ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞਃ ਪੁਰੋਹਿਤਃ ਤਮ੍ ਅਪृਚ੍ਛਨ੍ ਨृਪਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਂ ਪੁਰੋਹਿਤਮ੍
ਯਾਜ਼ਨਵਲਕ੍ਯ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਸ ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸੀ। ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕ੍ਯ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤੀ ਉਭੇ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੇ ਨਿਰ੍ਣੀਤੇ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮੈਃ ਦਾਸੀਦਾਸੇਭਤੁਰਗਰਥਾਦ੍ਯੈਰ੍ ਭੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਉਤ੍ਤਮਾ
ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ, ਦੋਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਭੋਗ ਵਧੀਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦਾਸ-ਦਾਸੀਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇ।
ਕਿਂਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਵਿਰਸਾ ਭੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਏਕਾ ਨਿਰਤ੍ਯਯਾ ਭੁਕ੍ਤੇਰ੍ ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਤਮਾ ਭੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਕਥਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਪਰ ਭੋਗ ਅੰਤ ਵਿਚ ਸੁਆਦ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਹੀ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਭੋਗ ਨਾਲੋਂ ਮੁਕਤੀ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਭੋਗ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ?
ਸਰ੍ਵਸਙ੍ਗਪਰਿਤ੍ਯਾਗਾਨ੍ ਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ ਸੁਦੁਃਖਤਃ ਤਦ੍ ਬ੍ਰੂਹਿ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸੁਖਾਨ੍ ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਕਥਂ ਭਵੇਤ੍
ਸਭ ਸੰਬੰਧ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਦੱਸੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਸੁਖ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਅਪਾਂਪਤਿਸ੍ ਤਵ ਗੁਰੁਃ ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰਃ ਪ੍ਰਿਯਕृਤ੍ ਤਥਾ ਤਂ ਗਤ੍ਵਾ ਪृਚ੍ਛ ਨृਪਤੇ ਉਪਦੇਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ ਤੇ ਹਿਤਮ੍
ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੇਰੇ ਗੁਰੂ ਤੇ ਸਸੁਰ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾ; ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣਗੇ।
ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਜਨਕੋ ਰਾਜਾਨਂ ਵਰੁਣਂ ਤਦਾ ਗਤ੍ਵਾ ਚੋਚਤੁਰ੍ ਅਵ੍ਯਗ੍ਰੌ ਮੁਕ੍ਤਿਮਾਰ੍ਗਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍
ਯਾਜ਼ਨਵਲਕ੍ਯ ਤੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ, ਵਾਰੁਣ ਦੇ ਕੋਲ ਗਏ, ਤੇ ਬਿਨਾ ਚਿੰਤਾ, ਲੜੀਵਾਰ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਦ੍ਵਿਧਾ ਤੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਕਰ੍ਮਦ੍ਵਾਰੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਕਰ੍ਮਣਿ ਵੇਦੇ ਚ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤੋ ਮਾਰ੍ਗਃ ਕਰ੍ਮ ਜ੍ਯਾਯੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਕਰ੍ਮਣਃ
ਮੁਕਤੀ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ: ਕਰਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਤੇ ਅਕਰਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ। ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਾਰਗ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਕਰਮ ਅਕਰਮ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਕਰ੍ਮਣਾ ਬਦ੍ਧਂ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥਚਤੁष੍ਟਯਮ੍ ਅਕਰ੍ਮਣੈਵਾਪ੍ਯਤ ਇਤਿ ਮੁਕ੍ਤਿਮਾਰ੍ਗੋ ਮृषੋਚ੍ਯਤੇ
ਚਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਲਕੜਾਂ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੋੜੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਅਕਰਮ ਤੋਂ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਣਾ ਸਰ੍ਵਧਾਨ੍ਯਾਨਿ ਸੇਤ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਕਰ੍ਮ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵੈਦਿਕਂ ਨृਭਿਃ
ਕਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲਾਭ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤੇਨ ਭੁਕ੍ਤਿਂ ਚ ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤੀਹ ਮਾਨਵਾਃ ਅਕਰ੍ਮਣਃ ਕਰ੍ਮ ਪੁਣ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮ ਚਾਪ੍ਯ੍ ਆਸ਼੍ਰਮੇषੁ ਚ
ਇਸ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਰਮ ਦਾ ਪੁੰਨ ਤੇ ਅਕਰਮ ਦਾ ਕਰਮ ਵੀ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਜਾਤ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਚ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ਼ृਣੁ ਧਰ੍ਮਵਿਤ੍ ਆਸ਼੍ਰਮਾਣਿ ਚ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਕਰ੍ਮਦ੍ਵਾਰਾਣਿ ਮਾਨਦ
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਜਨਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸੁਣ। ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮ ਹਨ ਤੇ ਕਰਮ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਵਾਜਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ।
ਚਤੁਰ੍ਣਾਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਚ ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥ੍ਯਂ ਪੁਣ੍ਯਦਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਭੁਕ੍ਤਿਸ਼੍ ਚ ਮੁਕ੍ਤਿਸ਼੍ ਚ ਭਵਤੀਤਿ ਮਤਿਰ੍ ਮਮ
ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਇਸ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਹੈ।
ਏਤਚ੍ ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਜਨਕੋ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ਵਰੁਣਂ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪੁਨਰ੍ ਵਚਨਮ੍ ਊਚਤੁਃ
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਜਨਕ ਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕ੍ਯ ਨੇ, ਵਰੁਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਵਚਨ ਕਹੇ।
ਕੋ ਦੇਸ਼ਃ ਕਿਂ ਚ ਤੀਰ੍ਥਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਾਯਕਮ੍ ਤਦ੍ ਵਦਸ੍ਵ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋ ऽਸਿ ਨਮੋ ऽਸ੍ਤੁ ਤੇ
ਕਿਹੜਾ ਥਾਂ ਤੇ ਕਿਹੜਾ ਤੀਰਥ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ? ਉਹ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ; ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ—ਸਾਡਾ ਨਮਸਕਾਰ।
ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਭਾਰਤਂ ਵਰ੍षਂ ਦਣ੍ਡਕਂ ਤਤ੍ਰ ਪੁਣ੍ਯਦਮ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਂ ਨृਣਾਮ੍
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੰਡਕ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਗੌਤਮੀ ਗਙ੍ਗਾ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਾ ਨृਣਾਮ੍ ਤਤ੍ਰ ਯਜ੍ਞੇਨ ਦਾਨੇਨ ਭੋਗਾਨ੍ ਮੁਕ੍ਤਿਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਸ੍ਯਤਿ
ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਗੌਤਮੀ ਗੰਗਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਯਜਨ ਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਜਨਕੋ ਵਾਚਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਪਾਂਪਤੇਃ ਵਰੁਣੇਨ ਹ੍ਯ੍ ਅਨੁਜ੍ਞਾਤੌ ਸ੍ਵਪੁਰੀਂ ਜਗ੍ਮਤੁਸ੍ ਤਦਾ
ਯਾਜ਼ਨਵਲਕ੍ਯ ਤੇ ਜਨਕ ਨੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ।
ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਾਦਿਕਂ ਕਰ੍ਮ ਚਕਾਰ ਜਨਕੋ ਨृਪਃ ਯਾਜਯਾਮ੍ ਆਸ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਤਂ ਨृਪਮ੍
ਜਨਕ ਰਾਜਾ ਨੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਆਦਿ ਯਜਨ ਕੀਤੇ; ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਲਈ ਯਜਨ ਕਰਵਾਏ।
ਗਙ੍ਗਾਤੀਰਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਯਜ੍ਞਾਨ੍ ਮੁਕ੍ਤਿਮ੍ ਅਵਾਪ ਰਾਟ੍ ਤਥਾ ਜਨਕਰਾਜਾਨੋ ਬਹਵਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਕਰ੍ਮਣਾ
ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਕਈ ਜਨਕ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪੁਰ੍ ਮਹਾਭਾਗਾ ਗੌਤਮ੍ਯਾਸ਼੍ ਚ ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਤਤ੍ ਤੀਰ੍ਥਂ ਜਨਸ੍ਥਾਨੇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਗੌਤਮੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਤੀਰਥ ਜਨਸਥਾਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।
