ਮृਦੋਃ ਕੋਪਿ ਭਵੇਤ੍ ਪ੍ਰੀਤਃ ਕੋਪਿ ਤਦ੍ਵਦ੍ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਃ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਹਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਸ਼ਿਲਾਂ ਪਾਤਯੇਯਮ੍ ਅਸਂਸ਼ਯਮ੍
ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰੀਤ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਮਾੜੇ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪੱਥਰ ਮਾਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਵਤਿ ਵੈ ਵੇਦੇ ਵਿਹਸ੍ਯੇਸ਼ੋ ऽਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਇਦਮ੍
ਜਦੋਂ ਵੇਦ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਹੱਸ ਕੇ ਇਹ ਬੋਲਿਆ।
ਸ਼੍ਵਃ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਸ੍ਵ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ ਮੇ ਸ਼ਿਲਾਂ ਪਾਤਯ ਮੂਰ੍ਧਨਿ
ਕੱਲ੍ਹ ਤੱਕ ਰੁਕ ਜਾ, ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਪੱਥਰ ਸੁੱਟੀਂ।
ਤਥੇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਵੇਦੋ ऽਪਿ ਸ਼ਿਲਾਂ ਸਂਤ੍ਯਜ੍ਯ ਬਾਹੁਨਾ ਉਪਸਂਹृਤ੍ਯ ਤਂ ਕੋਪਂ ਸ਼੍ਵਃ ਕਰੋਮੀਤ੍ਯ੍ ਉਵਾਚ ਹ
ਵੇਦ ਨੇ 'ਠੀਕ ਹੈ' ਆਖ ਕੇ ਪੱਥਰ ਹੱਥੋਂ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਗੁੱਸਾ ਵੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, 'ਕੱਲ੍ਹ ਕਰਾਂਗਾ।'
ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਮਾਗਤ੍ਯ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨਾਨਾਦਿਕਰ੍ਮ ਚ ਵੇਦੋ ऽਪਿ ਨਿਤ੍ਯਵਤ੍ ਪੂਜਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਮਸ੍ਤਕੇ
ਫਿਰ ਸਵੇਰੇ ਆ ਕੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ, ਵੇਦ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵੇਖਿਆ—
ਲਿਙ੍ਗਸ੍ਯ ਸਵ੍ਰਣਾਂ ਭੀਮਾਂ ਧਾਰਾਂ ਚ ਰੁਧਿਰਪ੍ਲੁਤਾਮ੍ ਵੇਦਃ ਸ ਵਿਸ੍ਮਿਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਕਿਮ੍ ਇਦਂ ਲਿਙ੍ਗਮੂਰ੍ਧਨਿ
ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਡਰਾਉਣੀ, ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਧਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭੀਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਵੇਦ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, 'ਇਹ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਕੀ ਹੋਇਆ?'
ਮਹੋਤ੍ਪਾਤੋ ਭਵੇਤ੍ ਕਸ੍ਯ ਸੂਚਯੇਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਚਿਨ੍ਤਯਤ੍ ਮृਦ੍ਭਿਸ਼੍ ਚ ਗੋਮਯੇਨਾਪਿ ਕੁਸ਼ੈਸ੍ ਤਂ ਗਾਙ੍ਗਵਾਰਿਭਿਃ
ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, 'ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਸ਼ੁਭ ਕਿਸ ਲਈ ਆਇਆ? ਇਹ ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ਸੰਕੇਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?' ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਟੀ, ਗੋਬਰ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਧੋਇਆ।
ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲਯਿਤ੍ਵਾ ਤਾਂ ਪੂਜਾਂ ਕृਤਵਾਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਵਤ੍ ਤਦਾ ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਨ੍ਤਰੇ ਪ੍ਰਾਯਾਦ੍ ਵ੍ਯਾਧੋ ਵਿਗਤਕਲ੍ਮषਃ
ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਧੋ ਕੇ, ਵੇਦ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਓਸ ਵੇਲੇ, ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਆ ਗਿਆ।
ਮੂਰ੍ਧਾਨਂ ਵ੍ਰਣਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਸਰਕ੍ਤਂ ਲਿਙ੍ਗਮਸ੍ਤਕੇ ਸ਼ਂਕਰਸ੍ਯਾਦਿਕੇਸ਼ਸ੍ਯ ਦਦृਸ਼ੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ਗਤਸ੍ ਤਦਾ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦਾ ਸਿਰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਦृष੍ਟ੍ਵੈਵ ਕਿਮ੍ ਇਦਂ ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਸ਼ਿਤੈਃ ਸ਼ਰੈਃ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਭੇਦਯਾਮ੍ ਆਸ ਸ਼ਤਧਾ ਚ ਸਹਸ੍ਰਧਾ
ਇਹ ਅਜੀਬ ਚੀਜ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, 'ਇਹ ਕੀ ਅਚੰਭਾ ਹੈ?' ਤੇ ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜਾ ਵਾਰੀ, ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਚੀਰ ਲਿਆ।
ਸ੍ਵਾਮਿਨੋ ਵੈਕृਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਃ ਕ੍ਸ਼ਮੇਤੋਤ੍ਤਮਾਸ਼ਯਃ ਮੁਹੁਰ੍ ਨਿਨਿਨ੍ਦ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਮਯਿ ਜੀਵਤ੍ਯ੍ ਅਭੂਦ੍ ਇਦਮ੍
ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਇਹ ਹਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੌਣ ਚੰਗੀ ਨੀਅਤ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, 'ਮੇਰੇ ਜੀਉਂਦੇ ਇਹ ਸਭ ਹੋ ਗਿਆ।'
ਕष੍ਟਮ੍ ਆਪਤਿਤਂ ਕੀਦृਗ੍ ਅਹੋ ਦੁਰ੍ਵਿਧਿਵੈਸ਼ਸਾਤ੍ ਤਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਤਸ੍ਯ ਸਂਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮਹਾਦੇਵੋ ऽਤਿਵਿਸ੍ਮਿਤਃ ਤਤਃ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਵੇਦਂ ਵੇਦਵਿਦਾਂ ਵਰਮ੍
'ਹਾਏ, ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਆਈ, ਕਿੰਨਾ ਮਾੜਾ ਨਸੀਬ!' ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਕੰਮ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵੇਦ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਖਿਆ।
ਪਸ਼੍ਯ ਵ੍ਯਾਧਂ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧੇ ਭਕ੍ਤਂ ਭਾਵੇਨ ਸਂਯੁਤਮ੍ ਤ੍ਵਂ ਤੁ ਮृਦ੍ਭਿਃ ਕੁਸ਼ੈਰ੍ ਵਾਰ੍ਭਿਰ੍ ਮੂਰ੍ਧਾਨਂ ਸ੍ਪृष੍ਟਵਾਨ੍ ਅਸਿ
'ਵੇਖ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆ, ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਕਿੰਨੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮਿੱਟੀ, ਕੁਸ਼ਾ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ ਹੈ।'
ਅਨੇਨ ਸਹਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਮਮਾਤ੍ਮਾਪਿ ਨਿਵੇਦਿਤਃ ਭਕ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰੇਮਾਥਵਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਵਿਚਾਰੋ ਯਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਸ੍ਮੈ ਵਰਾਨ੍ ਦਾਸ੍ਯੇ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਤੁਭ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ
'ਇਸ ਕੰਮ ਨਾਲ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵੀ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਭਗਤੀ, ਪਿਆਰ ਜਾਂ ਸਮਝ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆ।'
ਵਰੇਣ ਚ੍ਛਨ੍ਦਯਾਮ੍ ਆਸ ਵ੍ਯਾਧਂ ਦੇਵੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ਵ੍ਯਾਧਃ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਦੇਵੇਸ਼ਂ ਨਿਰ੍ਮਾਲ੍ਯਂ ਤਵ ਯਦ੍ ਭਵੇਤ੍
ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੇਰਾ ਨਿਰਮਾਲਾ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੇ।'
ਤਦ੍ ਅਸ੍ਮਾਕਂ ਭਵੇਨ੍ ਨਾਥ ਮਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਤੀਰ੍ਥਮ੍ ਉਚ੍ਯਤਾਮ੍ ਸਰ੍ਵਕ੍ਰਤੁਫਲਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਸ੍ਮਰਣਾਦ੍ ਏਵ ਜਾਯਤਾਮ੍
'ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਸਾਡਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇਕ ਤੀਰਥ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਤੀਰਥ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਯੱਗਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੇਵੇ।'
ਤਥੇਤ੍ਯ੍ ਉਵਾਚ ਦੇਵੇਸ਼ਸ੍ ਤਤਸ੍ ਤਤ੍ ਤੀਰ੍ਥਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍ ਭਿਲ੍ਲਤੀਰ੍ਥਂ ਸਮਸ੍ਤਾਘਸਂਘਵਿਚ੍ਛੇਦਕਾਰਣਮ੍
ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਹੋ ਜਾਵੇ।' ਫਿਰ ਭਿਲਾ ਤੀਰਥ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ਼੍ਰੀਮਹਾਦੇਵਚਰਣਮਹਾਭਕ੍ਤਿਵਿਧਾਯਕਮ੍ ਅਭਵਤ੍ ਸ੍ਨਾਨਦਾਨਾਦ੍ਯੈਰ੍ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਾਯਕਮ੍ ਵੇਦਸ੍ਯਾਪਿ ਵਰਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਦਾਚ੍ ਛਿਵੋ ਨਾਨਾਵਿਧਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍
ਇਹ ਤੀਰਥ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਭਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਕੇ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਵੈਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਚਕ੍ਸ਼ੁਸ੍ਤੀਰ੍ਥਮ੍ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਂ ਰੂਪਸੌਭਾਗ੍ਯਦਾਯਕਮ੍ ਯਤ੍ਰ ਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰੋ ਦੇਵੋ ਗੌਤਮ੍ਯਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਤਟੇ
ਇਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਚਕਸ਼ੁਸ ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੂਪ ਤੇ ਸੁਭਾਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਪੁਰਂ ਭੌਵਨਮ੍ ਆਖ੍ਯਾਤਂ ਗਿਰਿਮੂਰ੍ਧ੍ਨ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ ਯਤ੍ਰਾਸੌ ਭੌਵਨੋ ਰਾਜਾ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਧਰ੍ਮਪਰਾਯਣਃ
ਭੌਵਨ ਨਾਮ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭੌਵਨ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੁਰਵਰੇ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵृਦ੍ਧਕੌਸ਼ਿਕਃ ਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰੋ ਗੌਤਮ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤੋ ਵੇਦਵਿਦੁਤ੍ਤਮਃ
ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵ੍ਰਿਦ੍ਧਕੌਸ਼ਿਕ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗੌਤਮ, ਜੋ ਵੈਦਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
ਤਸ੍ਯ ਮਾਤੁਰ੍ ਮਨੋਦੋषਾਦ੍ ਵਿਪਰੀਤੋ ऽਭਵਦ੍ ਦ੍ਵਿਜਃ ਸਖਾ ਤਸ੍ਯ ਵਣਿਕ੍ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ ਮਣਿਕੁਣ੍ਡਲ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਲਟ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਸੀ, ਜੋ ਵਪਾਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਣਿਕੁੰਡਲ ਸੀ।
ਤੇਨ ਸਖ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਜਸ੍ਯਾਸੀਦ੍ ਵਿषਮਂ ਦ੍ਵਿਜਵੈਸ਼੍ਯਯੋਃ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਦਰਿਦ੍ਰਯੋਰ੍ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪਰਸ੍ਪਰਹਿਤੈषਿਣੋਃ
ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਵਪਾਰੀ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋਸਤੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇੱਕ ਧਨੀ ਸੀ ਤੇ ਇੱਕ ਗਰੀਬ, ਪਰ ਦੋਵੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।
