍ਵਰਂ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਜਗ੍ਮੁਃ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਮ੍ ਅਥਾਸ਼੍ਰਮਮ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪੋ ਮਹਾਭੀਮੋ ਭੀਮਕਰ੍ਮਾ ਤਥਾਕृਤਿਃ
ਭੀਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ, ਜੋ deed ਤੇ ਰੂਪ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਭੀਮਭਾਵੋ ਭੀਮਤਨੁਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਂ ਜੁਹਾਵ ਹ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਭੀਮੇਸ਼੍ਵਰੋ ਦੇਵਃ ਪੁਰਾਣੇ ਪਰਿਪਠ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨਂ ਚ ਦਾਨਂ ਚ ਮੁਕ੍ਤਿਦਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਭਿਆਨਕ ਭਾਵ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਭੀਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵਤਾ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।