ਦਗ੍ਧਪਕ੍ਸ਼ਾਵ੍ ਉਭੌ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੌ ਪਤਿਤੌ ਗਿਰਿਮੂਰ੍ਧਨਿ ਬਾਨ੍ਧਵੌ ਪਤਿਤੌ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਨਿਸ਼੍ਚੇष੍ਟੌ ਗਤਚੇਤਸੌ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਪਰ ਜਲ ਗਏ ਸਨ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਆਪਣੇ ਦੋ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਹਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੋਸ਼ ਖੋ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ।
ਤਾਵਦ੍ ਦੁਃਖਾਭਿਭੂਤੋ ऽਸਾਵ੍ ਅਰੁਣਃ ਪ੍ਰਾਹ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍ ਤੌ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਰੁਣਃ ਸੂਰ੍ਯ੍.ਅਮ੍ ਪ੍ਰਾਹੇਦਂ ਪਤਿਤੌ ਭੁਵਿ ਆਸ਼੍ਵਾਸਯੈਤੌ ਤਿਗ੍ਮਾਂਸ਼ੋ ਯਾਵਨ੍ ਨੈਤੌ ਮਰਿष੍ਯਤਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਰੁਣ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਭਾਸਕਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਉਹ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਰੁਣ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇ, ਤੂੰ ਤੇਜ਼ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਮਰ ਨਾ ਜਾਣ।'
ਤਥੇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦਿਨਕਰੋ ਜੀਵਯਾਮ੍ ਆਸ ਤੌ ਖਗੌ ਗਰੁਡੋ ऽਪਿ ਤਯੋਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਅਵਸ੍ਥਾਂ ਸਹ ਵਿष੍ਣੁਨਾ
ਸੂਰਜ ਨੇ 'ਹਾਂ' ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਦੋ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਗਰੁੜ ਨੇ, ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਸੁਣੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਲ ਆ ਗਿਆ।
ਆਗਤ੍ਯਾਸ਼੍ਵਾਸਯਾਮ੍ ਆਸ ਸੁਖਂ ਚਕ੍ਰੇ ਚ ਨਾਰਦ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਤਦਾ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ ਗਙ੍ਗਾਂ ਤਾਪਾਪਨੁਤ੍ਤਯੇ
ਉਹ ਆ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਸੁਖ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਰਦ ਵੀ, ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਤਾਪ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ।
ਜਟਾਯੁਸ਼੍ ਚਾਰੁਣਸ਼੍ ਚੈਵ ਸਂਪਾਤਿਰ੍ ਗਰੁਡਸ੍ ਤਥਾ ਸੂਰ੍ਯੋ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਯਯੌ ਤਤ੍ ਤੀਰ੍ਥਂ ਬਹੁਪੁਣ੍ਯਦਮ੍
ਜਟਾਯੂ, ਅਰੁਣ, ਸੰਪਾਤੀ, ਗਰੁੜ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਗਏ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪੂਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਤਤ੍ਰਿਤੀਰ੍ਥਮ੍ ਆਖ੍ਯਾਤਂ ਵਿषਘ੍ਨਂ ਸਰ੍ਵਕਾਮਦਮ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ ਤਥਾ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸੁਪਰ੍ਣੇਨਾਰੁਣੇਨ ਚ
ਉਹ ਥਾਂ ਪਤਤ੍ਰੀ ਤੀਰਥ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸੂਰਜ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਗਰੁੜ ਤੇ ਅਰੁਣ ਆਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਆਸਤੇ ਗੌਤਮੀਤੀਰੇ ਤਥੈਵ ਵृषਭਧ੍ਵਜਃ ਤ੍ਰਯਾਣਾਮ੍ ਅਪਿ ਦੇਵਾਨਾਂ ਸ੍ਥਿਤੇਸ੍ ਤਤ੍ ਤੀਰ੍ਥਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍
