ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੁਰਵਰੇ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵृਦ੍ਧਕੌਸ਼ਿਕਃ ਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰੋ ਗੌਤਮ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤੋ ਵੇਦਵਿਦੁਤ੍ਤਮਃ
ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵ੍ਰਿਦ੍ਧਕੌਸ਼ਿਕ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗੌਤਮ, ਜੋ ਵੈਦਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
ਤਸ੍ਯ ਮਾਤੁਰ੍ ਮਨੋਦੋषਾਦ੍ ਵਿਪਰੀਤੋ ऽਭਵਦ੍ ਦ੍ਵਿਜਃ ਸਖਾ ਤਸ੍ਯ ਵਣਿਕ੍ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਮਣਿਕੁਣ੍ਡਲ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਲਟ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਸੀ, ਜੋ ਵਪਾਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਣਿਕੁੰਡਲ ਸੀ।
ਤੇਨ ਸਖ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਜਸ੍ਯਾਸੀਦ੍ ਵਿषਮਂ ਦ੍ਵਿਜਵੈਸ਼੍ਯਯੋਃ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਦਰਿਦ੍ਰਯੋਰ੍ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪਰਸ੍ਪਰਹਿਤੈषਿਣੋਃ
ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਵਪਾਰੀ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋਸਤੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇੱਕ ਧਨੀ ਸੀ ਤੇ ਇੱਕ ਗਰੀਬ, ਪਰ ਦੋਵੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਕਦਾਚਿਦ੍ ਗੌਤਮੋ ਵੈਸ਼੍ਯਂ ਵਿਤ੍ਤੇਸ਼ਂ ਮਣਿਕੁਣ੍ਡਲਮ੍ ਪ੍ਰਾਹੇਦਂ ਵਚਨਂ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਰਹਃ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਮਣਿਕੁੰਡਲ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਨਵਾਨ ਵਪਾਰੀ ਸੀ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਇਕੱਲੇ ਵਿੱਚ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ:
ਗਚ੍ਛਾਮੋ ਧਨਮ੍ ਆਦਾਤੁਂ ਪਰ੍ਵਤਾਨ੍ ਉਦਧੀਨ੍ ਅਪਿ ਯੌਵਨਂ ਤਦ੍ ਵृਥਾ ਜ੍ਞੇਯਂ ਵਿਨਾ ਸੌਖ੍ਯਾਨੁਕੂਲ੍ਯਤਃ ਧਨਂ ਵਿਨਾ ਤਤ੍ ਕਥਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਅਹੋ ਧਿਙ੍ ਨਿਰ੍ਧਨਂ ਨਰਮ੍
'ਆਓ, ਧਨ ਲੈਣ ਲਈ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲੀਏ। ਜਵਾਨੀ ਬੇਕਾਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੇ ਸੁਖ ਲਈ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਧਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੁਖ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹਾਏ, ਗਰੀਬ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।'
ਕੁਣ੍ਡਲੋ ਦ੍ਵਿਜਮ੍ ਆਹੇਦਂ ਮਤ੍ਪਿਤ੍ਰੋਪਾਰ੍ਜਿਤਂ ਧਨਮ੍ ਬਹ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਕਿਂ ਧਨੇਨਾਦ੍ਯ ਕਰਿष੍ਯੇ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ ਦ੍ਵਿਜਃ ਪੁਨਰ੍ ਉਵਾਚੇਦਂ ਮਣਿਕੁਣ੍ਡਲਮ੍ ਓਜਸਾ
ਮਣਿਕੁੰਡਲ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪਿਤਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਕਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਬਹੁਤ ਧਨ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ?' ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਮਣਿਕੁੰਡਲ ਨੂੰ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ:
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਜ੍ਞਾਨਕਾਮਾਨਾਂ ਕੋ ਨੁ ਤृਪ੍ਤਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਉਤ੍ਕਰ੍षਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ ਏਵੈषਾਂ ਸਖੇ ਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯਾ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍
'ਧਰਮ, ਧਨ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਇੱਛਾ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੌਣ ਕਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉੱਚਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਹੀ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਦੋਸਤ।'
ਸ੍ਵੇਨੈਵ ਵ੍ਯਵਸਾਯੇਨ ਧਨ੍ਯਾ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਜਨ੍ਤਵਃ ਪਰਦਤ੍ਤਾਰ੍ਥਸਂਤੁष੍ਟਾਃ ਕष੍ਟਜੀਵਿਨ ਏਵ ਤੇ
'ਜੋ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਵਾਧੀ ਹਨ; ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਾੜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।'
ਸ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਲੋਕੇ ਪਿਤृਭਿਸ਼੍ ਚਾਭਿਨਨ੍ਦ੍ਯਤੇ ਯਃ ਪੈਤ੍ਰ੍ਯਮ੍ ਅਭਿਲਿਪ੍ਸੇਤ ਨ ਵਾਚਾਪਿ ਤੁ ਕੁਣ੍ਡਲ
'ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਦੇ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਮਣਿਕੁੰਡਲ।'
ਸ੍ਵਬਾਹੁਬਲਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਯੋ ऽਰ੍ਥਾਨ੍ ਅਰ੍ਜਯਤੇ ਸੁਤਃ ਸ ਕृਤਾਰ੍ਥੋ ਭਵੇਲ੍ ਲੋਕੇ ਪੈਤ੍ਰ੍ਯਂ ਵਿਤ੍ਤਂ ਨ ਤੁ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍
'ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਬਾਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਧਨ ਕਮਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦਾ ਧਨ ਨਹੀਂ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।'
ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਰ੍ਜ੍ਯ ਸੁਤੋ ਵਿਤ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਰੇ ਦਾਸ੍ਯਤਿ ਬਨ੍ਧਵੇ ਤਂ ਤੁ ਪੁਤ੍ਰਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਦ੍ ਇਤਰੋ ਯੋਨਿਕੀਟਕਃ
'ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣਾ ਕਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਧਨ ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਅਸਲ ਪੁੱਤਰ ਸਮਝੋ; ਹੋਰ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਜਣਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।'
ਏਤਚ੍ ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਦ੍ ਵਾਕ੍ਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯਾਭਿਲਾषਿਣਃ ਤਥੇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਰਤ੍ਨਾਨ੍ਯ੍ ਆਦਾਯ ਸਤ੍ਵਰਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨ ਕੇ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਰਤਨ ਲੈ ਲਿਆ।
ਆਤ੍ਮਕੀਯਾਨਿ ਵਿਤ੍ਤਾਨਿ ਗੌਤਮਾਯ ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍ ਧਨੇਨੈਤੇਨ ਦੇਸ਼ਾਂਸ਼੍ ਚ ਪਰਿਭ੍ਰਮ੍ਯ ਯਥਾਸੁਖਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਇਸ ਧਨ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਮੁਤਾਬਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗੇ।
ਧਨਾਨ੍ਯ੍ ਆਦਾਯ ਵਿਤ੍ਤਾਨਿ ਪੁਨਰ੍ ਏष੍ਯਾਮਹੇ ਗृਹਮ੍ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਵਣਿਗ੍ ਵਕ੍ਤਿ ਸ ਤੁ ਵਿਪ੍ਰਃ ਪ੍ਰਤਾਰਕਃ
'ਅਸੀਂ ਧਨ ਤੇ ਦੌਲਤ ਲੈ ਕੇ ਫਿਰ ਘਰ ਆ ਜਾਵਾਂਗੇ।' ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਸੱਚ ਬੋਲਿਆ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਠੱਗੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਪਾਪਾਤ੍ਮਾ ਪਾਪਚਿਤ੍ਤਂ ਚ ਨ ਬੁਬੋਧ ਵਣਿਗ੍ ਦ੍ਵਿਜਮ੍ ਤੌ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ਆਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਮਾਤਾਪਿਤ੍ਰੋਰ੍ ਅਜਾਨਤੋਃ
ਪਾਪੀ ਮਨ ਵਾਲਾ ਵਪਾਰੀ, ਪਾਪੀ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕਿਆ; ਦੋਵੇਂ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਰਹੇ।
ਦੇਸ਼ਾਦ੍ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਂ ਯਾਤੌ ਧਨਾਰ੍ਥਂ ਤੌ ਵਣਿਗ੍ਦ੍ਵਿਜੌ ਵਣਿਗ੍ਘਸ੍ਤਸ੍ਥਿਤਂ ਵਿਤ੍ਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਹਰ੍ਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਤਿ
ਵਪਾਰੀ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੌਲਤ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਚਲੇ ਗਏ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਪਾਰੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਪਏ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਯੇਨ ਕੇਨਾਪ੍ਯ੍ ਉਪਾਯੇਨ ਤਦ੍ ਧਨਂ ਹਿ ਸਮਾਹਰੇ ਅਹੋ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਰਮ੍ਯਾਣਿ ਨਗਰਾਣਿ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਹ ਦੌਲਤ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ; ਹੇ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੋਹਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।
ਇष੍ਟਪ੍ਰਦਾਤ੍ਰ੍ਯਃ ਕਾਮਸ੍ਯ ਦੇਵਤਾ ਇਵ ਯੋषਿਤਃ ਮਨੋਹਰਾਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਸਨ੍ਤਿ ਕਿਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਮਯਾ
ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ, ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ, ਦੇਵੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਮੌਜੂਦ ਹਨ—ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?
ਧਨਮ੍ ਆਹृਤ੍ਯ ਯਤ੍ਨੇਨ ਯੋषਿਦ੍ਭ੍ਯੋ ਯਦਿ ਦੀਯਤੇ ਭੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਾਸ੍ ਤਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਫਲਂ ਜੀਵਿਤਂ ਹਿ ਤਤ੍
ਜੇ ਦੌਲਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਐਸਾ ਜੀਵਨ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ।
ਨृਤ੍ਯਗੀਤਰਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪਣ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਰ੍ ਅਲਂਕृਤਃ ਭੋਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਕਥਂ ਤੁ ਤਦ੍ ਵਿਤ੍ਤਂ ਵੈਸ਼੍ਯਾਨ੍ ਮਦ੍ਧਸ੍ਤਮ੍ ਆਗਤਮ੍
ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਚ-ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਵਪਾਰੀ ਦੀਆਂ ਵਿਅਪਾਰੀ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈਆਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਆਈ ਵਪਾਰੀ ਦੀ ਦੌਲਤ ਕਿਵੇਂ ਖਰਚਾਂ?
ਏਵਂ ਚਿਨ੍ਤਯਮਾਨੋ ऽਸੌ ਗੌਤਮਃ ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਨ੍ ਇਵ ਮਣਿਕੁਣ੍ਡਲਮ੍ ਆਹੇਦਮ੍ ਅਧਰ੍ਮਾਦ੍ ਏਵ ਜਨ੍ਤਵਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਗੌਤਮ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਸ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਮਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ: 'ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ।'
ਵृਦ੍ਧਿਂ ਸੁਖਮ੍ ਅਭੀष੍ਟਾਨਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ਧਰ੍ਮਿष੍ਠਾਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਲੋਕੇ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਦੁਃਖਭਾਗਿਨਃ
ਉਹ ਵਾਧਾ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਧਰ੍ਮੇਣ ਕਿਂ ਤੇਨ ਦੁਃਖੈਕਫਲਹੇਤੁਨਾ
ਇਸ ਲਈ, ਧਰਮ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਫਲ ਦੁੱਖ ਹੀ ਹੈ?
