ਏਵਂ ਚਿਨ੍ਤਯਮਾਨੋ ऽਸੌ ਗੌਤਮਃ ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਨ੍ ਇਵ ਮਣਿਕੁਣ੍ਡਲਮ੍ ਆਹੇਦਮ੍ ਅਧਰ੍ਮਾਦ੍ ਏਵ ਜਨ੍ਤਵਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਗੌਤਮ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਸ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਮਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ: 'ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ।'
ਵृਦ੍ਧਿਂ ਸੁਖਮ੍ ਅਭੀष੍ਟਾਨਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ਧਰ੍ਮਿष੍ਠਾਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਲੋਕੇ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਦੁਃਖਭਾਗਿਨਃ
ਉਹ ਵਾਧਾ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਧਰ੍ਮੇਣ ਕਿਂ ਤੇਨ ਦੁਃਖੈਕਫਲਹੇਤੁਨਾ
ਇਸ ਲਈ, ਧਰਮ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਫਲ ਦੁੱਖ ਹੀ ਹੈ?
ਨੇਤ੍ਯ੍ ਉਵਾਚ ਤਤੋ ਵੈਸ਼੍ਯਃ ਸੁਖਂ ਧਰ੍ਮੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ ਪਾਪੇ ਦੁਃਖਂ ਭਯਂ ਸ਼ੋਕੋ ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ ਏਵ ਚ ਯਤੋ ਧਰ੍ਮਸ੍ ਤਤੋ ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਃ ਕਿਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਫਿਰ ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਨਹੀਂ, ਸੁਖ ਤਾਂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ; ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ, ਡਰ, ਗਮ, ਗਰੀਬੀ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਹੈ, ਉਥੇ ਮੁਕਤੀ ਹੈ; ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਕਿਵੇਂ ਮਿਟ ਸਕਦਾ ਹੈ?'
ਏਵਂ ਵਿਵਦਤੋਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਸਂਪਰਾਯਸ੍ ਤਯੋਰ੍ ਅਭੂਤ੍ ਯਸ੍ਯ ਪਕ੍ਸ਼ੋ ਭਵੇਜ੍ ਜ੍ਯਾਯਾਨ੍ ਸ ਪਰਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵਾਦ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਜਿਸ ਦਾ ਪੱਖ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲੈ ਲਵੇ।
ਪृਚ੍ਛਾਵਃ ਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਬਲ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਿਣੋ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਧਰ੍ਮਿਣਃ ਵੇਦਾਤ੍ ਤੁ ਲੌਕਿਕਂ ਜ੍ਯੇष੍ਠਂ ਲੋਕੇ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ ਸੁਖਂ ਭਵੇਤ੍
ਆਓ ਪੁੱਛੀਏ, ਕਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧੀਕ ਹੈ, ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਅਧਰਮ ਵਾਲੇ ਦੀ; ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ, ਵੇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਵਿਵਦਮਾਨੌ ਤਾਵ੍ ਊਚਤੁਃ ਸਕਲਾਞ੍ ਜਨਾਨ੍ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਬਲ੍ਯਮ੍ ਅਨਯੋਰ੍ ਭੁਵਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਿਆ: 'ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਅਧਰਮ—ਕਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧੀਕ ਹੈ?'