ਉਹ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਵੱਧ ਕੇ ਵਛੇਤਾਂ ਵਾਲਾ ਭਗਵਾਨ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਭਗਵਾਨਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ ਭੂਤ੍ਵਾ ਨਮਸ੍ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸੁਰਾਨ੍ ਇਮਾਨ੍ ਆਧਿਵ੍ਯਾਧਿਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਸ ਪਰਂ ਸੌਖ੍ਯਮ੍ ਆਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਰੋਗ ਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਵਿਪ੍ਰਤੀਰ੍ਥਮ੍ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਂ ਤਥਾ ਨਾਰਾਯਣਂ ਵਿਦੁਃ ਤਸ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ृਣੁ ਵਿਸ੍ਮਯਕਾਰਕਮ੍
ਇਹ ਵਿਪ੍ਰ ਤੀਰਥ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ — ਸੁਣ, ਇਹ ਅਜੋਬਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਵੇਦ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਿਜਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵੇਦਪਾਰਗਃ ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾ ਗੁਣਰੂਪਦਯਾਨ੍ਵਿਤਾਃ
ਅੰਤਰਵੇਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਗੁਣ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ।
ਤੇषਾਂ ਕਨੀਯਾਨ੍ ਯੋ ਭ੍ਰਾਤਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਗੁਣਗਣੈਰ੍ ਵृਤਃ ਆਸਨ੍ਦਿਵ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਃ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਨੋ ਮਹਾਮਤਿਃ
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਕਈ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਸੰਦਿਵਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੱਡੀ ਮਤਿ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਵਿਵਾਹਾਯ ਪਿਤਾ ਤਸ੍ਮਾਐ ਆਸਨ੍ਦਿਵਾਯ ਯਤ੍ਨਵਾਨ੍ ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਨ੍ਤਰੇ ਰਾਤ੍ਰੌ ਸੁਪ੍ਤਂ ਤਂ ਦ੍ਵਿਜਪੁਤ੍ਰਕਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਆਸੰਦਿਵਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਅਵਿष੍ਣੁਸ੍ਮਰਣਂ ਸੌਮ੍ਯਸ਼ਿਰਸ੍ਕਮ੍ ਅਸਮਾਹਿਤਮ੍ ਆਸਨ੍ਦਿਵਂ ਕ੍ਰੂਰਰੂਪਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ ਕਾਮਰੂਪਿਣੀ
ਆਸੰਦਿਵਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਨਰਮ ਦਿਲ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾ ਲਾਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕ੍ਰੂਰ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਰਾਖਸ਼ੀ ਫੜ ਲਿਆ।
ਤਮ੍ ਆਦਾਯਾਗਮਚ੍ ਛੀਘ੍ਰਂ ਗੌਤਮ੍ਯਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਤਟੇ ਸ਼੍ਰੀਗਿਰੇਰ੍ ਉਤ੍ਤਰੇ ਪਾਰੇ ਬਹੁਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸੇਵਿਤਮ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਸ੍ਰੀਗਿਰੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਰ, ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਚਲੀ ਗਈ।
ਨਗਰਂ ਧਰ੍ਮਨਿਲਯਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯਾ ਨਿਲਯਮ੍ ਏਵ ਚ ਤਤ੍ਰ ਰਾਜਾ ਬृਹਤ੍ਕੀਰ੍ਤਿਃ ਸਰ੍ਵਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਉੱਥੇ ਇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਘਰ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਵਾਸ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਿਹਤਕੀਰਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਰਾਜਸੀ ਗੁਣ ਸਨ।
ਤਸ੍ਯਾਮਿਤਕ੍ਸ਼ੇਮਸੁਭਿਕ੍ਸ਼ਯੁਕ੍ਤਂ ਨਿਸ਼ਾਵਸਾਨੇ ਦ੍ਵਿਜਪੁਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾ ਸਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ ਤਤ੍ ਪੁਰਮ੍ ਆਸਸਾਦ ਮਨੋਜ੍ਞਰੂਪਾਣਿ ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍
ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੁਖ-ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਖਸ਼ੀ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨਮੋਹਣੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ।
ਸਾ ਕਾਮਰੂਪੇਣ ਚਰਤ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੇषਾਂ ਮਹੀਮ੍ ਇਮਾਂ ਤੇਨ ਸਮਂ ਦ੍ਵਿਜੇਨ ਗੋਦਾਵਰੀਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤੀਰਭਾਗੇ ਵृਦ੍ਧਾਕृਤਿਸ੍ ਤਂ ਦ੍ਵਿਜਮ੍ ਆਹ ਭੀਮਾ
ਉਹ ਰਾਖਸ਼ੀ ਰੂਪ ਬਦਲ ਕੇ, ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਕੰਢੇ, ਉਹ ਹੁਣ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਖਿਆ।
ਏषਾ ਤੁ ਗਙ੍ਗਾ ਦ੍ਵਿਜਮੁਖ੍ਯ ਸਂਧ੍ਯਾ ਉਪਾਸ੍ਯਤਾਂ ਵਿਪ੍ਰਵਰੈਃ ਸਮੇਤ੍ਯ ਯਥੋਚਿਤਂ ਵਿਪ੍ਰਵਰਾਸ੍ ਤੁ ਕਾਲੇ ਨੋਪਾਸਤੇ ਯਤ੍ਨਤ ਏਵ ਸਂਧ੍ਯਾਮ੍
ਇਹ ਗੰਗਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਸਮੇਂ ਤੇ, ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਨੀਚਾਸ੍ ਤ ਏਵਾਭਿਹਿਤਾਃ ਸੁਰੇਸ਼ੈਰ੍ ਅਨ੍ਤ੍ਯਾਵਸਾਯਿਪ੍ਰਵਰਾਸ੍ ਤ ਏਤੇ ਅਹਂ ਜਨਿਤ੍ਰੀ ਤਵ ਚੇਤਿ ਵਾਚ੍ਯਂ ਨੋ ਚੇਦ੍ ਇਦਾਨੀਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਉਪੈषਿ ਨਾਸ਼ਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਘੱਟ ਜਾਤ ਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਤੇ ਉੱਚੇ ਅਛੂਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹੋ: 'ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।' ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਤਾਂ ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
ਮਦ੍ਵਾਕ੍ਯਕਰ੍ਤਾਸਿ ਯਦਿ ਦ੍ਵਿਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸੁਖਂ ਕਰਿष੍ਯੇ ਤਵ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਿਯਂ ਚ ਪੁਨਸ਼੍ ਚ ਦੇਸ਼ਂ ਨਿਲਯਂ ਗੁਰੂਂਸ਼੍ ਚ ਸਂਪ੍ਰਾਪਯਿष੍ਯੇ ਨਨੁ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਤਤ੍
ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਵੇਂ, ਦੋਵਾਂ ਜਾਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੀ ਚਾਹਤ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਫਿਰ, ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਦੇਸ਼, ਘਰ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ।
ਸ ਪ੍ਰਾਹ ਕਾ ਤ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਜਪੁਂਗਵੋ ऽਪਿ ਸੋਵਾਚ ਤਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ ਕਾਮਰੂਪਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਯਨ੍ਤੀ ਸ਼ਪਥੈਰ੍ ਅਨੇਕੈਸ੍ ਤਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਂ ਮੁਨਿਰਾਜਪੁਤ੍ਰਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?' ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਕਸਮਾਂ ਖਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਿਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕਙ੍ਕਾਲਿਨੀ ਨਾਮ ਜਗਤ੍ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ ਵਿਪ੍ਰੋ ऽਪਿ ਤਾਮ੍ ਆਹ ਨਿਵੇਦਿਤਂ ਯਤ੍ ਤਦ੍ ਏਵ ਕਰ੍ਤਾਸ੍ਮਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯੋ ऽਤ੍ਰ ਯਤ੍ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਿਯਂ ਵਚ੍ਮਿ ਕਰੋਮਿ ਚੈਵ
‘ਕੰਕਾਲਿਨੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਾਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, 'ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਵੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਕਹਾਂਗਾ ਤੇ ਕਰਾਂਗਾ।'
