ਸਪ੍ਤਰ੍षੀਣਾਂ ਚ ਯਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਅਰੁਨ੍ਧਤਿਪੁਰੋਗਮਾਃ ਭਰ੍ਤृਭਿਃ ਸਹਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਆਨਯ ਤ੍ਵਂ ਤਦਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਹਮ੍
ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜੋ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ, ਅਰੁੰਧਤੀ ਆਗੂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਇਹ ਕਰਾਂਗੀ।
ਅਲ੍ਪਭੂਤਾ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਤਤਃ ਸ੍ਯਾਂ ਤਵ ਸਂਗਤਾ ਤਥੇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਪ੍ਤਰ੍षੀਣਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾਭਿਰ੍ ऋषਿਭਿਰ੍ ਵृਤਃ
ਮੈਂ ਛੋਟੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ।
ਆਨਯਾਮ੍ ਆਸ ਤਾਂ ਦੇਵੀ ਸਪ੍ਤਧਾ ਸਾ ਵ੍ਯਭਜ੍ਯਤ ਸਾ ਚੇਯਂ ਗੌਤਮੀ ਗਙ੍ਗਾ ਸਪ੍ਤਧਾ ਸਾਗਰਂ ਗਤਾ
ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਥੇ ਲਿਆਇਆ, ਤੇ ਉਹ ਸੱਤ ਧਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਗਈ। ਇਹ ਗੌਤਮੀ ਗੰਗਾ, ਸੱਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ।
ਸਪ੍ਤਰ੍षੀਣਾਂ ਤੁ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤੁ ਸਪ੍ਤ ਗਙ੍ਗਾਸ੍ ਤਤੋ ऽਭਵਨ੍ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨਂ ਚ ਦਾਨਂ ਚ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਪਠਨਂ ਤਥਾ
ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸੱਤ ਗੰਗਾਵਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਸੁਣਨਾ ਤੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸਭ ਸੁਭਾਗਾ ਹਨ।
ਸ੍ਮਰਣਂ ਚਾਪਿ ਯਦ੍ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਕਾਮਪ੍ਰਦਂ ਭਵੇਤ੍ ਨਾਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਪਰਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਸਮੁਦ੍ਰਾਦ੍ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯੇ ਪਾਪਹਾਨੌ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਚ ਮਨਸੋ ਮੁਦੇ
ਉਥੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਨਹੀਂ, ਪਾਪ ਮਿਟਾਉਣ, ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਲੈਣ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ।
ऋषਿਸਤ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਮ੍ ऋषਯਃ ਸਪ੍ਤ ਨਾਰਦ ਨਿषੇਦੁਸ੍ ਤਪਸੇ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਭੀਮੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸ਼ਿਵਃ
ਰਿਸ਼ੀ ਸੱਤਰਮ ਨਾਂਕਾ ਜੋ ਸਮਾਗਮ ਸੀ, ਉਥੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਤਪ ਕਰੀ, ਜਿੱਥੇ ਭੀਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰੇਦਂ ਵृਤ੍ਤਮ੍ ਆਖ੍ਯਾਸ੍ਯੇ ਦੇਵਰ੍षਿਪਿਤृਬृਂਹਿਤਮ੍ ਸ਼ृਣੁ ਯਤ੍ਨੇਨ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਰ੍ਵਕਾਮਪ੍ਰਦਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਉਥੇ ਜੋ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਇਹ ਸੁਭਾਗਾ ਕਹਾਣੀ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤਧਾ ਵ੍ਯਭਜਨ੍ ਗਙ੍ਗਾਮ੍ ऋषਯਃ ਸਪ੍ਤ ਨਾਰਦ ਵਾਸਿष੍ਠੀ ਦਾਕ੍ਸ਼ਿਣੇਯੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਵੈਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੀ ਤਦੁਤ੍ਤਰਾ
ਹੇ ਨਾਰਦ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਸੱਤ ਧਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ: ਵਾਸਿਸ਼ਠੀ, ਦਾਖਿਨੇਈ, ਵੈਸ਼ਵਾਮਿਤਰੀ ਤੇ ਹੋਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ।
ਵਾਮਦੇਵ੍ਯ੍ ਅਪਰਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਗੌਤਮੀ ਮਧ੍ਯਤਃ ਸ਼ੁਭਾ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜੀ ਸ੍ਮृਤਾ ਚਾਨ੍ਯਾ ਆਤ੍ਰੇਯੀ ਚੇਤ੍ਯ੍ ਅਥਾਪਰਾ
ਇੱਕ ਨੂੰ ਵਾਮਦੇਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰ ਗੌਤਮੀ ਸੁਭਾਵਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਭਾਰਦਵਾਜੀ ਹੋਰ ਇਕ ਹੈ, ਤੇ ਆਤਰੇਈ ਵੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹੈ।
ਜਾਮਦਗ੍ਨੀ ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯਾ ਵ੍ਯਪਦਿष੍ਟਾ ਤੁ ਸਪ੍ਤਧਾ ਤੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ ऋषਿਭਿਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਯष੍ਟੁਮ੍ ਇष੍ਟੈਰ੍ ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੂੰ ਜਾਮਦਗਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੱਤ ਨਾਮ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਥੇ ਆਪਣੀ ਚੋਣ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕੀਤੇ।
ਨਿष੍ਪਾਦਿਤਂ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਰਮ੍ ऋषਿਭਿਃ ਪਾਰਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਨ੍ਤਰੇ ਤਤ੍ਰ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਬਲੋ ਰਿਪੁਃ
ਸੱਚ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਥੇ ਵੱਡਾ ਯਜਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਓਥੇ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵੈਰੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤੋ ਮੁਨੀਨਾਂ ਸਤ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਅਭ੍ਯਗਾਤ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਣ ਤਪਸਾ ਤਾਨ੍ ਆਰਾਧ੍ਯ ਯਥਾਵਿਧਿ ਵਿਨਯੇਨਾਥ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ऋषੀਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਅਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਉਸ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਪੁੱਛਿਆ।
ਧ੍ਰੁਵਂ ਸਰ੍ਵੇ ਯਥਾਕਾਮਂ ਮਮ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਯਥਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਬਲਵਾਨ੍ ਪੁਤ੍ਰੋ ਦੇਵਾਨਾਮ੍ ਅਪਿ ਦੁਰ੍ਧਰਃ ਯਜ੍ਞੈਰ੍ ਵਾ ਤਪਸਾ ਵਾਪਿ ਮੁਨਯੋ ਵਕ੍ਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਥ
ਨਿਸਚਿਤ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਰੀਤ ਨਾਲ—ਯਜਨ ਜਾਂ ਤਪ ਨਾਲ—ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ ਜੋ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਸੁਖ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਜੈਯ ਹੋਵੇ।
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਹ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਮਹਾਮਨਾਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਬੋਲਿਆ।
ਕਰ੍ਮਣਾ ਤਾਤ ਲਭ੍ਯਨ੍ਤੇ ਫਲਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਕਾਰਣਾਨਾਂ ਚ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਥਮਕਾਰਣਮ੍
ਪਿਆਰੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਕਰਮ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਤਤਸ਼੍ ਚ ਕਾਰਣਂ ਕਰ੍ਤਾ ਤਤਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ਉਪਾਦਾਨਂ ਤਥਾ ਬੀਜਂ ਨ ਚ ਕਰ੍ਮ ਵਿਦੁਰ੍ ਬੁਧਾਃ
ਫਿਰ ਕਰਤਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਇੱਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਸਮੱਗਰੀ ਤੇ ਬੀਜ। ਪਰ ਬੁਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਕੇਵਲ ਕਰਮ ਨੂੰ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ।
ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਚ ਕਾਰਣੇ ਪੁष੍ਕਲੇ ਸਤਿ ਭਾਵਾਭਾਵੌ ਫਲੇ ਦृष੍ਟੌ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਰ੍ਮਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਫਲਮ੍
ਕਰਮ ਦੀ ਕਾਰਨਤਾ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਫਲ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਜਾਂ ਅਣਹੋਣੀ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਫਲ ਕਰਮ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਾਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਂ ਤਥਾ ਕृਤਮ੍ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਸ੍ਯ ਸਾਧਨਂ ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਕਰਮ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਝੋ: ਜੋ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਜਿਹੜਾ ਸਾਧਨ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਭਾਵਾਃ ਕਰ੍ਮਸਿਦ੍ਧੌ ਚ ਉਭਯਤ੍ਰਾਪਿ ਕਾਰਣਮ੍ ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਭਾਵਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਃ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਉਹ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੋਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਦੀ ਸਿਧੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਜੀਵ ਕਰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਭਾਵਨਾਨੁਰੂਪੇਣ ਫਲਨਿष੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਕਰੋਤਿ ਕਰ੍ਮ ਵਿਧਿਵਦ੍ ਵਿਨਾ ਭਾਵਨਯਾ ਯਦਿ
ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮਨ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰੇ ਪਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨਾ ਨਾ ਹੋਵੇ,
ਅਨ੍ਯਥਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਫਲਂ ਸਰ੍ਵਂ ਤਸ੍ਯ ਭਾਵਾਨੁਰੂਪਤਃ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਪੋ ਵ੍ਰਤਂ ਦਾਨਂ ਜਪਯਜ੍ਞਾਦਿਕਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ
ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਫਲ ਉਸ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਤਪ, ਵਰਤ, ਦਾਨ, ਜਪ, ਯਜਨ ਆਦਿ ਕਰਮ
ਕਰ੍ਮਣਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨੁਰੂਪੇਣ ਫਲਂ ਦਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਭਾਵਤਃ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਭਾਵਾਨੁਰੂਪੇਣ ਕਰ੍ਮ ਵੈ ਦਾਸ੍ਯਤੇ ਫਲਮ੍
ਕਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਨ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਫਲ ਦੇਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ, ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਮਨ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵਸ੍ ਤੁ ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੋ ਰਾਜਸਸ੍ ਤਥਾ ਤਾਮਸਸ੍ ਤੁ ਤਥਾ ਜ੍ਞੇਯਃ ਫਲਂ ਕਰ੍ਮਾਨੁਸਾਰਤਃ
ਮਨ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਣੋ: ਸਾਤਵਿਕ, ਰਾਜਸਿਕ ਤੇ ਤਾਮਸਿਕ। ਫਲ ਕਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵਨਾਨੁਗੁਣਂ ਚੇਤਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਸ੍ਥਿਤਿਃ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਇਚ੍ਛਾਨੁਸਾਰੇਣ ਭਾਵਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਕਰਮ ਦੀ ਹਾਲਤ ਮਨ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਧਾਰਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਕਰ੍ਮਾਪਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਫਲਦਾਤਾਪਿ ਤਦ੍ਵਿਧਮ੍ ਫਲਂ ਦਦਾਤਿ ਫਲਿਨਾਂ ਫਲੇ ਯਦਿ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਫਿਰ ਕਰਮ ਵੀ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਫਲ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ।
ਕਰ੍ਮਕਾਰੋ ਨ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ ਤਦ੍ ਏਵ ਚੋਪਦਾਨਾਦਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਭੇਦਤਃ
ਉਥੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ, ਸਮੱਗਰੀ ਆਦਿ ਕਾਰਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਾਤਵ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਰਭਤੇ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਭਾਵੈਃ ਫਲਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਯਤੇ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਕਰ੍ਮ ਚੈਵ ਹਿ ਕਾਰਣਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿਚ ਇਰਾਦਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ — ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਕਰਮ ਹੀ ਹੈ।
ਭਾਵਸ੍ਥਿਤਂ ਭਵੇਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਮੁਕ੍ਤਿਦਂ ਬਨ੍ਧਕਾਰਣਮ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਾਨੁਗੁਣਂ ਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵਸ੍ਯੈਵੇਹ ਪਰਤ੍ਰ ਚ
ਜੋ ਕਰਮ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਬੰਧਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਇਥੇ ਤੇ ਅੱਗੇ ਦੋਹਾਂ ਥਾਂ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਫਲਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਕਰੋਤਿ ਸਮਤਾਨੁਗਮ੍ ਏਕ ਏਵ ਪਦਾਰ੍ਥੋ ऽਸੌ ਭਾਵੈਰ੍ ਭੇਦਃ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਮੂਲ ਤੱਤ ਤਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਵਾਪਿ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਭਾਵੋ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ ਯਥਾਭਾਵਂ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰੁ ਯਥੇਪ੍ਸਿਤਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ
ਕੋਈ ਕਰਮ ਕਰੇ ਜਾਂ ਫਲ ਭੋਗੇ, ਭਾਵ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਮਨ ਹੈ, ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰ, ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਉਹ ਪਾਵੇਂਗਾ।