ਨੇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮ੍ ऋषਯੋ ਜਗ੍ਮੁਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਸ਼ਾਯਿਨਮ੍ ਤੁष੍ਟੁਵੁਰ੍ ਵਿਵਿਧੈਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੈਃ ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਧਰਮ੍
ਨਹੀਂ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਦੁੱਧ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਵਿਛੋਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ।
ਯੋ ਵੇਦ ਸਰ੍ਵਂ ਭੁਵਨਂ ਭਵਿष੍ਯਦ੍ ਯਜ੍ ਜਾਯਮਾਨਂ ਚ ਗੁਹਾਨਿਵਿष੍ਟਮ੍ ਲੋਕਤ੍ਰਯਂ ਚਿਤ੍ਰਵਿਚਿਤ੍ਰਰੂਪਮ੍ ਅਨ੍ਤੇ ਸਮਸ੍ਤਂ ਚ ਯਮ੍ ਆਵਿਵੇਸ਼
ਉਹ ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ, ਜਨਮ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਅੰਦਰ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖ਼ਰ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਯਦ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਰਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ ਅਪ੍ਰਮੇਯਂ ਯਂ ਵੇਦਵੇਦ੍ਯਮ੍ ऋषਯੋ ਵਦਨ੍ਤਿ ਯਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਸ੍ਵੇਪ੍ਸਿਤਮ੍ ਆਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ ਵਸ੍ਤੁ ਸਤ੍ਯਂ ਸ਼ਰਣਂ ਵ੍ਰਜਾਮਃ
ਉਹ ਜੋ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਲੋਕ ਆਸਰਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਮੁਰਾਦ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਅਸਰਾ, ਅਸੀਂ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਜਾ ਪਏ ਹਾਂ।
ਭੂਤਂ ਮਹਾਭੂਤਜਗਤ੍ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਨ ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਯੋਗਿਨੋ ਵਿष੍ਣੁਰੂਪਮ੍ ਤਦ੍ ਵਕ੍ਤੁਮ੍ ਏਤੇ ऋषਯੋ ऽਤ੍ਰ ਯਾਤਾਃ ਸਤ੍ਯਂ ਵਦਸ੍ਵੇਹ ਜਗਨ੍ਨਿਵਾਸ
ਜੋ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਰੂਪ ਯੋਗੀ ਲੋਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ। ਇਹੀ ਗੱਲ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਨ। ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਸੱਚ ਦੱਸੋ।
ਤ੍ਵਮ੍ ਅਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾਖਿਲਦੇਹਭਾਜਾਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਵਯਿ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਈਸ਼ ਤਥਾਪਿ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਨ ਕੇਅਪਿ ਕੁਤ੍ਰਾਪਿ ਅਹੋ ਭਵਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍
ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਆਤਮਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈਂ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਾਲਕ। ਫਿਰ ਵੀ, ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਹ ਜਗਦ੍ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੈਵੀ ਵਾਗ੍ ਅਸ਼ਰੀਰਿਣੀ
ਫਿਰ ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਂ, ਦੇਵੀ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਵਾਣੀ ਨੇ ਬੋਲਿਆ।
ਉਭਾਵ੍ ਆਰਾਧ੍ਯ ਤਪਸਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਨਿਯਮੇਨ ਚ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ ਤਦ੍ ਭੂਤਂ ਜ੍ਯੇष੍ਠਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤਪ, ਭਗਤੀ ਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵੱਡਾ ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਥੇਤ੍ਯ੍ ਤਥਾ ਯਯੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ऋषਯੋ ਲੋਕਪੂਜਿਤਾਃ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਾਃ ਖਿਨ੍ਨਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾਨਃ ਪਰਂ ਵੈਰਾਗ੍ਯਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਃ
'ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ' ਆਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਰਿਸ਼ੀ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਉਦਾਸ, ਵੱਡਾ ਵੈਰਾਗ ਲੈ ਕੇ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ।
ਸਰ੍ਵਲੋਕੈਕਜਨਨੀਂ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯਪਾਵਨੀਮ੍ ਗੌਤਮੀਮ੍ ਅਗਮਨ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਤਪਸ੍ ਤਪ੍ਤੁਂ ਯਤਵ੍ਰਤਾਃ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਯਤਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਕੋਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਗਏ।
