ਤਾਮ੍ ਅਹਂ ਪ੍ਰਤਿਗਚ੍ਛੇਯਂ ਨੋ ਚੇਤ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਧਰ੍ਮਦੂषਣਮ੍ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਯੋ ਮੋਹਾਨ੍ ਨੋਪਤਿष੍ਠਤੇ
ਜੇ ਮੈਂ ਉਸ ਕੋਲ ਨਾ ਜਾਵਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਧਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਗਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤਸ੍ਯ ਕੋਪਿ ਤ੍ਰਾਤਾਸ੍ਤਿ ਪਾਪਿਨੋ ਲੋਕਯੋਰ੍ ਦ੍ਵਯੋਃ ਏਵਂ ਵਿਮृਸ਼੍ਯ ਰਤ੍ਨੇਸ਼ੋ ਮੂਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਵਿਨਯਾਨ੍ਵਿਤਃ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਪੁਟੋ ਗਙ੍ਗਾਮ੍ ਆਹੇਦਂ ਸਰਿਤਾਂਪਤਿਃ
ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਪਾਪੀ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਰਸਾਤਲਗਤਂ ਵਾਰਿ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਯਨ੍ ਨਭਸ੍ਤਲੇ ਤਨ੍ ਮਾਮ੍ ਏਵਾਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ਤੁ ਨਾਹਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਕਿਂਚਨ
ਚਾਹੇ ਪਾਣੀ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਵੇ। ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਾਂਗਾ।
ਮਯਿ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਪੀਯੂषਂ ਪਰ੍ਵਤਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਸੁਰਾਃ ਏਤਾਨ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਖਿਲਾਨ੍ ਅਨ੍ਯਾਨ੍ ਭੀਮਾਨ੍ ਸਂਧਾਰਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਰਤਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਪਹਾੜ, ਰਾਖਸ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਝੱਲ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।
ਮਮਾਨ੍ਤਃ ਕਮਲਾਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ੍ਵਪਿਤਿ ਨਿਤ੍ਯਦਾ ਮਮਾਸ਼ਕ੍ਯਂ ਨ ਕਿਮਪਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸਚਰਾਚਰੇ
ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਦਾ ਸੁੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਚਲਦੇ ਜਾਂ ਅਚਲ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
ਮਹਤ੍ਯ੍ ਅਭ੍ਯਾਗਤੇ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤ੍ਥਾਨਂ ਨ ਯੋ ਮਦਾਤ੍ ਸ ਧਰ੍ਮਾਦਿਪਰਿਭ੍ਰष੍ਟੋ ਨਿਰਯਂ ਤੁ ਸਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਵੱਡੇ ਆਏ ਹੋਏ ਦੀ ਆਉਣ 'ਤੇ ਉਠ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਧਰਮ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤਾਨ੍ ਮੇ ਬਿਭ੍ਰਤਃ ਖੇਦੋ ਵਿਨਾਗਸ੍ਤ੍ਯਪਰਾਭਵਾਤ੍ ਕਿਂ ਤੁ ਤ੍ਵਂ ਗੌਰਵੇਣੈषਾਮ੍ ਅਤਿਰਿਕ੍ਤਾ ਤਤਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਹਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਝੱਲਣ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਥਕਾਵਟ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਅਗਸਤਿਆ ਦੇ ਹਾਰ ਦੇ। ਪਰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵਡਿਆਪਣ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੈਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ।
ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਦੇਵਿ ਗਙ੍ਗੇ ਮਾਂ ਤ੍ਵਂ ਸਾਮ੍ਯਾਤ੍ ਸਂਗਤਾ ਭਵ ਨੈਕਰੂਪਾਮ੍ ਅਹਂ ਸ਼ਕ੍ਤਃ ਸਂਗਨ੍ਤੁਂ ਬਹੁਧਾ ਯਦਿ
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਗੰਗਾ ਦੇਵੀ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ ਤੇ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਆ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਸਙ੍ਗਮ੍ ਏष੍ਯਸਿ ਦੇਵਿ ਤ੍ਵਂ ਸਂਗਚ੍ਛੇ ऽਹਂ ਨ ਚਾਨ੍ਯਥਾ ਗਙ੍ਗੇ ਸਮੇष੍ਯਸਿ ਯਦਿ ਬਹੁਧਾ ਤਦ੍ ਵਿਚਾਰਯੇ
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰੇਂਗੀ, ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਂਗਾ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਗੰਗਾ, ਜੇ ਤੂੰ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੋਚ ਲੈ।
ਤਮ੍ ਏਵਂਵਾਦਿਨਂ ਸਿਨ੍ਧੁਮ੍ ਅਪਾਮ੍ ਈਸ਼ਂ ਤਦਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਗਙ੍ਗਾ ਸਾ ਗੌਤਮੀ ਦੇਵੀ ਕੁਰੁ ਚੈਤਦ੍ ਵਚੋ ਮਮ
ਜਦ ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ, ਤਾਂ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਗੌਤਮੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਆਖਣ ਲੱਗੀ: 'ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ।'
ਸਪ੍ਤਰ੍षੀਣਾਂ ਚ ਯਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਅਰੁਨ੍ਧਤਿਪੁਰੋਗਮਾਃ ਭਰ੍ਤृਭਿਃ ਸਹਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਆਨਯ ਤ੍ਵਂ ਤਦਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਹਮ੍
ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜੋ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ, ਅਰੁੰਧਤੀ ਆਗੂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਇਹ ਕਰਾਂਗੀ।
ਅਲ੍ਪਭੂਤਾ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਤਤਃ ਸ੍ਯਾਂ ਤਵ ਸਂਗਤਾ ਤਥੇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਪ੍ਤਰ੍षੀਣਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾਭਿਰ੍ ऋषਿਭਿਰ੍ ਵृਤਃ
ਮੈਂ ਛੋਟੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ।
ਆਨਯਾਮ੍ ਆਸ ਤਾਂ ਦੇਵੀ ਸਪ੍ਤਧਾ ਸਾ ਵ੍ਯਭਜ੍ਯਤ ਸਾ ਚੇਯਂ ਗੌਤਮੀ ਗਙ੍ਗਾ ਸਪ੍ਤਧਾ ਸਾਗਰਂ ਗਤਾ
ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਥੇ ਲਿਆਇਆ, ਤੇ ਉਹ ਸੱਤ ਧਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਗਈ। ਇਹ ਗੌਤਮੀ ਗੰਗਾ, ਸੱਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ।
ਸਪ੍ਤਰ੍षੀਣਾਂ ਤੁ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤੁ ਸਪ੍ਤ ਗਙ੍ਗਾਸ੍ ਤਤੋ ऽਭਵਨ੍ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨਂ ਚ ਦਾਨਂ ਚ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਪਠਨਂ ਤਥਾ
ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸੱਤ ਗੰਗਾਵਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਸੁਣਨਾ ਤੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸਭ ਸੁਭਾਗਾ ਹਨ।
ਸ੍ਮਰਣਂ ਚਾਪਿ ਯਦ੍ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਕਾਮਪ੍ਰਦਂ ਭਵੇਤ੍ ਨਾਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਪਰਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਸਮੁਦ੍ਰਾਦ੍ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯੇ ਪਾਪਹਾਨੌ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਚ ਮਨਸੋ ਮੁਦੇ
ਉਥੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਨਹੀਂ, ਪਾਪ ਮਿਟਾਉਣ, ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਲੈਣ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ।
ऋषਿਸਤ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਮ੍ ऋषਯਃ ਸਪ੍ਤ ਨਾਰਦ ਨਿषੇਦੁਸ੍ ਤਪਸੇ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਭੀਮੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸ਼ਿਵਃ
ਰਿਸ਼ੀ ਸੱਤਰਮ ਨਾਂਕਾ ਜੋ ਸਮਾਗਮ ਸੀ, ਉਥੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਤਪ ਕਰੀ, ਜਿੱਥੇ ਭੀਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰੇਦਂ ਵृਤ੍ਤਮ੍ ਆਖ੍ਯਾਸ੍ਯੇ ਦੇਵਰ੍षਿਪਿਤृਬृਂਹਿਤਮ੍ ਸ਼ृਣੁ ਯਤ੍ਨੇਨ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਰ੍ਵਕਾਮਪ੍ਰਦਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਉਥੇ ਜੋ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਇਹ ਸੁਭਾਗਾ ਕਹਾਣੀ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤਧਾ ਵ੍ਯਭਜਨ੍ ਗਙ੍ਗਾਮ੍ ऋषਯਃ ਸਪ੍ਤ ਨਾਰਦ ਵਾਸਿष੍ਠੀ ਦਾਕ੍ਸ਼ਿਣੇਯੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਵੈਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੀ ਤਦੁਤ੍ਤਰਾ
ਹੇ ਨਾਰਦ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਸੱਤ ਧਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ: ਵਾਸਿਸ਼ਠੀ, ਦਾਖਿਨੇਈ, ਵੈਸ਼ਵਾਮਿਤਰੀ ਤੇ ਹੋਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ।
ਵਾਮਦੇਵ੍ਯ੍ ਅਪਰਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਗੌਤਮੀ ਮਧ੍ਯਤਃ ਸ਼ੁਭਾ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜੀ ਸ੍ਮृਤਾ ਚਾਨ੍ਯਾ ਆਤ੍ਰੇਯੀ ਚੇਤ੍ਯ੍ ਅਥਾਪਰਾ
ਇੱਕ ਨੂੰ ਵਾਮਦੇਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰ ਗੌਤਮੀ ਸੁਭਾਵਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਭਾਰਦਵਾਜੀ ਹੋਰ ਇਕ ਹੈ, ਤੇ ਆਤਰੇਈ ਵੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹੈ।
ਜਾਮਦਗ੍ਨੀ ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯਾ ਵ੍ਯਪਦਿष੍ਟਾ ਤੁ ਸਪ੍ਤਧਾ ਤੈਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ ऋषਿਭਿਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਯष੍ਟੁਮ੍ ਇष੍ਟੈਰ੍ ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਨੂੰ ਜਾਮਦਗਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੱਤ ਨਾਮ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਥੇ ਆਪਣੀ ਚੋਣ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕੀਤੇ।
