ਦਧੀਚਿਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਹ ਗਭਸ੍ਤਿਮ੍ ਓਜਸਾ ਦੇਵਾਰਯੋ ਮਾਂ ਦ੍ਵਿषਤੀਹ ਭਦ੍ਰੇ ਨ ਤੇ ਸੁਰਾ ਨੇਤੁਕਾਮਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸਂਸ੍ਥਾਪਿਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਵਦਸ੍ਵ ਯੁਕ੍ਤਮ੍
ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਨੇਕ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਭਲੀਏ, ਹੁਣ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਹਥਿਆਰ ਮੁੜ ਲੈਣੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ—ਤੂੰ ਦੱਸ, ਹੁਣ ਕੀ ਠੀਕ ਹੈ?'
ਸਾ ਚਾਹ ਕਾਨ੍ਤਂ ਵਿਨਯਾਦ੍ ਉਕ੍ਤਮ੍ ਏਵ ਤ੍ਵਂ ਜਾਨੀषੇ ਨਾਥ ਯਦ੍ ਅਤ੍ਰ ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਦੈਤ੍ਯਾ ਹਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਹਾਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਾਸ੍ ਤਪੋਯੁਕ੍ਤਾ ਬਲਿਨਃ ਸ੍ਵਾਯੁਧਾਨਿ
ਉਸ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਨਾਥ, ਇੱਥੇ ਕੀ ਠੀਕ ਹੈ। ਦੈਤਿਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਏ ਹਨ, ਤਪ ਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਉਹ ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਲੈਣਗੇ।'
ਤਦਸ੍ਤ੍ਰਰਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਮ੍ ਇਦਂ ਸ ਚਕ੍ਰੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਸ੍ ਤੁ ਸਂਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਯ ਜਲੈਸ਼੍ ਚ ਪੁਣ੍ਯੈਃ ਤਦ੍ ਵਾਰਿ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤ੍ਰਮਯਂ ਸੁਪੁਣ੍ਯਂ ਤੇਜੋਯੁਕ੍ਤਂ ਤਚ੍ ਚ ਪਪੌ ਦਧੀਚਿਃ
ਉਹ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਮੰਤਰਾਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪਾਣੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਸੀ, ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਪੀ ਲਿਆ।
ਨਿਰ੍ਵੀਰ੍ਯਰੂਪਾਣਿ ਤਦਾਯੁਧਾਨਿ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਜਗ੍ਮੁਃ ਕ੍ਰਮਸ਼ਃ ਕਾਲਯੋਗਾਤ੍ ਸੁਰਾਃ ਸਮਾਗਤ੍ਯ ਦਧੀਚਿਮ੍ ਊਚੁਰ੍ ਮਹਾਭਯਂ ਹ੍ਯ੍ ਆਗਤਂ ਸ਼ਾਤ੍ਰਵਂ ਨਃ
ਫਿਰ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਗਵਾ ਬੈਠੇ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਦਧੀਚੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, 'ਸਾਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।'
ਦਦਸ੍ਵ ਚਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਮੁਨਿਪ੍ਰਵੀਰ ਯਾਨਿ ਤ੍ਵਦਨ੍ਤੇ ਨਿਹਿਤਾਨਿ ਦੇਵੈਃ ਦਧੀਚਿਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਹ ਸੁਰਾਰਿਭੀਤ੍ਯਾ ਅਨਾਗਤ੍ਯਾ ਭਵਤਾਂ ਚਾਚਿਰੇਣ
'ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਸਾਨੂੰ ਦੇ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਰੱਖਵਾਏ ਸਨ।' ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਮੁੜ ਨਾ ਆਏ—'
ਅਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਪੀਤਾਨਿ ਸ਼ਰੀਰਸਂਸ੍ਥਾਨ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਾਨਿ ਯੁਕ੍ਤਂ ਮਮ ਤਦ੍ ਵਦਨ੍ਤੁ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਦੁਕ੍ਤਂ ਵਚਨਂ ਤੁ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰੋਚੁਸ੍ ਤਮ੍ ਇਤ੍ਥਂ ਵਿਨਯਾਵਨਮ੍ਰਾਃ
'ਹਥਿਆਰ ਪੀ ਲਏ ਹਨ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਦੱਸੋ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਠੀਕ ਹੈ।' ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ।
ਅਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਦੇਹੀਤਿ ਚ ਵਕ੍ਤੁਮ੍ ਏਤਚ੍ ਛਕ੍ਯਂ ਨ ਵਾਨ੍ਯਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਵਕ੍ਤੁਂ ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰ ਵਿਨਾ ਚ ਤੈਃ ਪਰਿਭੂਯੇਮ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪੁष੍ਟਾਰਯਃ ਕ੍ਵ ਪ੍ਰਯਾਮੋ ਮੁਨੀਸ਼
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇਹੀ ਆਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ 'ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਦਿਓ', ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵਧੀਆ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਵੈਰੀ ਸਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰਾ ਲੈਣਗੇ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਵਰ, ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਈਏ?
ਨ ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕੇ ਨ ਤਲੇ ਨ ਨਾਕੇ ਵਾਸਃ ਸੁਰਾਣਾਂ ਭਵਿਤਾਦ੍ਯ ਤਾਤ ਤ੍ਵਂ ਵਿਪ੍ਰਵਰ੍ਯਸ੍ ਤਪਸਾ ਚੈਵ ਯੁਕ੍ਤੋ ਨਾਨ੍ਯਦ੍ ਵਕ੍ਤੁਂ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਤੇ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍
ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਦੇਵਤੇ ਨਾ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਤਪ ਨਾਲ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਦਾ ਹੱਕ ਸਿਰਫ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹੀ ਹੈ।
ਵਿਪ੍ਰਸ੍ ਤਦੋਵਾਚ ਮਦਸ੍ਥਿਸਂਸ੍ਥਾਨ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਗृਹ੍ਣਨ੍ਤੁ ਨ ਸਂਸ਼ਯੋ ऽਤ੍ਰ ਦੇਵਾਸ੍ ਤਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਹੁਰ੍ ਅਨੇਨ ਕਿਂ ਨੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ ਹੀਨਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਤ੍ਵਮ੍ ਆਪ੍ਤਾਃ ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾਃ
ਉਸ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੀ ਹੱਡੀਆਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਥਿਆਰ ਦੇਵਤੇ ਲੈ ਲੈਣ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਪਰ ਦੇਵਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਮਹਿਲਾ-ਸਵਰੂਪ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ।"
ਪੁਨਸ੍ ਤਦਾ ਚਾਹ ਮੁਨਿਪ੍ਰਵੀਰਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਜੀਵਾਨ੍ ਦੈਹਿਕਾਨ੍ ਯੋਗਯੁਕ੍ਤਃ ਅਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੁ ਮਦਸ੍ਥਿਭੂਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਨੁਤ੍ਤਮਾਨ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਤਮਰੂਪਵਨ੍ਤਿ
ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਿਆਗ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਜੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ। ਮੇਰੀ ਹੱਡੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਏ ਜਾਣ।"
ਕੁਰੁष੍ਵ ਚੇਤ੍ਯ੍ ਆਹੁਰ੍ ਅਦੀਨਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਦਧੀਚਿਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਤਰਮ੍ ਅਗ੍ਨਿਕਲ੍ਪਮ੍ ਤਦਾ ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ਈਰਯਨ੍ਤੀ ਨ ਸਾਂਨਿਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਾਤਿਥੇਯੀ ਮੁਨੀਸ਼
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹੀ ਕਰ ਲਓ," ਹੇ ਅਡੋਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਦਧੀਚੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਪਿਆਰ ਵਿਖਾਉਂਦੀ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਵਰ।
ਤੇ ਚਾਪਿ ਦੇਵਾਸ੍ ਤਾਮ੍ ਅਦृष੍ਟ੍ਵੈਵ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਤਸ੍ਯਾ ਭੀਤਾ ਵਿਪ੍ਰਮ੍ ਊਚੁਃ ਕੁਰੁष੍ਵ ਤਤ੍ਯਾਜ ਜੀਵਾਨ੍ ਦੁਸ੍ਤ੍ਯਜਾਨ੍ ਪ੍ਰੀਤਿਯੁਕ੍ਤੋ ਯਥਾਸੁਖਂ ਦੇਹਮ੍ ਇਮਂ ਜੁषਧ੍ਵਮ੍
ਤੇ ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਡਰ ਕੇ ਤੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹੀ ਕਰ ਲਓ।" ਉਹ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਛੱਡੀ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਇਹ ਸਰੀਰ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ, ਵਰਤ ਲਓ।"
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾਸੌ ਬਦ੍ਧਪਦ੍ਮਾਸਨਸ੍ਥੋ ਨਾਸਾਗ੍ਰਦਤ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਕਾਸ਼ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਃ ਵਾਯੁਂ ਸਵਹ੍ਨਿਂ ਮਧ੍ਯਮੋਦ੍ਘਾਟਯੋਗਾਨ੍ ਨੀਤ੍ਵਾ ਸ਼ਨੈਰ੍ ਦਹਰਾਕਾਸ਼ਗਰ੍ਭਮ੍
ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਪਦਮ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਨੱਕ ਦੇ ਆਗੇ ਨਜ਼ਰ ਟਿਕਾਈ, ਚਿਹਰਾ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ। ਸਾਹ, ਅੱਗ ਤੇ ਮੱਧਮ ਨਾਡੀ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ।
ਯਦ੍ ਅਪ੍ਰਮੇਯਂ ਪਰਮਂ ਪਦਂ ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਂ ਯਦ੍ ਉਪਾਸਿਤਵ੍ਯਮ੍ ਤਤ੍ਰੈਵ ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਯ ਧਿਯਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਸਾਯੁਜ੍ਯਤਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ऽਸੌ ਜਗਾਮ
ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਉਸ ਅਣਮਾਪ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਤੇ ਟਿਕਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਨਿਰ੍ਜੀਵਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍ ਅਭੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦੇਵਾਃ ਕਲੇਵਰਂ ਤਸ੍ਯ ਸੁਰਾਸ਼੍ ਚ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਤ੍ਵष੍ਟਾਰਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਊਚੁਰ੍ ਅਤਿਤ੍ਵਰਨ੍ਤਃ ਕੁਰੁष੍ਵ ਚਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਬਹੂਨਿ ਸਦ੍ਯਃ
ਜਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਿਰਜੀਵ ਸਰੀਰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੇ ਹੋਰ ਅਮਰ ਲੋਕ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਤਵਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੁਣ ਤੁਰੰਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਓ।"
ਸ ਚਾਪਿ ਤਾਨ੍ ਆਹ ਕਥਂ ਨੁ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਲੇਵਰਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯੇਹ ਦੇਵਾਃ ਬਿਭੇਮਿ ਕਰ੍ਤੁਂ ਦਾਰੁਣਂ ਚਾਕ੍ਸ਼ਮੋ ऽਹਂ ਵਿਦਾਰਿਤਾਨ੍ਯ੍ ਆਯੁਧਾਨ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਤਮਾਨਿ
ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ? ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਕੁਝ ਕਰੜਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਉੱਤਮ ਹਥਿਆਰ ਤਾਂ ਬਣਾਉਣੇ ਹੀ ਪੈਣਗੇ।"
ਵਜ੍ਰਂ ਮੁਖਂ ਵਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਹਿਤਾਰ੍ਥਂ ਗਾਵੋ ਦੇਵੈਰ੍ ਆਯੁਧਾਰ੍ਥਂ ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਦਧੀਚਿਦੇਹਂ ਤੁ ਵਿਦਾਰ੍ਯ ਯੂਯਮ੍ ਅਸ੍ਥੀਨਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਿ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਾਦ੍ਯ
ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਵਜਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਮਿਲ ਕੇ ਹਥਿਆਰ ਦੇਣਗੇ। ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਦਧੀਚੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੱਡੀਆਂ ਲੈ ਲਵੋ।
ਤਾ ਦੇਵਵਾਕ੍ਯਾਚ੍ ਚ ਤਥੈਵ ਚਕ੍ਰੁਃ ਸਂਲਿਹ੍ਯ ਚਾਸ੍ਥੀਨਿ ਦਦੁਃ ਸੁਰਾਣਾਮ੍ ਸੁਰਾਸ੍ ਤ੍ਵਰਾ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ ਅਦੀਨਸਤ੍ਤ੍ਵਾਃ ਸ੍ਵਮ੍ ਆਲਯਂ ਚਾਪਿ ਤਥੈਵ ਗਾਵਃ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਐਸਾ ਹੀ ਕੀਤਾ, ਹੱਡੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਦੇਵਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਈਆਂ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਤਥਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਜਗਾਮਾਥ ਸੁਰਾਜ੍ਞਯਾ ਤਦਾ ਤਤਸ਼੍ ਚਿਰਾਚ੍ ਛੀਲਵਤੀ ਸੁਭਦ੍ਰਾ ਭਰ੍ਤੁਃ ਪ੍ਰਿਯਾ ਬਾਲਗਰ੍ਭਾ ਤ੍ਵਰਨ੍ਤੀ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਕੇ, ਤਵਸ਼ਟਰ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਸੀਲਵਤੀ, ਜੋ ਸੁਭਾਗਣ ਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ, ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਆਈ।
ਕਰੇ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਕਲਸ਼ਂ ਵਾਰਿਪੂਰ੍ਣਮ੍ ਉਮਾਂ ਨਤ੍ਵਾ ਫਲਪੁष੍ਪੈਃ ਸਮੇਤ੍ਯ ਅਗ੍ਨਿਂ ਚ ਭਰ੍ਤਾਰਮ੍ ਅਥਾਸ਼੍ਰਮਂ ਚ ਸਂਦ੍ਰष੍ਟੁਕਾਮਾ ਹ੍ਯ੍ ਆਜਗਾਮਾਥ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮ੍
ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਘੜਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਮਾ ਨੂੰ ਫਲ-ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਅੱਗ, ਪਤੀ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਆਈ।
ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਤਿਥੇਯੀਂ ਤਦਾਨੀਂ ਨਿਵਾਰਯਾਮ੍ ਆਸ ਤਦੋਲ੍ਕਪਾਤਃ ਸਾ ਸਂਭ੍ਰਮਾਦ੍ ਆਗਤਾ ਚਾਸ਼੍ਰਮਂ ਸ੍ਵਂ ਨੈਵਾਪਸ਼੍ਯਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਭਰ੍ਤਾਰਮ੍ ਅਗ੍ਰੇ
ਜਦ ਉਹ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਪ੍ਰਾਤਿਥੇਈ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਕ ਉਲਕਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਰੋਕ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚੀ, ਪਰ ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕੀ।
ਕ੍ਵ ਵਾ ਗਤਸ਼੍ ਚੇਤਿ ਸਵਿਸ੍ਮਯਾ ਸਾ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਚਾਗ੍ਨਿਂ ਪ੍ਰਾਤਿਥੇਯੀ ਤਦਾਨੀਮ੍ ਅਗ੍ਨਿਸ੍ ਤਦੋਵਾਚ ਸਵਿਸ੍ਤਰਂ ਤਾਂ ਦੇਵਾਗਮਂ ਯਾਚਨਂ ਵੈ ਸ਼ਰੀਰੇ
ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ?" ਫਿਰ ਅੱਗ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਵਾਰਤਾ ਦੱਸੀ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਆਏ ਸਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।
ਅਸ੍ਥ੍ਨਾਮ੍ ਉਪਾਦਾਨਮ੍ ਅਥ ਪ੍ਰਯਾਣਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਂ ਦੁਃਖਿਤਾ ਸਾ ਬਭੂਵ ਦੁਃਖੋਦ੍ਵੇਗਾਤ੍ ਸਾ ਪਪਾਤਾਥ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਂ ਮਨ੍ਦਂ ਮਨ੍ਦਂ ਵਹ੍ਨਿਨਾਸ਼੍ਵਾਸਿਤਾ ਚ
ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਹੱਡੀਆਂ ਲੈ ਜਾਣ ਤੇ ਪਤੀ ਦੇ ਤਿਆਗ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ। ਦੁੱਖ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਤੇ ਅੱਗ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ।
ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਯਤ੍ ਤੁ ਵਿਨਾਸ਼ਿ ਸਰ੍ਵਂ ਨ ਸ਼ੋਚ੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਤੀਤਿ ਮਨੁष੍ਯਲੋਕੇ ਗੋਵਿਪ੍ਰਦੇਵਾਰ੍ਥਮ੍ ਇਹ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਪ੍ਰਿਯਾਨ੍ ਪੁਣ੍ਯਭਾਜੋ ਮਨੁष੍ਯਾਃ
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕੁਝ ਜੰਮਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇੱਥੇ ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਂਸਾਰਚਕ੍ਰੇ ਪਰਿਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਦੇਹਂ ਸਮਰ੍ਥਂ ਧਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਵਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਦੇਵਵਿਪ੍ਰਾਰ੍ਥਹੇਤੋਸ੍ ਤੇ ਵੈ ਧਨ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਯੇ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ
ਜੋ ਜੀਵ ਇਸ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ, ਚੰਗਾ ਤੇ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਜਾਨ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਾਕਈ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ऽਸ੍ਯਾਪਿ ਦੇਹਾਨ੍ਵਿਤਸ੍ਯ ਯਾਤਾਰੋ ਵੈ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਦੇਹਲੇਸ਼ਃ ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਿਪ੍ਰਗੋਦੇਵਦੀਨਾਦ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥਂ ਚੈਨਾਨ੍ ਉਤ੍ਸृਜਨ੍ਤੀਸ਼੍ਵਰਾਸ੍ ਤੇ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਨ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਇਕ ਦਿਨ ਜ਼ਰੂਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤੀ ਭਰ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਗਾਂਵਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹਨ।
ਨਿਵਾਰ੍ਯਮਾਣੋ ऽਪਿ ਮਯਾ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਯਾ ਚਕਾਰ ਦੇਵਾਸ੍ਤ੍ਰਪਰਿਗ੍ਰਹਂ ਸਃ ਮਨੋਗਤਂ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਥਵਾ ਵਿਧਾਤੁਃ ਕੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕਾਤਿਗਚੇष੍ਟਿਤਸ੍ਯ
ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਜੋ ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਆ ਗਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਸਤਰ ਲੈ ਲਿਆ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਸੋਚ ਜਾਂ ਰਚਨਹਾਰ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ, ਜੋ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੇ ਅਜੀਬ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵਮ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾਪੂਜ੍ਯ ਚਾਗ੍ਨੀਨ੍ ਯਥਾਵਦ੍ ਭਰ੍ਤੁਸ੍ ਤ੍ਵਚਾ ਲੋਮਭਿਃ ਸਾ ਵਿਵੇਸ਼ ਗਰ੍ਭਸ੍ਥਿਤਂ ਬਾਲਕਂ ਪ੍ਰਾਤਿਥੇਯੀ ਕੁਕ੍ਸ਼ਿਂ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਥ ਕਰੇ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਚਮੜੀ ਤੇ ਵਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਬੱਚਾ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਥੇ ਗਈ, ਪ੍ਰਤੀਥੀ ਦੀ ਕੁੱਖ ਚੀਰ ਕੇ, ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲਿਆ।
ਪਿਤ੍ਰਾ ਹੀਨੋ ਬਨ੍ਧੁਭਿਰ੍ ਗੋਤ੍ਰਜੈਸ਼੍ ਚ ਮਾਤ੍ਰਾ ਹੀਨੋ ਬਾਲਕਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਰਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ ऽਪਿ ਚ ਭੂਤਸਂਘਾਸ੍ ਤਥੌषਧ੍ਯੋ ਬਾਲਕਂ ਲੋਕਪਾਲਾਃ
ਇਹ ਬੱਚਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਾ ਪਿਓ ਹੈ, ਨਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਦੇ ਲੋਕ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮਾਂ, ਇਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਰੱਖਿਆ ਦੇਣ।
ਯੇ ਬਾਲਕਂ ਮਾਤृਪਿਤृਪ੍ਰਹੀਣਂ ਸਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇषਂ ਸ੍ਵਤਨੁਪ੍ਰਰੂਢੈਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਰਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਿ ਤ ਏਵ ਨੂਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਕਾਨਾਮ੍ ਅਪਿ ਵਨ੍ਦਨੀਯਾਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਐਸੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੋ ਆਪਣੀ ਹੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਵਧਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹਨ।