ਅਜੇਯਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੈਰ੍ ਲੋਕੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਰ੍षਭਸੂਦਨਃ ਤਵਾਪਿ ਪੁਤ੍ਰਂ ਕਲ੍ਯਾਣਿ ਧृਤਿਮਨ੍ਤਂ ਤਪੋਧਨਮ੍
“ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਅਜੇਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਇੱਕ ਧੀਰ ਤੇ ਤਪ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇਗਾ।”
ਸ਼ਮਾਤ੍ਮਕਂ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਚਰੁਰ੍ ਏष ਵਿਧਾਸ੍ਯਤਿ ਏਵਮ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾਮ੍ ऋਚੀਕੋ ਭृਗੁਨਨ੍ਦਨਃ
“ਇਹ ਭੇਟ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ, ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਣੇਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਗੁ ਵੰਸ਼ੀ ਰਿਚੀਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
ਤਪਸ੍ਯ੍ ਅਭਿਰਤੋ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਰਣ੍ਯਂ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਹ ਗਾਧਿਃ ਸਦਾਰਸ੍ ਤੁ ਤਦਾ ऋਚੀਕਾਸ਼੍ਰਮਮ੍ ਅਭ੍ਯਗਾਤ੍
ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਗਾਧੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਰਿਚੀਕ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਗਿਆ।
ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਸੁਤਾਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਨਰੇਸ਼੍ਵਰਃ ਚਰੁਦ੍ਵਯਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਸਾ ऋषੇਃ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਤਦਾ
ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਦੋ ਭੇਟਾਂ ਲੈ ਲਈ।
ਚਰੁਮ੍ ਆਦਾਯ ਯਤ੍ਨੇਨ ਸਾ ਤੁ ਮਾਤ੍ਰੇ ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍ ਮਾਤਾ ਤੁ ਤਸ੍ਯਾ ਦੈਵੇਨ ਦੁਹਿਤ੍ਰੇ ਸ੍ਵਂ ਚਰੁਂ ਦਦੌ
ਭੇਟ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ; ਪਰ ਮਾਂ ਨੇ, ਦਿਵਿਆ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਭੇਟ ਧੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ ਚਰੁਮ੍ ਅਥਾਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਆਤ੍ਮਸਂਸ੍ਥਂ ਚਕਾਰ ਹ ਅਥ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਸਰ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਨ੍ਤਕਰਂ ਤਦਾ
ਉਸ ਨੇ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੇਟ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖ ਲਈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਨੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਲੈ ਲਿਆ ਜੋ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਧਾਰਯਾਮ੍ ਆਸ ਦੀਪ੍ਤੇਨ ਵਪੁषਾ ਘੋਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾ ਤਾਮ੍ ऋਚੀਕਸ੍ ਤਤੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਯੋਗੇਨਾਭ੍ਯੁਪਸृਤ੍ਯ ਚ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੜਕਦੀ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹਿ ਲਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਰੁਚੀਕ ਨੇ ਯੋਗ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ।
ਤਤੋ ऽਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਸ੍ਵਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨੀਮ੍ ਮਾਤ੍ਰਾਸਿ ਵਞ੍ਚਿਤਾ ਭਦ੍ਰੇ ਚਰੁਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਹੇਤੁਨਾ
ਫਿਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੋਹਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਚਰੂ ਦੇ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਠੱਗ ਲਿਆ ਹੈ।"
ਜਨਯਿष੍ਯਤਿ ਹਿ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ ਤੇ ਕ੍ਰੂਰਕਰ੍ਮਾਤਿਦਾਰੁਣਃ ਭ੍ਰਾਤਾ ਜਨਿष੍ਯਤੇ ਚਾਪਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤਸ੍ ਤਪੋਧਨਃ
ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ ਕਰੂਅ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਡਰਾਉਣੇ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਬ੍ਰਹਮਣ-ਸਵਭਾਵ ਵਾਲਾ ਤੇ ਤਪਸਿਆ ਵਾਲਾ ਜਨਮੇਗਾ।
ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਹਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਪਸਾ ਮਯਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਮਰ੍ਪਿਤਮ੍ ਏਵਮ੍ ਉਕ੍ਤਾ ਮਹਾਭਾਗਾ ਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਤਦਾ
"ਸਾਰੀ ਬ੍ਰਹਮਤਾ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਲੋਂ ਆਖੀ ਗਈ, ਸਤਯਵਤੀ, ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ,
ਪ੍ਰਸਾਦਯਾਮ੍ ਆਸ ਪਤਿਂ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮੇ ਨੇਦृਸ਼ੋ ਭਵੇਤ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਪਸਦਸ੍ ਤ੍ਵਤ੍ਤ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤੋ ਮੁਨਿਰ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, "ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ ਐਸਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਥੱਲੇ ਪੈਣ ਵਾਲਾ।" ਐਸਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ:
ਨੈष ਸਂਕਲ੍ਪਿਤਃ ਕਾਮੋ ਮਯਾ ਭਦ੍ਰੇ ਤਥਾਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਇਤਿ ਉਗ੍ਰਕਰ੍ਮਾ ਭਵੇਤ੍ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪਿਤੁਰ੍ ਮਾਤੁਸ਼੍ ਚ ਕਾਰਣਾਤ੍
"ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੋਵੇ। ਪੁੱਤ ਦੋਵਾਂ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਰੂਅ ਕੰਮਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।"
ਪੁਨਃ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਏਵਮ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਇਦਮ੍ ਇਚ੍ਛਂਲ੍ ਲੋਕਾਨ੍ ਅਪਿ ਮੁਨੇ ਸृਜੇਥਾਃ ਕਿਂ ਪੁਨਃ ਸੁਤਮ੍
ਫਿਰ ਸਤਯਵਤੀ ਨੇ ਐਸਾ ਆਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮੁਨੀ ਜੀ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਰਚ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਫਿਰ ਪੁੱਤ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ?"