ਕਦਾਚਿਦ੍ ਗੌਤਮੋ ਵੈਸ਼੍ਯਂ ਵਿਤ੍ਤੇਸ਼ਂ ਮਣਿਕੁਣ੍ਡਲਮ੍ ਪ੍ਰਾਹੇਦਂ ਵਚਨਂ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਰਹਃ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਮਣਿਕੁੰਡਲ ਨੂੰ, ਜੋ ਧਨਵਾਨ ਵਪਾਰੀ ਸੀ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਇਕੱਲੇ ਵਿੱਚ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ:
ਗਚ੍ਛਾਮੋ ਧਨਮ੍ ਆਦਾਤੁਂ ਪਰ੍ਵਤਾਨ੍ ਉਦਧੀਨ੍ ਅਪਿ ਯੌਵਨਂ ਤਦ੍ ਵृਥਾ ਜ੍ਞੇਯਂ ਵਿਨਾ ਸੌਖ੍ਯਾਨੁਕੂਲ੍ਯਤਃ ਧਨਂ ਵਿਨਾ ਤਤ੍ ਕਥਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਅਹੋ ਧਿਙ੍ ਨਿਰ੍ਧਨਂ ਨਰਮ੍
'ਆਓ, ਧਨ ਲੈਣ ਲਈ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲੀਏ। ਜਵਾਨੀ ਬੇਕਾਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੇ ਸੁਖ ਲਈ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਧਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੁਖ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹਾਏ, ਗਰੀਬ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।'
ਕੁਣ੍ਡਲੋ ਦ੍ਵਿਜਮ੍ ਆਹੇਦਂ ਮਤ੍ਪਿਤ੍ਰੋਪਾਰ੍ਜਿਤਂ ਧਨਮ੍ ਬਹ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਕਿਂ ਧਨੇਨਾਦ੍ਯ ਕਰਿष੍ਯੇ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ ਦ੍ਵਿਜਃ ਪੁਨਰ੍ ਉਵਾਚੇਦਂ ਮਣਿਕੁਣ੍ਡਲਮ੍ ਓਜਸਾ
ਮਣਿਕੁੰਡਲ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪਿਤਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਕਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਬਹੁਤ ਧਨ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਧਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ?' ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਮਣਿਕੁੰਡਲ ਨੂੰ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ:
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਜ੍ਞਾਨਕਾਮਾਨਾਂ ਕੋ ਨੁ ਤृਪ੍ਤਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਉਤ੍ਕਰ੍षਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ ਏਵੈषਾਂ ਸਖੇ ਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯਾ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍
'ਧਰਮ, ਧਨ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਇੱਛਾ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੌਣ ਕਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉੱਚਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਹੀ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਦੋਸਤ।'
ਸ੍ਵੇਨੈਵ ਵ੍ਯਵਸਾਯੇਨ ਧਨ੍ਯਾ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਜਨ੍ਤਵਃ ਪਰਦਤ੍ਤਾਰ੍ਥਸਂਤੁष੍ਟਾਃ ਕष੍ਟਜੀਵਿਨ ਏਵ ਤੇ
'ਜੋ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਵਾਧੀ ਹਨ; ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਾੜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।'
ਸ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਲੋਕੇ ਪਿਤृਭਿਸ਼੍ ਚਾਭਿਨਨ੍ਦ੍ਯਤੇ ਯਃ ਪੈਤ੍ਰ੍ਯਮ੍ ਅਭਿਲਿਪ੍ਸੇਤ ਨ ਵਾਚਾਪਿ ਤੁ ਕੁਣ੍ਡਲ
'ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਦੇ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਮਣਿਕੁੰਡਲ।'
ਸ੍ਵਬਾਹੁਬਲਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਯੋ ऽਰ੍ਥਾਨ੍ ਅਰ੍ਜਯਤੇ ਸੁਤਃ ਸ ਕृਤਾਰ੍ਥੋ ਭਵੇਲ੍ ਲੋਕੇ ਪੈਤ੍ਰ੍ਯਂ ਵਿਤ੍ਤਂ ਨ ਤੁ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍
'ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਬਾਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਧਨ ਕਮਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦਾ ਧਨ ਨਹੀਂ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।'