ਤਦ੍ ਵਿਪ੍ਰਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ ਕਾਮਰੂਪਿਣੀ ਵृਦ੍ਧਾ ਤਥਾਪਿ ਚਾਰ੍ਵਙ੍ਗੀ ਦਿਵ੍ਯਾਲਂਕਾਰਭੂषਣਾ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸੋਹਣਾ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਦੇਵਤਾਈ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਦ੍ਵਿਜਮ੍ ਆਦਾਯ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਮਤ੍ਸੁਤੋ ऽਯਂ ਗੁਣਾਕਰਃ ਏਵਂ ਵਦਨ੍ਤੀ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਯਾਤਿ ਵਕ੍ਤਿ ਕਰੋਤਿ ਚ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਕਹਿੰਦੀ, 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਹੈ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦੀ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਜਾਂਦੀ, ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ।
ਤਂ ਵਿਪ੍ਰਂ ਰੂਪਸੌਭਾਗ੍ਯਵਯੋਵਿਦ੍ਯਾਵਿਭੂषਿਤਮ੍ ਤਾਂ ਚ ਵृਦ੍ਧਾਂ ਗੁਣੋਪੇਤਾਮ੍ ਅਸ੍ਯ ਮਾਤੇਤਿ ਮੇਨਿਰੇ
ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਰੂਪ, ਭਾਗ, ਨੌਜਵਾਨੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਧੀਆ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਪਰ ਗੁਣਵਾਨ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਜਵਰਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਾਂ ਕਨ੍ਯਾਂ ਭੂषਣਾਨ੍ਵਿਤਾਮ੍ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀਂ ਤਾਂ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਪ੍ਰਾਦਾਤ੍ ਤਸ੍ਮੈ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯੇ
ਉਥੇ, ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਸ ਦੀ ਧੀ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦਿੱਤੀ।
ਸਾ ਕਨ੍ਯਾ ਤਂ ਪਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕृਤਾਰ੍ਥਾਸ੍ਮੀਤ੍ਯ੍ ਅਚਿਨ੍ਤਯਤ੍ ਸ ਦ੍ਵਿਜੋ ऽਪਿ ਗੁਣੈਰ੍ ਯੁਕ੍ਤਾਂ ਪਤ੍ਨੀਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸੁਦੁਃਖਿਤਃ
ਉਹ ਕੁੜੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਤੀ ਬਣਾਕੇ, ਸੋਚੀ, 'ਮੇਰਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।' ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।
ਮਾਮ੍ ਇਯਂ ਭਕ੍ਸ਼ਯੇਦ੍ ਏਵ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ ਪਾਪਰੂਪਿਣੀ ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਕ੍ਵ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਕਸ੍ਯੈਤਤ੍ ਕਥਯਾਮਿ ਵਾ
'ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਜੋ ਮੰਦ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਖਾ ਜਾਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦੱਸਾਂ?'
ਮਹਤ੍ ਸਂਕਟਮ੍ ਆਪਨ੍ਨਂ ਰਕ੍ਸ਼ਯਿष੍ਯਤਿ ਕੋ ऽਤ੍ਰ ਮਾਮ੍ ਭਾਰ੍ਯਾ ਮਮੇਯਂ ਕਲ੍ਯਾਣੀ ਗੁਣਰੂਪਵਯੋਯੁਤਾ ਏਨਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੁਭਾਕਸ੍ਮਾਦ੍ ਭਕ੍ਸ਼ਯਿष੍ਯਤਿ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ
'ਇਸ ਵੱਡੇ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਬਚਾਵੇਗਾ? ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਸੁਭਾਗੀ, ਗੁਣਵਾਨ, ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਮੰਦ ਭਾਗ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਖਾ ਜਾਵੇਗੀ।'
ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਨ੍ਤਰੇ ਤਤ੍ਰ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸਾ ਗੁਣਸ਼ਾਲਿਨੀ ਵृਦ੍ਧਾਪ੍ਯ੍ ਅਤਿਦੁਰਾਧਰ੍षਾ ਸਾ ਗਤਾ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍ ਤਦਾ
ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਗੁਣਵਾਨ ਪਤਨੀ, ਭਾਵੇਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਸੀ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ।