ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਵਾਨ੍ ਮਤਿਮਾਞ੍ ਸ਼ੂਰਃ ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਵਿਵਰ੍ਧਨਃ ਤਤ੍ਰ ਪਿਣ੍ਡਾਦਿਦਾਨੇਨ ਪਿਤਰੋ ਮੁਕ੍ਤਿਮ੍ ਆਪ੍ਨੁਯੁਃ ਮਨੋਵਾਕ੍ਕਾਯਜਾਤ੍ ਪਾਪਾਤ੍ ਸ੍ਨਾਨਾਨ੍ ਮੁਕ੍ਤੋ ਭਵੇਨ੍ ਨਰਃ
ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਾਲਾ, ਸਮਝਦਾਰ, ਤੇ ਵਿਰਲਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਿਆਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਕਰੇਗਾ; ਇੱਥੇ ਪਿੰਡ ਤੇ ਹੋਰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਇੱਥੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਮਨ, ਬੋਲ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਮਵਾਕ੍ਯਾਦ੍ ਅਨੁ ਤਥਾ ਹਵ੍ਯਵਾਡ੍ ਆਹ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣੌ
ਯਮ ਦੇ ਬਚਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਵਨ ਵਾਲਾ ਅੱਗ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਦੋ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
ਮਤ੍ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਤੀਰੇ ਯੇ ਪਠਨ੍ਤਿ ਯਤਵ੍ਰਤਾਃ ਤੇषਾਮ੍ ਆਰੋਗ੍ਯਮ੍ ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਂ ਰੂਪਂ ਦਦਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਜੋ ਲੋਕ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤੀ, ਦੌਲਤ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇ ਸੋਹਣਾਪਣ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਇਦਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਤੁ ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਵਾਪਿ ਪਠੇਨ੍ ਨਰਃ ਨੈਵਾਗ੍ਨਿਤੋ ਭਯਂ ਤਸ੍ਯ ਲਿਖਿਤੇ ऽਪਿ ਗृਹੇ ਸ੍ਥਿਤੇ
ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਪੜ੍ਹੇ, ਜਾਂ ਘਰ ਵਿਚ ਲਿਖ ਕੇ ਰੱਖੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।
ਸ੍ਨਾਨਂ ਦਾਨਂ ਚ ਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ ਅਗ੍ਨਿਤੀਰ੍ਥੇ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ ਨਰਃ ਅਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮਫਲਂ ਤਸ੍ਯ ਭਵੇਦ੍ ਏਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅੱਗ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਤਤ੍ ਤੀਰ੍ਥਂ ਯਾਮ੍ਯਮ੍ ਆਗ੍ਨੇਯਮ੍ ਏਵ ਚ ਕਪੋਤਂ ਚ ਤਥੋਲੂਕਂ ਹੇਤ੍ਯੁਲੂਕਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਬੁਧਾਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਯਾਮਯਮ ਤੇ ਆਗਨਯਮ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਬੂਤਰ, ਉਲੂ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਉਲੂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰੀਣਿ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤਾਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸ਼ਤਾਨਿ ਚ ਪੁਨਰ੍ ਨਵਤਿਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਮੁਕ੍ਤਿਭਾਜਨਮ੍
ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੈਂਕੜੇ, ਤੇ ਨਵਾਂਵੇ ਤੀਰਥ ਹਨ; ਹਰ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।
ਤੇषੁ ਸ੍ਨਾਨੇਨ ਦਾਨੇਨ ਪ੍ਰੇਤੀਭੂਤਾਸ਼੍ ਚ ਯੇ ਨਰਾਃ ਪੂਤਾਸ੍ ਤੇ ਪੁਤ੍ਰਵਿਤ੍ਤਾਢ੍ਯਾ ਆਕ੍ਰਮੇਯੁਰ੍ ਦਿਵਂ ਸ਼ੁਭਾਃ
ਉਥੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਸੁਭਾਗੀ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਤਪਸ੍ਤੀਰ੍ਥਮ੍ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਂ ਤਪੋਵृਦ੍ਧਿਕਰਂ ਮਹਤ੍ ਸਰ੍ਵਕਾਮਪ੍ਰਦਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਪਿਤॄਣਾਂ ਪ੍ਰੀਤਿਵਰ੍ਧਨਮ੍
ਇਹ ਤੀਰਥ 'ਤਪਸ ਤੀਰਥ' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਤਪ ਵਧਾਉਂਦਾ, ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ, ਪੂਣ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤੀਰ੍ਥੇ ਤੁ ਯਦ੍ ਵृਤ੍ਤਂ ਸ਼ृਣੁ ਪਾਪਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨਮ੍ ਅਪਾਮ੍ ਅਗ੍ਨੇਸ਼੍ ਚ ਸਂਵਾਦਮ੍ ऋषੀਣਾਂ ਚ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ, ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਪਾਣੀਆਂ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਚਰਚਾ।
ਅਪੋ ਜ੍ਯੇष੍ਠਤਮਾਃ ਕੇਚਿਨ੍ ਮੇਨਿਰੇ ऽਗ੍ਨਿਂ ਤਥਾਪਰੇ ਏਵਂ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤੋ ਮੁਨਯਃ ਸਂਵਾਦਂ ਚਾਗ੍ਨਿਵਾਰਿਣੋਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਹੋਰ ਅੱਗ ਨੂੰ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅੱਗ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਵਿਨਾਗ੍ਨਿਂ ਜੀਵਨਂ ਕ੍ਵ ਸ੍ਯਾਜ੍ ਜੀਵਭੂਤੋ ਯਤੋ ऽਨਲਃ ਆਤ੍ਮਭੂਤੋ ਹਵ੍ਯਭੂਤਸ਼੍ ਚਾਗ੍ਨਿਨਾ ਜਾਯਤੇ ऽਖਿਲਮ੍
ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਨ ਕਿੱਥੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅੱਗ ਜੀਵਨ ਦੀ ਜੜ ਹੈ; ਹਵਨ ਤੇ ਆਤਮ ਰੂਪ ਅੱਗ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿਨਾ ਧ੍ਰਿਯਤੇ ਲੋਕੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਗ੍ਨਿਰ੍ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਮਯਂ ਜਗਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਗ੍ਨੇਃ ਪਰਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਪਾਵਨਂ ਦੈਵਤਂ ਮਹਤ੍
ਅੱਗ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅੱਗ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸ ਏਵੋਕ੍ਤਃ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸ ਏਵ ਹਿ ਵਿਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਕਿਂਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਯਸ੍ਯ ਧਾਮ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍
ਉਹੀ ਅੰਦਰਲੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਵੇ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਗ੍ਨੇਃ ਪਰਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਭੂਤਾਨਾਂ ਜ੍ਯੈष੍ਠ੍ਯਭਾਜਨਮ੍ ਯੋषਿਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ऽਰ੍ਪਿਤਂ ਬੀਜਂ ਪੁਰੁषੇਣ ਯਥਾ ਤਥਾ
ਇਸ ਲਈ, ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਰਦ ਵੱਲੋਂ ਔਰਤ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਦੇਹਾਦਿਕਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਕृਸ਼ਾਨੋਰ੍ ਏਵ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਦੇਵਾਨਾਂ ਹਿ ਮੁਖਂ ਵਹ੍ਨਿਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਾਤਃ ਪਰਂ ਵਿਦੁਃ
ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਅੱਗ ਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਅੱਗ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਅਪਰੇ ਤੁ ਹ੍ਯ੍ ਅਪਾਂ ਜ੍ਯੈष੍ਠ੍ਯਂ ਮੇਨਿਰੇ ਵੇਦਵਾਦਿਨਃ ਅਦ੍ਭਿਃ ਸਂਪਤ੍ਸ੍ਯਤੇ ਹ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਨਂ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ ਅਦ੍ਭਿਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਕੁਝ ਹੋਰ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਅਨਾਜ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਵੀ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਦ੍ਭਿਰ੍ ਏਵ ਧृਤਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਪੋ ਵੈ ਮਾਤਰਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਜੀਵਨਂ ਵਾਰਿ ਵਦਨ੍ਤੀਤਿ ਪੁਰਾਵਿਦਃ
ਸਭ ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਣੀ ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਹੈ।
ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਅਮृਤਂ ਹ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਭ੍ਯਸ੍ ਤਾਭ੍ਯਸ਼੍ ਚੌषਧਿਸਂਭਵਃ ਅਗ੍ਨਿਰ੍ ਜ੍ਯੇष੍ਠ ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ ਆਪੋ ਜ੍ਯੇष੍ਠਤਮਾਃ ਪਰੇ
ਅਮਰਤਾ ਵੀ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਹੀ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਉਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਮੀਮਾਂਸਮਾਨਾਸ੍ ਤੇ ऋषਯੋ ਵੇਦਵਾਦਿਨਃ ਵਿਰੁਦ੍ਧਵਾਦਿਨੋ ਮਾਂ ਚ ਸਮਭ੍ਯੇਤ੍ਯੇਦਮ੍ ਅਬ੍ਰੁਵਨ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਅਗ੍ਨੇਰ੍ ਅਪਾਂ ਵਦ ਜ੍ਯੈष੍ਠ੍ਯਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਸ੍ਯ ਭਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਅੱਗ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਵਧੀਆ ਹੈ?
ਅਹਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਬ੍ਰਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨ੍ ऋषੀਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਯਤਵ੍ਰਤਾਨ੍ ਉਭੌ ਪੂਜ੍ਯਤਮੌ ਲੋਕ ਉਭਾਭ੍ਯਾਂ ਜਾਯਤੇ ਜਗਤ੍
ਮੈਂ ਵੀ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਡਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਇਹ ਕਿਹਾ: ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ; ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਜਗਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਭਾਭ੍ਯਾਂ ਜਾਯਤੇ ਹਵ੍ਯਂ ਕਵ੍ਯਂ ਚਾਮृਤਮ੍ ਏਵ ਚ ਉਭਾਭ੍ਯਾਂ ਜੀਵਨਂ ਲੋਕੇ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਚ ਧਾਰਣਮ੍
ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਭੋਗ, ਅਮਰਤਾ, ਜਿੰਦਗੀ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਨਾਨਯੋਸ਼੍ ਚ ਵਿਸ਼ੇषੋ ऽਸ੍ਤਿ ਤਤੋ ਜ੍ਯੈष੍ਠ੍ਯਂ ਸਮਂ ਮਤਮ੍ ਤਤੋ ਮਦ੍ਵਚਨਾਜ੍ ਜ੍ਯੈष੍ਠ੍ਯਮ੍ ਉਭਯੋਰ੍ ਨੈਵ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍
ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਵਧੀਕਤਾ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਧੀਕਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਜ੍ਯੈष੍ਠ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਯਤਰਸ੍ਯੇਤਿ ਮੇਨਿਰੇ ऋषਿਸਤ੍ਤਮਾਃ ਨ ਤृਪ੍ਤਾ ਮਮ ਵਾਕ੍ਯੇਨ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ ਵਾਯੁਂ ਤਪਸ੍ਵਿਨਃ
ਪਰ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸੋਚਦੇ ਸਨ ਕਿ ਵਧੀਕਤਾ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਾਲ ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋਏ ਤੇ ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਵਾਯੂ ਕੋਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਕਸ੍ਯ ਜ੍ਯੈष੍ਠ੍ਯਂ ਭਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਣੋ ਵਾਯੋ ਸਤ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਵਾਯੂ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਵਧੀਕਤਾ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ? ਪ੍ਰਾਣ, ਸਚਾਈ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਵਾਯੁਰ੍ ਆਹਾਨਲੋ ਜ੍ਯੇष੍ਠਃ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਗ੍ਨੌ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ ਨੇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮ੍ ऋषਯੋ ਜਗ੍ਮੁਸ੍ ਤੇ ऽਪਿ ਵਸੁਂਧਰਾਮ੍
ਵਾਯੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅੱਗ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ 'ਐਸਾ ਨਹੀਂ' ਕਿਹਾ ਤੇ ਧਰਤੀ ਕੋਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਸਤ੍ਯਂ ਭੂਮੇ ਵਦ ਜ੍ਯੈष੍ਠ੍ਯਮ੍ ਆਧਾਰਾਸਿ ਚਰਾਚਰੇ
ਧਰਤੀ, ਸੱਚ ਦੱਸੋ: ਵਧੀਕਤਾ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ? ਤੂੰ ਚਲਦੇ ਤੇ ਨਾ ਚਲਦੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ।
ਭੂਮਿਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਹ ਵਿਨਯਾਦ੍ ਆਗਤਾਂਸ੍ ਤਾਨ੍ ऋषੀਨ੍ ਇਦਮ੍
ਧਰਤੀ ਨੇ ਵੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੀ।
ਮਮਾਪ੍ਯ੍ ਆਧਾਰਭੂਤਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ ਆਪੋ ਦੇਵ੍ਯਃ ਸਨਾਤਨਾਃ ਅਦ੍ਭ੍ਯਸ੍ ਤੁ ਜਾਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਜ੍ਯੈष੍ਠ੍ਯਮ੍ ਅਪ੍ਸੁ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਮੇਰਾ ਆਧਾਰ ਵੀ ਸਦੀਵੀ ਦੇਵੀਆਂ, ਪਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਵਧੀਕਤਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।