ਤਦ੍ ਵਦਨ੍ਤੁ ਯਥਾਵृਤ੍ਤਮ੍ ਏਵਮ੍ ਊਚਤੁਰ੍ ਓਜਸਾ ਏਵਂ ਤਤ੍ਰੋਚਿਰੇ ਕੇਚਿਦ੍ ਯੇ ਧਰ੍ਮੇਣਾਨੁਵਰ੍ਤਿਨਃ
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਸੱਚ ਦੱਸੋ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ; ਫਿਰ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਖਦਾਰ ਸਨ, ਉਥੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤੈਰ੍ ਦੁਃਖਮ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ ਪਾਪਿष੍ਠਾਃ ਸੁਖਿਨੋ ਜਨਾਃ ਸਂਪਰਾਯੇ ਧਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਿਤਂ ਵਿਪ੍ਰੇ ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਦੁੱਖ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ ਲੋਕ ਸੁਖੀ ਹਨ। ਝਗੜੇ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਮਣਿਮਾਨ੍ ਧਰ੍ਮਵਿਚ੍ਛ੍ਰੇष੍ਠਃ ਪੁਨਰ੍ ਧਰ੍ਮਂ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਤਿ ਮਣਿਮਨ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਜਃ ਪ੍ਰਾਹ ਕਿਂ ਧਰ੍ਮਮ੍ ਅਨੁਸ਼ਂਸਸਿ ਤਥੇਤਿ ਚੇਤ੍ਯ੍ ਆਹ ਵੈਸ਼੍ਯੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਪੁਨਰ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਮਣਿਮਾਨ, ਧਰਮ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਮੁੜ ਧਰਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਮਣਿਮਾਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?' ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜੋ ਹੋਵੇ,' ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ।
ਜਿਤਂ ਮਯਾ ਧਨਂ ਵੈਸ਼੍ਯ ਨਿਰ੍ਲਜ੍ਜਃ ਕਿਂ ਨੁ ਭਾषਸੇ ਮਯੈਵ ਵਿਜਿਤੋ ਧਰ੍ਮੋ ਯਥੇष੍ਟਚਰਣਾਤ੍ਮਨਾ
'ਮੈਂ ਦੌਲਤ ਜਿੱਤ ਲਈ ਹੈ, ਵਪਾਰੀ; ਤੂੰ ਨਿਰਲੱਜ ਹੋ ਕੇ ਕਿਉਂ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ? ਮੇਰੇ ਹੀ ਕਰਕੇ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ।'
ਤਦ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵੈਸ਼੍ਯਃ ਸਸ੍ਮਿਤ ਊਚਿਵਾਨ੍
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਪਾਰੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਪੁਲਾਕਾ ਇਵ ਧਾਨ੍ਯੇषੁ ਪੁਤ੍ਤਿਕਾ ਇਵ ਪਕ੍ਸ਼ਿषੁ ਤਥੈਵ ਤਾਨ੍ ਸਖੇ ਮਨ੍ਯੇ ਯੇषਾਂ ਧਰ੍ਮੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਧਾਨ ਵਿੱਚ ਛਿਲਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤੀਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਮਿਤਰ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਧਰ੍ਮਃ ਪ੍ਰਥਮ ਉਚ੍ਯਤੇ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਅਰ੍ਥਸ਼੍ ਚ ਕਾਮਸ਼੍ ਚ ਸ ਧਰ੍ਮੋ ਮਯਿ ਤਿष੍ਠਤਿ ਕਥਂ ਬ੍ਰੂषੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਮਯਾ ਵਿਜਿਤਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਦਃ
ਚਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਲਕੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਪਹਿਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਧਰਮ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਦੋਵੇਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕਿ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਗਿਆ ਹਾਂ?
ਦ੍ਵਿਜੋ ਵੈਸ਼੍ਯਂ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਾਹ ਹਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਜਾਯਤਾਂ ਪਣਃ ਤਥੇਤਿ ਮਨ੍ਯਤੇ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ ਤੌ ਗਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰ੍ ਊਚਤੁਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਵਪਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਚਲੋ, ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪਣ ਲਗਾ ਲਈਏ।' ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਗਏ ਅਤੇ ਮੁੜ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਪੂਰ੍ਵਵਲ੍ ਲੌਕਿਕਾਨ੍ ਗਤ੍ਵਾ ਜਿਤਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਦ੍ਵਿਜਃ ਕਰੌ ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਹ ਕਥਂ ਧਰ੍ਮਂ ਤੁ ਮਨ੍ਯਸੇ ਆਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨੈਵਂ ਵੈਸ਼੍ਯੋ ਵਚਨਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਗਿਆ।' ਹੱਥ ਵੱਢ ਕੇ, ਪੂਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ?' ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਲੋਂ ਚੁਣੌਤੀ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਧਰ੍ਮਮ੍ ਏਵ ਪਰਂ ਮਨ੍ਯੇ ਪ੍ਰਾਣੈਃ ਕਣ੍ਠਗਤੈਰ੍ ਅਪਿ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਸੁਹृਦ੍ ਬਨ੍ਧੁਰ੍ ਧਰ੍ਮ ਏਵ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍
ਮੈਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਜਿੰਦਗੀ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇ। ਮਾਂ, ਪਿਤਾ, ਦੋਸਤ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ — ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਧਰਮ ਹੀ ਸੱਚਾ ਸਾਥੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਵਿਵਦਮਾਨੌ ਤਾਵ੍ ਅਰ੍ਥਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ऽਭਵਤ੍ ਵਿਮੁਕ੍ਤੋ ਵੈਸ਼੍ਯਕਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਬਾਹੁਭ੍ਯਾਂ ਚ ਧਨੇਨ ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵਾਦ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਵਪਾਰੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਗਵਾ ਕੇ, ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਧਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਏਵਂ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੌ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਗਙ੍ਗਾਂ ਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰਂ ਹਰਿਮ੍ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਮਿਥਸ੍ ਤਾਵ੍ ਊਚਤੁਃ ਪੁਨਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਰਿ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਮুনি ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦੋਵੇਂ ਮੁੜ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
ਵੈਸ਼੍ਯੋ ਗਙ੍ਗਾਂ ਤੁ ਯੋਗੇਸ਼ਂ ਧਰ੍ਮਮ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਤਿ ਅਤਿਕੋਪਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਜੋ ਵੈਸ਼੍ਯਮ੍ ਆਕ੍ਸ਼ਿਪਨ੍ ਪੁਨਰ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਅੱਗੇ ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਦੀ ਹੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰੀ ਨੂੰ ਡਾਟਿਆ ਤੇ ਮੁੜ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਗਤਂ ਧਨਂ ਕਰੌ ਛਿਨ੍ਨਾਵ੍ ਅਵਸ਼ਿष੍ਟੋ ਸ਼ੁਭਿਰ੍ ਭਵਾਨ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਨ੍ਯਥਾ ਯਦਿ ਬ੍ਰੂष ਆਹਰਿष੍ਯੇ ऽਸਿਨਾ ਸ਼ਿਰਃ
ਤੇਰਾ ਧਨ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੱਥ ਵੱਢੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਸਿਰਫ ਚੰਗੇ ਗੁਣ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਜੇ ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿਆਂਗਾ।
ਵਿਹਸ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ ਆਹੇਦਂ ਵੈਸ਼੍ਯੋ ਗੌਤਮਮ੍ ਅਞ੍ਜਸਾ
ਵਪਾਰੀ ਹੱਸਿਆ ਤੇ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਕੀਤੀ।
ਧਰ੍ਮਮ੍ ਏਵ ਪਰਂ ਮਨ੍ਯੇ ਯਥੇਚ੍ਛਸਿ ਤਥਾ ਕੁਰੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ਼੍ ਚ ਗੁਰੂਨ੍ ਦੇਵਾਨ੍ ਵੇਦਾਨ੍ ਧਰ੍ਮਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨਮ੍
ਮੈਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਜੋ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਧਿਆਪਕ, ਦੇਵਤੇ, ਵੇਦ, ਧਰਮ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੈਂ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਯਸ੍ ਤੁ ਨਿਨ੍ਦਯਤੇ ਪਾਪੋ ਨਾਸੌ ਸ੍ਪृਸ਼੍ਯੋ ऽਥ ਪਾਪਕृਤ੍ ਉਪੇਕ੍ਸ਼ਣੀਯੋ ਦੁਰ੍ਵृਤ੍ਤਃ ਪਾਪਾਤ੍ਮਾ ਧਰ੍ਮਦੂषਕਃ
ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਹੈ; ਐਸਾ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਛੂਹਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਮੰਦ ਕਰਮ ਵਾਲਾ, ਮੰਦ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ — ਉਹ ਤਿਆਗਣ ਯੋਗ ਹੈ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਹ ਸ ਕੋਪੇਨ ਧਰ੍ਮਂ ਯਦ੍ਯ੍ ਅਨੁਸ਼ਂਸਸਿ ਆਵਯੋਃ ਪ੍ਰਾਣਯੋਰ੍ ਅਤ੍ਰ ਪਣਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਇਤਿ ਵੈ ਮੁਨੇ
ਫਿਰ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜੇ ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਪਣ ਜਿੰਦਗੀ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ, ਮুনি।'
ਏਵਮ੍ ਉਕ੍ਤੇ ਗੌਤਮੇਨ ਤਥੇਤ੍ਯ੍ ਆਹ ਵਣਿਕ੍ ਤਦਾ ਪੁਨਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਊਚਤੁਰ੍ ਉਭੌ ਲੋਕਾਂਲ੍ ਲੋਕਾਸ੍ ਤਥੋਚਿਰੇ
ਗੌਤਮ ਵਲੋਂ ਇਹ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਐਸਾ ਹੋਵੇ।' ਦੋਵੇਂ ਮੁੜ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ ਪੁਰਤੋ ਗੌਤਮ੍ਯਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਤਟੇ ਤਂ ਨਿਪਾਤ੍ਯ ਵਿਸ਼ਂ ਵਿਪ੍ਰਸ਼੍ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਉਤ੍ਪਾਟ੍ਯ ਚਾਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਯੋਗ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਅੱਗੇ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤਾ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅੱਖ ਕੱਢ ਲਈ ਤੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਗਤੋ ऽਸੀਮਾਂ ਦਸ਼ਾਂ ਵੈਸ਼੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਪ੍ਰਸ਼ਂਸਯਾ ਗਤਂ ਧਨਂ ਗਤਂ ਚਕ੍ਸ਼ੁਸ਼੍ ਛੇਦਿਤੌ ਕਰਪਲ੍ਲਵੌ ਪृष੍ਟੋ ऽਸਿ ਮਿਤ੍ਰ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਮੈਵਂ ਬ੍ਰੂਯਾਃ ਕਥਾਨ੍ਤਰੇ
ਵਪਾਰੀ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਧਰਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਕੇ, ਇਸ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈਂ: ਤੇਰਾ ਧਨ ਖਤਮ, ਅੱਖ ਗਈ, ਨਰਮ ਹੱਥ ਵੱਢੇ ਹੋ ਗਏ। ਦੋਸਤ, ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਨਾ ਕਹੀਂ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਯਾਤੇ ਵੈਸ਼੍ਯੋ ऽਸੌ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮ੍ ਆਸ ਚੇਤਸਿ ਹਾ ਕष੍ਟਂ ਮੇ ਕਿਮ੍ ਅਭਵਦ੍ ਧਰ੍ਮੈਕਮਨਸੋ ਹਰੇ
ਉਸ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ, 'ਹਾਏ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿੰਨਾ ਦੁਖ ਆ ਗਿਆ, ਹਰੀ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।'
ਸ ਕੁਣ੍ਡਲੋ ਵਣਿਕ੍ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਨਿਰ੍ਧਨੋ ਗਤਬਾਹੁਕਃ ਗਤਨੇਤ੍ਰਃ ਸ਼ੁਚਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਧਰ੍ਮਮ੍ ਏਵਾਨੁਸਂਸ੍ਮਰਨ੍
ਉਹ ਕੁੰਡਲੋ ਵਪਾਰੀ, ਹੁਣ ਗਰੀਬ, ਬਿਨਾ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਅੱਖਾਂ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।