ਅਪੋ ਜ੍ਯੇष੍ਠਤਮਾਃ ਕੇਚਿਨ੍ ਮੇਨਿਰੇ ऽਗ੍ਨਿਂ ਤਥਾਪਰੇ ਏਵਂ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤੋ ਮੁਨਯਃ ਸਂਵਾਦਂ ਚਾਗ੍ਨਿਵਾਰਿਣੋਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਹੋਰ ਅੱਗ ਨੂੰ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅੱਗ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਵਿਨਾਗ੍ਨਿਂ ਜੀਵਨਂ ਕ੍ਵ ਸ੍ਯਾਜ੍ ਜੀਵਭੂਤੋ ਯਤੋ ऽਨਲਃ ਆਤ੍ਮਭੂਤੋ ਹਵ੍ਯਭੂਤਸ਼੍ ਚਾਗ੍ਨਿਨਾ ਜਾਯਤੇ ऽਖਿਲਮ੍
ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਨ ਕਿੱਥੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅੱਗ ਜੀਵਨ ਦੀ ਜੜ ਹੈ; ਹਵਨ ਤੇ ਆਤਮ ਰੂਪ ਅੱਗ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿਨਾ ਧ੍ਰਿਯਤੇ ਲੋਕੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਗ੍ਨਿਰ੍ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਮਯਂ ਜਗਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਗ੍ਨੇਃ ਪਰਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਪਾਵਨਂ ਦੈਵਤਂ ਮਹਤ੍
ਅੱਗ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅੱਗ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸ ਏਵੋਕ੍ਤਃ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸ ਏਵ ਹਿ ਵਿਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਕਿਂਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਯਸ੍ਯ ਧਾਮ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍
ਉਹੀ ਅੰਦਰਲੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਵੇ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਗ੍ਨੇਃ ਪਰਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਭੂਤਾਨਾਂ ਜ੍ਯੈष੍ਠ੍ਯਭਾਜਨਮ੍ ਯੋषਿਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ऽਰ੍ਪਿਤਂ ਬੀਜਂ ਪੁਰੁषੇਣ ਯਥਾ ਤਥਾ
ਇਸ ਲਈ, ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਰਦ ਵੱਲੋਂ ਔਰਤ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਦੇਹਾਦਿਕਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਕृਸ਼ਾਨੋਰ੍ ਏਵ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਦੇਵਾਨਾਂ ਹਿ ਮੁਖਂ ਵਹ੍ਨਿਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਾਤਃ ਪਰਂ ਵਿਦੁਃ
ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਅੱਗ ਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਅੱਗ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਅਪਰੇ ਤੁ ਹ੍ਯ੍ ਅਪਾਂ ਜ੍ਯੈष੍ਠ੍ਯਂ ਮੇਨਿਰੇ ਵੇਦਵਾਦਿਨਃ ਅਦ੍ਭਿਃ ਸਂਪਤ੍ਸ੍ਯਤੇ ਹ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਨਂ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ ਅਦ੍ਭਿਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਕੁਝ ਹੋਰ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਅਨਾਜ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਵੀ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਦ੍ਭਿਰ੍ ਏਵ ਧृਤਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਪੋ ਵੈ ਮਾਤਰਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਜੀਵਨਂ ਵਾਰਿ ਵਦਨ੍ਤੀਤਿ ਪੁਰਾਵਿਦਃ
ਸਭ ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਣੀ ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਹੈ।
ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਅਮृਤਂ ਹ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਭ੍ਯਸ੍ ਤਾਭ੍ਯਸ਼੍ ਚੌषਧਿਸਂਭਵਃ ਅਗ੍ਨਿਰ੍ ਜ੍ਯੇष੍ਠ ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ ਆਪੋ ਜ੍ਯੇष੍ਠਤਮਾਃ ਪਰੇ
ਅਮਰਤਾ ਵੀ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਹੀ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਉਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਮੀਮਾਂਸਮਾਨਾਸ੍ ਤੇ ऋषਯੋ ਵੇਦਵਾਦਿਨਃ ਵਿਰੁਦ੍ਧਵਾਦਿਨੋ ਮਾਂ ਚ ਸਮਭ੍ਯੇਤ੍ਯੇਦਮ੍ ਅਬ੍ਰੁਵਨ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਅਗ੍ਨੇਰ੍ ਅਪਾਂ ਵਦ ਜ੍ਯੈष੍ਠ੍ਯਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਸ੍ਯ ਭਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਅੱਗ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਵਧੀਆ ਹੈ?
ਅਹਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਬ੍ਰਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨ੍ ऋषੀਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਯਤਵ੍ਰਤਾਨ੍ ਉਭੌ ਪੂਜ੍ਯਤਮੌ ਲੋਕ ਉਭਾਭ੍ਯਾਂ ਜਾਯਤੇ ਜਗਤ੍
ਮੈਂ ਵੀ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਡਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਇਹ ਕਿਹਾ: ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ; ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਜਗਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਭਾਭ੍ਯਾਂ ਜਾਯਤੇ ਹਵ੍ਯਂ ਕਵ੍ਯਂ ਚਾਮृਤਮ੍ ਏਵ ਚ ਉਭਾਭ੍ਯਾਂ ਜੀਵਨਂ ਲੋਕੇ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਚ ਧਾਰਣਮ੍
ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਭੋਗ, ਅਮਰਤਾ, ਜਿੰਦਗੀ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਨਾਨਯੋਸ਼੍ ਚ ਵਿਸ਼ੇषੋ ऽਸ੍ਤਿ ਤਤੋ ਜ੍ਯੈष੍ਠ੍ਯਂ ਸਮਂ ਮਤਮ੍ ਤਤੋ ਮਦ੍ਵਚਨਾਜ੍ ਜ੍ਯੈष੍ਠ੍ਯਮ੍ ਉਭਯੋਰ੍ ਨੈਵ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍
ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਵਧੀਕਤਾ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਧੀਕਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਜ੍ਯੈष੍ਠ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਯਤਰਸ੍ਯੇਤਿ ਮੇਨਿਰੇ ऋषਿਸਤ੍ਤਮਾਃ ਨ ਤृਪ੍ਤਾ ਮਮ ਵਾਕ੍ਯੇਨ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ ਵਾਯੁਂ ਤਪਸ੍ਵਿਨਃ
ਪਰ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸੋਚਦੇ ਸਨ ਕਿ ਵਧੀਕਤਾ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਾਲ ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਏ ਤੇ ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਵਾਯੂ ਕੋਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਕਸ੍ਯ ਜ੍ਯੈष੍ਠ੍ਯਂ ਭਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਣੋ ਵਾਯੋ ਸਤ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਵਾਯੂ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਵਧੀਕਤਾ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ? ਪ੍ਰਾਣ, ਸਚਾਈ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਵਾਯੁਰ੍ ਆਹਾਨਲੋ ਜ੍ਯੇष੍ਠਃ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਗ੍ਨੌ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ ਨੇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮ੍ ऋषਯੋ ਜਗ੍ਮੁਸ੍ ਤੇ ऽਪਿ ਵਸੁਂਧਰਾਮ੍
ਵਾਯੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅੱਗ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ 'ਐਸਾ ਨਹੀਂ' ਕਿਹਾ ਤੇ ਧਰਤੀ ਕੋਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਸਤ੍ਯਂ ਭੂਮੇ ਵਦ ਜ੍ਯੈष੍ਠ੍ਯਮ੍ ਆਧਾਰਾਸਿ ਚਰਾਚਰੇ
ਧਰਤੀ, ਸੱਚ ਦੱਸੋ: ਵਧੀਕਤਾ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ? ਤੂੰ ਚਲਦੇ ਤੇ ਨਾ ਚਲਦੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ।
ਭੂਮਿਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਹ ਵਿਨਯਾਦ੍ ਆਗਤਾਂਸ੍ ਤਾਨ੍ ऋषੀਨ੍ ਇਦਮ੍
ਧਰਤੀ ਨੇ ਵੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ।
ਮਮਾਪ੍ਯ੍ ਆਧਾਰਭੂਤਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ ਆਪੋ ਦੇਵ੍ਯਃ ਸਨਾਤਨਾਃ ਅਦ੍ਭ੍ਯਸ੍ ਤੁ ਜਾਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਜ੍ਯੈष੍ਠ੍ਯਮ੍ ਅਪ੍ਸੁ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਮੇਰਾ ਆਧਾਰ ਵੀ ਸਦੀਵੀ ਦੇਵੀਆਂ, ਪਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਵਧੀਕਤਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਨੇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮ੍ ऋषਯੋ ਜਗ੍ਮੁਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਸ਼ਾਯਿਨਮ੍ ਤੁष੍ਟੁਵੁਰ੍ ਵਿਵਿਧੈਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੈਃ ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਧਰਮ੍
ਨਹੀਂ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਦੁੱਧ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਵਿਛੋਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ।
ਯੋ ਵੇਦ ਸਰ੍ਵਂ ਭੁਵਨਂ ਭਵਿष੍ਯਦ੍ ਯਜ੍ ਜਾਯਮਾਨਂ ਚ ਗੁਹਾਨਿਵਿष੍ਟਮ੍ ਲੋਕਤ੍ਰਯਂ ਚਿਤ੍ਰਵਿਚਿਤ੍ਰਰੂਪਮ੍ ਅਨ੍ਤੇ ਸਮਸ੍ਤਂ ਚ ਯਮ੍ ਆਵਿਵੇਸ਼
ਉਹ ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ, ਜਨਮ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਅੰਦਰ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖ਼ਰ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—
ਯਦ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਰਂ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ ਅਪ੍ਰਮੇਯਂ ਯਂ ਵੇਦਵੇਦ੍ਯਮ੍ ऋषਯੋ ਵਦਨ੍ਤਿ ਯਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਸ੍ਵੇਪ੍ਸਿਤਮ੍ ਆਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ ਵਸ੍ਤੁ ਸਤ੍ਯਂ ਸ਼ਰਣਂ ਵ੍ਰਜਾਮਃ
ਉਹ ਜੋ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਲੋਕ ਆਸਰਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਮੁਰਾਦ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਅਸਰਾ, ਅਸੀਂ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਜਾ ਪਏ ਹਾਂ।
ਭੂਤਂ ਮਹਾਭੂਤਜਗਤ੍ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਨ ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਯੋਗਿਨੋ ਵਿष੍ਣੁਰੂਪਮ੍ ਤਦ੍ ਵਕ੍ਤੁਮ੍ ਏਤੇ ऋषਯੋ ऽਤ੍ਰ ਯਾਤਾਃ ਸਤ੍ਯਂ ਵਦਸ੍ਵੇਹ ਜਗਨ੍ਨਿਵਾਸ
ਜੋ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਵੱਡੇ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਰੂਪ ਯੋਗੀ ਲੋਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ। ਇਹੀ ਗੱਲ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਨ। ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਸੱਚ ਦੱਸੋ।
ਤ੍ਵਮ੍ ਅਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾਖਿਲਦੇਹਭਾਜਾਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਵਯਿ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਈਸ਼ ਤਥਾਪਿ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਨ ਕੇਅਪਿ ਕੁਤ੍ਰਾਪਿ ਅਹੋ ਭਵਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍
ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਆਤਮਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈਂ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਾਲਕ। ਫਿਰ ਵੀ, ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਹ ਜਗਦ੍ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੈਵੀ ਵਾਗ੍ ਅਸ਼ਰੀਰਿਣੀ
ਫਿਰ ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਂ, ਦੇਵੀ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਵਾਣੀ ਨੇ ਬੋਲਿਆ।
ਉਭਾਵ੍ ਆਰਾਧ੍ਯ ਤਪਸਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਨਿਯਮੇਨ ਚ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ ਤਦ੍ ਭੂਤਂ ਜ੍ਯੇष੍ਠਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤਪ, ਭਗਤੀ ਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵੱਡਾ ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਥੇਤ੍ਯ੍ ਤਥਾ ਯਯੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ऋषਯੋ ਲੋਕਪੂਜਿਤਾਃ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਾਃ ਖਿਨ੍ਨਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾਨਃ ਪਰਂ ਵੈਰਾਗ੍ਯਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਃ
'ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ' ਆਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਰਿਸ਼ੀ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਉਦਾਸ, ਵੱਡਾ ਵੈਰਾਗ ਲੈ ਕੇ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ।
ਸਰ੍ਵਲੋਕੈਕਜਨਨੀਂ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯਪਾਵਨੀਮ੍ ਗੌਤਮੀਮ੍ ਅਗਮਨ੍ ਸਰ੍ਵੇ ਤਪਸ੍ ਤਪ੍ਤੁਂ ਯਤਵ੍ਰਤਾਃ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਯਤਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਕੋਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਗਏ।
ਅਬ੍ਦੈਵਤਂ ਤਥਾਗ੍ਨਿਂ ਚ ਪੂਜਨਾਯੋਦ੍ਯਤਾਸ੍ ਤਦਾ ਅਗ੍ਨੇਸ਼੍ ਚ ਪੂਜਕਾ ਯੇ ਚ ਅਪਾਂ ਵੈ ਪੂਜਨੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਤਤ੍ਰ ਵਾਗ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ ਦੈਵੀ ਵੇਦਮਾਤਾ ਸਰਸ੍ਵਤੀ
ਉਹ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਜਲ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਏ, ਜਿਹੜੇ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਥੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਸਰਸਵਤੀ, ਦੇਵੀ ਵਾਣੀ ਨੇ ਬੋਲਿਆ।