ਜਨਕਾਨਾਂ ਯਜ੍ਞਸਦੋ ਜਨਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ਚਤੁਰ੍ਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਸ੍ਮਰਣਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਪਾਪਨੁਤ੍
ਜਨਕਾਂ ਦੀ ਯਜਨਸਾਲਾ ਜਨਸਥਾਨ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਚਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨਾਨੇਨ ਦਾਨੇਨ ਪਿਤॄਣਾਂ ਤਰ੍ਪਣੇਨ ਤੁ ਤੀਰ੍ਥਸ੍ਯ ਸ੍ਮਰਣਾਦ੍ ਵਾਪਿ ਗਮਨਾਦ੍ ਭਕ੍ਤਿਸੇਵਨਾਤ੍
ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ, ਦਾਨ ਦੇਣ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਚੜ੍ਹਾਉਣ, ਤੀਰਥ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਨ, ਉਥੇ ਜਾਣ ਜਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੁਆਰਾ,
ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਕਾਮਾਨ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਚ ਸਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍
ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਰੁਣਾ ਵਰੁਣਾ ਚੈਵ ਨਦ੍ਯੌ ਪੁਣ੍ਯਤਰੇ ਸ਼ੁਭੇ ਤਯੋਸ਼੍ ਚ ਸਂਗਮਃ ਪੁਣ੍ਯੋ ਗਙ੍ਗਾਯਾਂ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ
ਅਰੁਣਾ ਤੇ ਵਰੁਣਾ ਨਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਪ, ਹੇ ਮুনি ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
ਤਦੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਸ਼ृਣੁष੍ਵੇਹ ਸਰ੍ਵਪਾਪਵਿਨਾਸ਼ਿਨੀਮ੍ ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯ ਸੁਤੋ ਜ੍ਯੇष੍ਠ ਆਦਿਤ੍ਯੋ ਲੋਕਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ
ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਸੁਣੋ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਕਸ਼ਯਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਸੂਰਜ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਚਕ੍ਸ਼ੁਸ੍ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਾਂਸ਼ੁਃ ਸਪ੍ਤਾਸ਼੍ਵੋ ਲੋਕਪੂਜਿਤਃ ਤਸ੍ਯ ਪਤ੍ਨੀ ਉषਾ ਖ੍ਯਾਤਾ ਤ੍ਵਾष੍ਟ੍ਰੀ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਸੁਨ੍ਦਰੀ
ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅੱਖ ਹੈ, ਤੇਜ਼ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਚਲਦਾ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ; ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਸ਼ਾ ਹੈ, ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਰ੍ਤੁਃ ਪ੍ਰਤਾਪਤੀਵ੍ਰਤ੍ਵਮ੍ ਅਸਹਨ੍ਤੀ ਸੁਮਧ੍ਯਮਾ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮ੍ ਆਸ ਕਿਂ ਕृਤ੍ਯਂ ਮਮ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਇਤਿ ਭਾਮਿਨੀ
ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਤੀਬਰ ਗਰਮੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ, 'ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?'
ਤਸ੍ਯਾਃ ਪੁਤ੍ਰੌ ਮਹਾਰਾਜ੍ਞੌ ਮਨੁਰ੍ ਵੈਵਸ੍ਵਤੋ ਯਮਃ ਯਮੁਨਾ ਚ ਨਦੀ ਪੁਣ੍ਯਾ ਸ਼ृਣੁ ਵਿਸ੍ਮਯਕਾਰਣਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਹਨ—ਮਨੁ ਵੈਵਸਵਤ ਅਤੇ ਯਮ; ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ ਯਮੁਨਾ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਇਹ ਅਜੋਬੇ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ।
ਸਾਕਰੋਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਸ਼੍ ਛਾਯਾਮ੍ ਆਤ੍ਮਰੂਪੇਣ ਯਤ੍ਨਤਃ ਤਾਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਤਤਸ਼੍ ਚੋषਾ ਤ੍ਵਂ ਚ ਮਤ੍ਸਦृਸ਼ੀ ਭਵ
ਉਸ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਛਾਂ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਬੜੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਬਣਾਈ। ਫਿਰ ਉਸ਼ਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਰਗੀ ਹੋ ਜਾ।'
ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਪਤ੍ਯਾਨਿ ਪਾਲਯਸ੍ਵ ਮਮਾਜ੍ਞਯਾ ਯਾਵਦ੍ ਆਗਮਨਂ ਮੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਤ੍ਯੁਸ੍ ਤਾਵਤ੍ ਪ੍ਰਿਯਾ ਭਵ
'ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰ; ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਪਤੀ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ ਰਹਿ।'