ਸ਼ਮਾਤ੍ਮਕਮ੍ ऋਜੁਂ ਤ੍ਵਂ ਮੇ ਪੁਤ੍ਰਂ ਦਾਤੁਮ੍ ਇਹਾਰ੍ਹਸਿ ਕਾਮਮ੍ ਏਵਂਵਿਧਃ ਪੌਤ੍ਰੋ ਮਮ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਵ ਚ ਪ੍ਰਭੋ
"ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਪੁੱਤ ਦਿਓ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਹੋਵੇ; ਐਸਾ ਪੌਤਰਾ ਮੇਰਾ ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਹੋਵੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਜੀ।"
ਯਦ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਥਾ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਵੈ ਕਰ੍ਤੁਮ੍ ਏਤਦ੍ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ ਤਤਃ ਪ੍ਰਸਾਦਮ੍ ਅਕਰੋਤ੍ ਸ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ ਤਪਸੋ ਬਲਾਤ੍
"ਜੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦਿੱਤਾ।"
ਪੁਤ੍ਰੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿਸ਼ੇषੋ ਮੇ ਪੌਤ੍ਰੇ ਵਾ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨਿ ਤ੍ਵਯਾ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਵਚਨਂ ਤਥਾ ਭਦ੍ਰੇ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
"ਮੇਰੇ ਲਈ ਪੁੱਤ ਤੇ ਪੌਤਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ, ਸੋਹਣੀਏ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਖਿਆ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।"
ਤਤਃ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਪੁਤ੍ਰਂ ਜਨਯਾਮ੍ ਆਸ ਭਾਰ੍ਗਵਮ੍ ਤਪਸ੍ਯ੍ ਅਭਿਰਤਂ ਦਾਨ੍ਤਂ ਜਮਦਗ੍ਨਿਂ ਸਮਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਫਿਰ ਸਤਯਵਤੀ ਨੇ ਭਰਗੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਜਮਦਗਨੀ।
ਭृਗੋਰ੍ ਜਗਤ੍ਯਾਂ ਵਂਸ਼ੇ ऽਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਮਦਗ੍ਨਿਰ੍ ਅਜਾਯਤ ਸਾ ਹਿ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਪੁਣ੍ਯਾ ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਪਰਾਯਣਾ
ਭਰਗੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਮਦਗਨੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜਨਮਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸਤਯਵਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੱਚ-ਧਰਮ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸੀ।
ਕੌਸ਼ਿਕੀਤਿ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇਯਂ ਮਹਾਨਦੀ ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਵਂਸ਼ਪ੍ਰਭਵੋ ਰੇਣੁਰ੍ ਨਾਮ ਨਰਾਧਿਪਃ
ਉਹ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਵੱਡੀ ਦਰਿਆ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਗਈ; ਤੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰੇਣੂ ਨਾਮ ਦਾ ਸੀ।
ਤਸ੍ਯ ਕਨ੍ਯਾ ਮਹਾਭਾਗਾ ਕਾਮਲੀ ਨਾਮ ਰੇਣੁਕਾ ਰੇਣੁਕਾਯਾਂ ਤੁ ਕਾਮਲ੍ਯਾਂ ਤਪੋਵਿਦ੍ਯਾਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਧੀ ਕਾਮਲੀ ਨਾਮ ਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੇਣੁਕਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਸੀ; ਤੇ ਰੇਣੁਕਾ, ਜੋ ਤਪ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ,
ਆਰ੍ਚੀਕੋ ਜਨਯਾਮ੍ ਆਸ ਜਾਮਦਗ੍ਨ੍ਯਂ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍ ਸਰ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਤਗਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਧਨੁਰ੍ਵੇਦਸ੍ਯ ਪਾਰਗਮ੍
ਰੁਚੀਕ ਨੇ ਜਮਦਗਨਿਆ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਡਰਾਉਣਾ, ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਧਨੁਰਵੈਦ ਦਾ ਮਾਹਰ ਪੁੱਤ ਜਨਮਿਆ।
ਰਾਮਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਹਨ੍ਤਾਰਂ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਮ੍ ਇਵ ਪਾਵਕਮ੍ ਔਰ੍ਵਸ੍ਯੈਵਮ੍ ऋਚੀਕਸ੍ਯ ਸਤ੍ਯਵਤ੍ਯਾਂ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ
ਰਾਮ, ਜੋ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕਦਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਚੀਕ ਤੇ ਸਤਯਵਤੀ ਦੇ ਔਰਵਾ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤ।
ਜਮਦਗ੍ਨਿਸ੍ ਤਪੋਵੀਰ੍ਯਾਜ੍ ਜਜ੍ਞੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦਾਂ ਵਰਃ ਮਧ੍ਯਮਸ਼੍ ਚ ਸ਼ੁਨਃਸ਼ੇਫਃ ਸ਼ੁਨਃਪੁਚ੍ਛਃ ਕਨਿष੍ਠਕਃ
ਜਮਦਗਨੀ ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਜਨਮਿਆ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ; ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਫ਼ ਮੱਧਲਾ ਪੁੱਤ ਸੀ, ਤੇ ਸ਼ੁਨਹਪੁਛਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਂ ਤੁ ਦਾਯਾਦਂ ਗਾਧਿਃ ਕੁਸ਼ਿਕਨਨ੍ਦਨਃ ਜਨਯਾਮ੍ ਆਸ ਪੁਤ੍ਰਂ ਤੁ ਤਪੋਵਿਦ੍ਯਾਸ਼ਮਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਗਾਧੀ, ਕੁਸ਼ਿਕ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਾਰਸ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਤਪ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪੁੱਤ ਸੀ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਿਸਮਤਾਂ ਯੋ ऽਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਿਤਾਂ ਗਤਃ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ ਤੁ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਵਿਸ਼੍ਵਰਥਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਧਰਮਵਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਰਥ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਜ੍ਞੇ ਭृਗੁਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਕੌਸ਼ਿਕਾਦ੍ ਵਂਸ਼ਵਰ੍ਧਨਃ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਸੁਤਾ ਦੇਵਰਾਤਾਦਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਰਾਤ ਆਦਿ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਤਾਸ੍ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਤੇषਾਂ ਨਾਮਾਨ੍ਯ੍ ਅਤਃਪਰਮ੍ ਦੇਵਰਾਤਃ ਕਤਿਸ਼੍ ਚੈਵ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਰਾਤ ਅਤੇ ਕਤੀ ਦਾ ਜਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਾਟਿਆਯਨ ਵੰਸ਼ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਲਾਵਤ੍ਯਾਂ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ੋ ਰੇਣੁਰ੍ ਜਜ੍ਞੇ ऽਥ ਰੇਣੁਕਃ ਸਾਂਕृਤਿਰ੍ ਗਾਲਵਸ਼੍ ਚੈਵ ਮੁਦ੍ਗਲਸ਼੍ ਚੈਵ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ
ਸ਼ਾਲਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ ਜੰਮਿਆ, ਫਿਰ ਰੇਣੁ ਅਤੇ ਰੇਣੁਕਾ। ਸਾਂਕ੍ਰਿਤੀ, ਗਾਲਵ ਅਤੇ ਮੁਦਗਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।
ਮਧੁਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਜਯਸ਼੍ ਚੈਵ ਦੇਵਲਸ਼੍ ਚ ਤਥਾष੍ਟਕਃ ਕਚ੍ਛਪੋ ਹਾਰਿਤਸ਼੍ ਚੈਵ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤੇ ਸੁਤਾਃ
ਮਧੁਛੰਦ, ਜਯ, ਦੇਵਲ, ਅਸ਼ਟਕ, ਕੱਛਪ ਅਤੇ ਹਾਰਿਤ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।
ਤੇषਾਂ ਖ੍ਯਾਤਾਨਿ ਗੋਤ੍ਰਾਣਿ ਕੌਸ਼ਿਕਾਨਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ਪਾਣਿਨੋ ਬਭ੍ਰਵਸ਼੍ ਚੈਵ ਧ੍ਯਾਨਜਪ੍ਯਾਸ੍ ਤਥੈਵ ਚ
ਕੌਸ਼ਿਕਾ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਗੋਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਪਾਣਿਨੀ, ਬਭ੍ਰਵ ਅਤੇ ਜੋ ਧਿਆਨ-ਜਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।