ਨਿष੍ਪਾਦਿਤਂ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਰਮ੍ ऋषਿਭਿਃ ਪਾਰਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਨ੍ਤਰੇ ਤਤ੍ਰ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਬਲੋ ਰਿਪੁਃ
ਸੱਚ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਥੇ ਵੱਡਾ ਯਜਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਓਥੇ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵੈਰੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤੋ ਮੁਨੀਨਾਂ ਸਤ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਅਭ੍ਯਗਾਤ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਣ ਤਪਸਾ ਤਾਨ੍ ਆਰਾਧ੍ਯ ਯਥਾਵਿਧਿ ਵਿਨਯੇਨਾਥ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ऋषੀਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਅਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਉਸ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਪੁੱਛਿਆ।
ਧ੍ਰੁਵਂ ਸਰ੍ਵੇ ਯਥਾਕਾਮਂ ਮਮ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਯਥਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਬਲਵਾਨ੍ ਪੁਤ੍ਰੋ ਦੇਵਾਨਾਮ੍ ਅਪਿ ਦੁਰ੍ਧਰਃ ਯਜ੍ਞੈਰ੍ ਵਾ ਤਪਸਾ ਵਾਪਿ ਮੁਨਯੋ ਵਕ੍ਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਥ
ਨਿਸਚਿਤ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਰੀਤ ਨਾਲ—ਯਜਨ ਜਾਂ ਤਪ ਨਾਲ—ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ ਜੋ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਸੁਖ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਜੈਯ ਹੋਵੇ।
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਹ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਮਹਾਮਨਾਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਬੋਲਿਆ।
ਕਰ੍ਮਣਾ ਤਾਤ ਲਭ੍ਯਨ੍ਤੇ ਫਲਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਕਾਰਣਾਨਾਂ ਚ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਥਮਕਾਰਣਮ੍
ਪਿਆਰੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਕਰਮ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਤਤਸ਼੍ ਚ ਕਾਰਣਂ ਕਰ੍ਤਾ ਤਤਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ਉਪਾਦਾਨਂ ਤਥਾ ਬੀਜਂ ਨ ਚ ਕਰ੍ਮ ਵਿਦੁਰ੍ ਬੁਧਾਃ
ਫਿਰ ਕਰਤਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਇੱਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਸਮੱਗਰੀ ਤੇ ਬੀਜ। ਪਰ ਬੁਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਕੇਵਲ ਕਰਮ ਨੂੰ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ।
ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਚ ਕਾਰਣੇ ਪੁष੍ਕਲੇ ਸਤਿ ਭਾਵਾਭਾਵੌ ਫਲੇ ਦृष੍ਟੌ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਰ੍ਮਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਫਲਮ੍
ਕਰਮ ਦੀ ਕਾਰਨਤਾ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਫਲ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਜਾਂ ਅਣਹੋਣੀ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਫਲ ਕਰਮ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਾਪਿ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਂ ਤਥਾ ਕृਤਮ੍ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਸ੍ਯ ਸਾਧਨਂ ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਕਰਮ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਝੋ: ਜੋ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਜਿਹੜਾ ਸਾਧਨ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਭਾਵਾਃ ਕਰ੍ਮਸਿਦ੍ਧੌ ਚ ਉਭਯਤ੍ਰਾਪਿ ਕਾਰਣਮ੍ ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਭਾਵਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਃ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਉਹ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੋਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਦੀ ਸਿਧੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਜੀਵ ਕਰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਭਾਵਨਾਨੁਰੂਪੇਣ ਫਲਨਿष੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਕਰੋਤਿ ਕਰ੍ਮ ਵਿਧਿਵਦ੍ ਵਿਨਾ ਭਾਵਨਯਾ ਯਦਿ
ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮਨ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰੇ ਪਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨਾ ਨਾ ਹੋਵੇ,