ਅਬ੍ਦੈਵਤਂ ਤਥਾਗ੍ਨਿਂ ਚ ਪੂਜਨਾਯੋਦ੍ਯਤਾਸ੍ ਤਦਾ ਅਗ੍ਨੇਸ਼੍ ਚ ਪੂਜਕਾ ਯੇ ਚ ਅਪਾਂ ਵੈ ਪੂਜਨੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਤਤ੍ਰ ਵਾਗ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਦੈਵੀ ਵੇਦਮਾਤਾ ਸਰਸ੍ਵਤੀ
ਉਹ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਜਲ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਏ, ਜਿਹੜੇ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਥੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਸਰਸਵਤੀ, ਦੇਵੀ ਵਾਣੀ ਨੇ ਬੋਲਿਆ।
ਅਗ੍ਨੇਰ੍ ਆਪਸ੍ ਤਥਾ ਯੋਨਿਰ੍ ਅਦ੍ਭਿਃ ਸ਼ੌਚਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਯਤੇ ਅਗ੍ਨੇਸ਼੍ ਚ ਪੂਜਕਾ ਯੇ ਚ ਵਿਨਾਦ੍ਭਿਃ ਪੂਜਨਂ ਕਥਮ੍
ਅੱਗ ਦਾ ਜਨਮ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਅਪ੍ਸੁ ਜਾਤਾਸੁ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਅਧਿਕृਤੋ ਭਵੇਤ੍ ਤਾਵਤ੍ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਅਨਰ੍ਹੋ ऽਯਮ੍ ਅਸ਼ੁਚਿਰ੍ ਮਲਿਨੋ ਨਰਃ
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਪਾਣੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਕਰਮ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ।
ਨ ਮਗ੍ਨਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਯਾਵਦ੍ ਅਪ੍ਸੁ ਸ਼ੀਤਾਸੁ ਵੇਦਵਿਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਆਪੋ ਵਰਿष੍ਠਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ ਮਾਤृਭੂਤਾ ਯਤਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ਤਸ੍ਮਾਜ੍ ਜ੍ਯੈष੍ਠ੍ਯਮ੍ ਅਪਾਮ੍ ਏਵ ਜਨਨ੍ਯੋ ऽਗ੍ਨੇਰ੍ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਜਦ ਤੱਕ ਵੇਦ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਪਾਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।
ਏਤਦ੍ ਵਚਃ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਵੁਸ੍ ਤੇ ऋषਯੋ ਵੇਦਵਾਦਿਨਃ ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਚ ਤਤਸ਼੍ ਚਕ੍ਰੁਰ੍ ਭਵੇਜ੍ ਜ੍ਯੈष੍ਠ੍ਯਮ੍ ਅਪਾਮ੍ ਇਤਿ
ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵੱਡਿਆਈ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ।
ਯਤ੍ਰ ਤੀਰ੍ਥੇ ਵृਤ੍ਤਮ੍ ਇਦਮ੍ ऋषਿਸਤ੍ਤ੍ਰੇ ਚ ਨਾਰਦ ਤਪਸ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਤੁ ਤਤ੍ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਤ੍ਤ੍ਰਤੀਰ੍ਥਂ ਤਦ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਨਾਰਦ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਉਹ ਥਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਅਗ੍ਨਿਤੀਰ੍ਥਂ ਚ ਤਤ੍ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤਥਾ ਸਾਰਸ੍ਵਤਂ ਵਿਦੁਃ ਤੇषੁ ਸ੍ਨਾਨਂ ਚ ਦਾਨਂ ਚ ਸਰ੍ਵਕਾਮਪ੍ਰਦਂ ਸ਼ੁਭਮ੍
ਉਹ ਥਾਂ ਅੱਗ ਦਾ ਤੀਰਥ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਵੀ। ਉਥੇ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਸਭ ਮਨਚਾਹੀਆਂ ਦਾਤਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਸ਼ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਪੁਣ੍ਯਦਾਯਿਨਾਮ੍ ਤੇषੁ ਸ੍ਨਾਨਂ ਚ ਦਾਨਂ ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮੋਕ੍ਸ਼ਪ੍ਰਦਾਯਕਮ੍
ਉਥੇ ਚੌਦਾਂ ਸੌ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕृਤਂ ਸਂਦੇਹਹਰਣਮ੍ ऋषੀਣਾਂ ਯਤ੍ਰ ਭਾषਯਾ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯ੍ ਅਭਵਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਗਙ੍ਗਯਾ ਸਂਗਤਾ ਨਦੀ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਕੋ ਵਕ੍ਤੁਂ ਸਂਗਮਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਮੋ ਨਰਃ
ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕੀਤੇ, ਉਥੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਵੀ ਮਿਲ ਗਈ। ਉਸ ਸੰਘਮ ਦਾ ਮਹਿਮਾ ਕੌਣ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਦੇਵਤੀਰ੍ਥਮ੍ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਂ ਗਙ੍ਗਾਯਾ ਉਤ੍ਤਰੇ ਤਟੇ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਰ੍ਵਪਾਪਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨਮ੍
ਗੰਗਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਹੈ ਜੋ ਦੇਵਤੀਰਥ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਆਰ੍ष੍ਟਿषੇਣ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤੋ ਰਾਜਾ ਸਰ੍ਵਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਃ ਤਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਜਯਾ ਨਾਮ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਰ੍ ਇਵਾਪਰਾ
ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਆਰਸ਼ਟੀਸ਼ੇਣ ਸੀ, ਜੋ ਹਰ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਂ ਜਯਾ ਸੀ, ਜੋ ਖੁਦ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਰਗੀ ਸੀ।
ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋ ਭਰੋ ਨਾਮ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਪਿਤृਵਤ੍ਸਲਃ ਧਨੁਰ੍ਵੇਦੇ ਚ ਵੇਦੇ ਚ ਨਿष੍ਣਾਤੋ ਦਕ੍ਸ਼ ਏਵ ਚ
ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਧਨੁਰਵੈਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਤੇ ਹਰ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।
ਤਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਰੂਪਵਤੀ ਸੁਪ੍ਰਭੇਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ ਆਰ੍ष੍ਟਿषੇਣਸ੍ ਤਤੋ ਰਾਜਾ ਪੁਤ੍ਰੇ ਰਾਜ੍ਯਂ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਸਃ
ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਹਣੀਅਤ ਹਰ ਥਾਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਫਿਰ ਆਰਸ਼ਟੀਸ਼ੇਣ ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਾਜ ਆਪਣੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ।
ਪੁਰੋਧਸਾ ਚ ਮੁਖ੍ਯੇਨ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾਂ ਚਕ੍ਰੇ ਨਰੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਾਸ੍ ਤਤਸ੍ ਤੀਰੇ ਹਯਮੇਧਾਯ ਯਤ੍ਨਵਾਨ੍
ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਦীক্ষਾ ਲਈ। ਫਿਰ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ, ਉਹ ਘੋੜੇ ਦੀ ਯਜਨਾ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
ऋਤ੍ਵਿਗ੍ਭਿਰ੍ ऋषਿਮੁਖ੍ਯੈਸ਼੍ ਚ ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪਰਾਯਣੈਃ ਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਤਂ ਨृਪਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਗ੍ਨਿਸਮੀਪਤਃ
ਰਿਤਵਿਗ ਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਵੇਦ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ 'ਚ ਉਹ ਵਧੀਆ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਦਿਖਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ।
ਮਿਥੁਰ੍ ਦਾਨਵਰਾਟ੍ ਸ਼ੂਰਃ ਪਾਪਬੁਦ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ਮਖਂ ਵਿਧ੍ਵਸ੍ਯ ਨृਪਤਿਂ ਸਭਾਰ੍ਯਂ ਸਪੁਰੋਹਿਤਮ੍
ਮਿਥੁਰ, ਜੋ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਨੀਅਤ ਮਾੜੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸਮੇਤ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਯਜਨਾ ਨੂੰ ਰੁਕਵਾ ਦਿੱਤਾ।
ਆਦਾਯ ਵੇਗਾਤ੍ ਸ ਪ੍ਰਾਗਾਦ੍ ਰਸਾਤਲਤਲਂ ਮੁਨੇ ਨੀਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਨृਪਵਰੇ ਯਜ੍ਞੇ ਨष੍ਟੇ ਤਤੋ ऽਮਰਾਃ
ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰਸਾਤਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਭਾਗ 'ਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਧੀਆ ਰਾਜਾ ਲੈ ਗਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਯਜਨਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ—
ऋਤ੍ਵਿਜਸ਼੍ ਚ ਯਯੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਮਖਾਤ੍ ਤਤਃ ਪੁਰੋਹਿਤਸੁਤੋ ਰਾਜ੍ਞੋ ਦੇਵਾਪਿਰ੍ ਇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ
—ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਤਵਿਗ ਆਪਣੇ-اپਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਯਜਨਾ ਤੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦੇਵਾਪਿ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਬਾਲਸ੍ ਤਾਂ ਮਾਤਰਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਆਤ੍ਮਨਃ ਪਿਤਰਂ ਨ ਚ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਵਿਸ੍ਮਯੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਦੁਃਖਿਤੋ ऽਤੀਵ ਚਾਭਵਤ੍
ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ ਮਾਤਰਂ ਤੁ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਪਿਤਾ ਮੇ ਕ੍ਵ ਗਤੋ ऽਮ੍ਬਿਕੇ ਪਿਤृਹੀਨੋ ਨ ਜੀਵੇਯਂ ਮਾਤਃ ਸਤ੍ਯਂ ਵਦਸ੍ਵ ਮੇ
ਉਸ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਮਾਂ, ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ? ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਿਨਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸ।'
ਧਿਗ੍ ਧਿਕ੍ ਪਿਤृਵਿਹੀਨਾਨਾਂ ਜੀਵਿਤਂ ਪਾਪਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ ਨ ਵਕ੍ਸ਼ਿ ਯਦਿ ਮੇ ਮਾਤਰ੍ ਜਲਮ੍ ਅਗ੍ਨਿਮ੍ ਅਥਾਵਿਸ਼ੇ
'ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਲਾਨਤ! ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੀ, ਮਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ।'