ਨੇਤ੍ਯ੍ ਉਵਾਚ ਤਤੋ ਵੈਸ਼੍ਯਃ ਸੁਖਂ ਧਰ੍ਮੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ ਪਾਪੇ ਦੁਃਖਂ ਭਯਂ ਸ਼ੋਕੋ ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ ਏਵ ਚ ਯਤੋ ਧਰ੍ਮਸ੍ ਤਤੋ ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਃ ਕਿਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਫਿਰ ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਨਹੀਂ, ਸੁਖ ਤਾਂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ; ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ, ਡਰ, ਗਮ, ਗਰੀਬੀ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਹੈ, ਉਥੇ ਮੁਕਤੀ ਹੈ; ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਕਿਵੇਂ ਮਿਟ ਸਕਦਾ ਹੈ?'
ਏਵਂ ਵਿਵਦਤੋਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਸਂਪਰਾਯਸ੍ ਤਯੋਰ੍ ਅਭੂਤ੍ ਯਸ੍ਯ ਪਕ੍ਸ਼ੋ ਭਵੇਜ੍ ਜ੍ਯਾਯਾਨ੍ ਸ ਪਰਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵਾਦ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਜਿਸ ਦਾ ਪੱਖ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲੈ ਲਵੇ।
ਪृਚ੍ਛਾਵਃ ਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਬਲ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਿਣੋ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਧਰ੍ਮਿਣਃ ਵੇਦਾਤ੍ ਤੁ ਲੌਕਿਕਂ ਜ੍ਯੇष੍ਠਂ ਲੋਕੇ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ ਸੁਖਂ ਭਵੇਤ੍
ਆਓ ਪੁੱਛੀਏ, ਕਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧੀਕ ਹੈ, ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਅਧਰਮ ਵਾਲੇ ਦੀ; ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ, ਵੇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਵਿਵਦਮਾਨੌ ਤਾਵ੍ ਊਚਤੁਃ ਸਕਲਾਞ੍ ਜਨਾਨ੍ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਬਲ੍ਯਮ੍ ਅਨਯੋਰ੍ ਭੁਵਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਿਆ: 'ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਅਧਰਮ—ਕਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧੀਕ ਹੈ?'
ਤਦ੍ ਵਦਨ੍ਤੁ ਯਥਾਵृਤ੍ਤਮ੍ ਏਵਮ੍ ਊਚਤੁਰ੍ ਓਜਸਾ ਏਵਂ ਤਤ੍ਰੋਚਿਰੇ ਕੇਚਿਦ੍ ਯੇ ਧਰ੍ਮੇਣਾਨੁਵਰ੍ਤਿਨਃ
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਸੱਚ ਦੱਸੋ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ; ਫਿਰ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਖਦਾਰ ਸਨ, ਉਥੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤੈਰ੍ ਦੁਃਖਮ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ ਪਾਪਿष੍ਠਾਃ ਸੁਖਿਨੋ ਜਨਾਃ ਸਂਪਰਾਯੇ ਧਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਿਤਂ ਵਿਪ੍ਰੇ ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਦੁੱਖ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ ਲੋਕ ਸੁਖੀ ਹਨ। ਝਗੜੇ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਮਣਿਮਾਨ੍ ਧਰ੍ਮਵਿਚ੍ਛ੍ਰੇष੍ਠਃ ਪੁਨਰ੍ ਧਰ੍ਮਂ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਤਿ ਮਣਿਮਨ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਜਃ ਪ੍ਰਾਹ ਕਿਂ ਧਰ੍ਮਮ੍ ਅਨੁਸ਼ਂਸਸਿ ਤਥੇਤਿ ਚੇਤ੍ਯ੍ ਆਹ ਵੈਸ਼੍ਯੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਪੁਨਰ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਮਣਿਮਾਨ, ਧਰਮ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਮੁੜ ਧਰਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਮਣਿਮਾਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?' ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜੋ ਹੋਵੇ,' ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ।