ਅਨ੍ਵੇषਯਂਸ੍ ਤੁ ਤਂ ਜਾਰਂ ਬਿਡਾਲਂ ਦਦृਸ਼ੇ ਮੁਨਿਃ ਕੋ ਭਵਾਨ੍ ਇਤਿ ਤਂ ਪ੍ਰਾਹ ਭਸ੍ਮੀਕੁਰ੍ਯਾਂ ਮृषਾਵਦਨ੍
ਉਸ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਲੱਭਦਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?' ਉਸ ਨੇ ਝੂਠ ਬੋਲ ਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।'
ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਪੁਟੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਚੈਵਮ੍ ਆਹ ਸ਼ਚੀਪਤਿਃ ਸ਼ਚੀਭਰ੍ਤਾ ਪੁਰਾਂ ਭੇਤ੍ਤਾ ਤਪੋਧਨ ਪੁਰੁष੍ਟੁਤਃ
ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸ਼ਚੀ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਮੈਂ ਸ਼ਚੀ ਦਾ ਪਤੀ ਹਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ, ਹੇ ਤਪਸਵੀ।'
ਮਮੇਦਂ ਪਾਪਮ੍ ਆਪਨ੍ਨਂ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਮਯਾਨਘ ਮਹਦ੍ਵਿਗਰ੍ਹਿਤਂ ਕਰ੍ਮ ਕृਤਵਾਨ੍ ਅਸ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਹਂ ਮੁਨੇ
'ਇਹ ਪਾਪ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜੋ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਸਚ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ। ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਨਿੰਦਿਆ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ।'
ਸ੍ਮਰਸਾਯਕਨਿਰ੍ਭਿਨ੍ਨਹृਦਯਾਃ ਕਿਂ ਨ ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਮਯਿ ਮਹਾਪਾਪੇ ਕ੍ਸ਼ਮਸ੍ਵ ਕਰੁਣਾਨਿਧੇ
'ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਛੇਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ? ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ।'
ਸਨ੍ਤਃ ਕृਤਾਪਰਾਧੇ ऽਪਿ ਨ ਰੌਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਜਾਤੁ ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਤਦ੍ ਵਚੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਹਰਿਮ੍ ਆਹ ਰੁषਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਚੰਗੇ ਲੋਕ, ਭੁੱਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਕਦੇ ਰੁੱਖਾ ਵਰਤਾਵ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਉਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਹਰੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
ਭਗਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਕृਤਂ ਪਾਪਂ ਸਹਸ੍ਰਭਗਵਾਨ੍ ਭਵ ਤਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਹ ਮੁਨਿਃ ਕੋਪਾਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਚ ਸ਼ੁष੍ਕਨਦੀ ਭਵ
'ਭਗਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਪਾਪ, ਤੈਨੂੰ ਸਹਸ੍ਰਭਗਾ ਬਣਾਏ।' ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ, 'ਤੂੰ ਸੁੱਕੀ ਨਦੀ ਬਣ ਜਾ।'
ਤਤਃ ਪ੍ਰਸਾਦਯਾਮ੍ ਆਸ ਕਥਯਨ੍ਤੀ ਤਦਾਕृਤਿਮ੍
ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲੱਗੀ, ਉਹ ਹਾਲਤ ਦੱਸਦੀ ਹੋਈ।
ਮਨਸਾਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਪੁਰੁषਂ ਪਾਪਿष੍ਠਾਃ ਕਾਮਯਨ੍ਤਿ ਯਾਃ ਅਕ੍ਸ਼ਯਾਨ੍ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨਰਕਾਂਸ੍ ਤਾਸਾਂ ਸਰ੍ਵੇ ऽਪਿ ਪੂਰ੍ਵਜਾਃ
ਜੋ ਮੰਦ ਔਰਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਅੰਤਹੀਨ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੂਰਵਜ ਵੀ।
ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਭਗਵਨ੍ਨ੍ ਅਵਧਾਰਯ ਮਦ੍ਵਚਃ ਤਵ ਰੂਪੇਣ ਚਾਗਤ੍ਯ ਮਾਮ੍ ਅਗਾਤ੍ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਣਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਇਮੇ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸਮਝੋ: ਇਹ ਗਵਾਹ ਤੇਰੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਨ।
ਤਥੇਤਿ ਰਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ਪ੍ਰੋਚੁਰ੍ ਅਹਲ੍ਯਾ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨੀ ਧ੍ਯਾਨੇਨਾਪਿ ਮੁਨਿਰ੍ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਮ੍
ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ 'ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ' ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ। ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਵੀ ਸਹਿਮਤ ਹੋਈ। ਮੁਨੀ ਨੇ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਤਿਵਰਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
ਯਦਾ ਤੁ ਸਂਗਤਾ ਭਦ੍ਰੇ ਗੌਤਮ੍ਯਾ ਸਰਿਦੀਸ਼ਯਾ ਨਦੀ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪੁਨਾ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸੇ ਪ੍ਰਿਯਕृਨ੍ ਮਮ
ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇਵਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲੇਗੀ, ਤੂੰ ਨਦੀ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ, ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ, ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਮੁੜ ਪਾ ਲਵੇਗੀ।
ਇਤ੍ਯ੍ ऋषੇਰ੍ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਥਾ ਚਕ੍ਰੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਤਯਾ ਤੁ ਸਂਗਤਾ ਦੇਵ੍ਯਾ ਅਹਲ੍ਯਾ ਗੌਤਮਪ੍ਰਿਯਾ
ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਤਿਵਰਤਾ ਨੇ ਉਹੀ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੌਤਮ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਅਹਲਿਆ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਮਿਲੀ।
ਪੁਨਸ੍ ਤਦ੍ ਰੂਪਮ੍ ਅਭਵਦ੍ ਯਨ੍ ਮਯਾ ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਪੁਰਾ ਤਤਃ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਪੁਟਃ ਸੁਰਰਾਟ੍ ਪ੍ਰਾਹ ਗੌਤਮਮ੍
ਉਹ ਮੁੜ ਉਹੀ ਰੂਪ ਹੋ ਗਈ ਜੋ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
ਮਾਂ ਪਾਹਿ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਪਾਪਿष੍ਠਂ ਗृਹਮ੍ ਆਗਤਮ੍ ਪਾਦਯੋਃ ਪਤਿਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕृਪਯਾ ਪ੍ਰਾਹ ਗੌਤਮਃ
ਮੁਨੀਸ਼ਰੋਮਣੀ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।
ਗੌਤਮੀਂ ਗਚ੍ਛ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਸ੍ਨਾਨਂ ਕੁਰੁ ਪੁਰਂਦਰ ਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਧੂਤਪਾਪਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੋ ਭਵਿष੍ਯਸਿ
ਗੌਤਮੀ ਕੋਲ ਜਾ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਨ੍ਹਾ ਲੈ, ਹੇ ਪੁਰੰਦਰ। ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਪਾਪ ਧੋ ਜਾਵਣਗੇ, ਤੇ ਤੂੰ ਮੁੜ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।
ਉਭਯਂ ਵਿਸ੍ਮਯਕਰਂ ਦृष੍ਟਵਾਨ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਨਾਰਦ ਅਹਲ੍ਯਾਯਾਃ ਪੁਨਰ੍ਭਾਵਂ ਸ਼ਚੀਭਰ੍ਤਾ ਸਹਸ੍ਰਦृਕ੍
ਹੇ ਨਾਰਦ, ਮੈਂ ਦੋ ਵੱਡੇ ਅਚੰਭੇ ਵੇਖੇ ਹਨ: ਅਹਲਿਆ ਦਾ ਮੁੜ ਰੂਪ ਹੋਣਾ ਤੇ ਸ਼ਚੀ ਦੇ ਪਤੀ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ।
ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਤਤ੍ ਤੀਰ੍ਥਮ੍ ਅਹਲ੍ਯਾਸਂਗਮਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਤੀਰ੍ਥਮ੍ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਂ ਸਰ੍ਵਕਾਮਪ੍ਰਦਂ ਨृਣਾਮ੍
ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਜਿੱਥੇ ਅਹਲਿਆ ਮਿਲੀ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ 'ਇੰਦਰ-ਤੀਰਥ' ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਪਰਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਜਨਸ੍ਥਾਨਮ੍ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ਚਤੁਰ੍ਯੋਜਨਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਸ੍ਮਰਣਾਨ੍ ਮੁਕ੍ਤਿਦਂ ਨृਣਾਮ੍
ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਜਨਸਥਾਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਯਾਦ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵੈਵਸ੍ਵਤਾਨ੍ਵਯੇ ਜਾਤੋ ਰਾਜਾਭੂਜ੍ ਜਨਕਃ ਪੁਰਾ ਸੋ ऽਪਾਂਪਤੇਸ੍ ਤੁ ਤਨੁਜਾਮ੍ ਉਪਯੇਮੇ ਗੁਣਾਰ੍ਣਵਾਮ੍
ਵੈਵਸਵਤ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਜਨਮਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਗੁਣਵਾਨ ਧੀ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਸੀ, ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਜਨਕਾਂ ਜਨਕੋ ਨृਪਃ ਅਨੁਰੂਪਗੁਣਤ੍ਵਾਚ੍ ਚ ਤਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਗੁਣਾਰ੍ਣਵਾ
ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮੂਲ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗੁਣਾਰਣਵਾ, ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਜੋੜ ਦੀ ਸੀ।
ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞਃ ਪੁਰੋਹਿਤਃ ਤਮ੍ ਅਪृਚ੍ਛਨ੍ ਨृਪਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਂ ਪੁਰੋਹਿਤਮ੍
ਯਾਜ਼ਨਵਲਕ੍ਯ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਸ ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸੀ। ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕ੍ਯ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤੀ ਉਭੇ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੇ ਨਿਰ੍ਣੀਤੇ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮੈਃ ਦਾਸੀਦਾਸੇਭਤੁਰਗਰਥਾਦ੍ਯੈਰ੍ ਭੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਉਤ੍ਤਮਾ
ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ, ਦੋਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਭੋਗ ਵਧੀਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦਾਸ-ਦਾਸੀਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇ।
ਕਿਂਤ੍ਵ੍ ਅਨ੍ਤਵਿਰਸਾ ਭੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਏਕਾ ਨਿਰਤ੍ਯਯਾ ਭੁਕ੍ਤੇਰ੍ ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਤਮਾ ਭੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਕਥਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਪਰ ਭੋਗ ਅੰਤ ਵਿਚ ਸੁਆਦ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਹੀ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਭੋਗ ਨਾਲੋਂ ਮੁਕਤੀ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਭੋਗ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ?
ਸਰ੍ਵਸਙ੍ਗਪਰਿਤ੍ਯਾਗਾਨ੍ ਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ ਸੁਦੁਃਖਤਃ ਤਦ੍ ਬ੍ਰੂਹਿ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਸੁਖਾਨ੍ ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਕਥਂ ਭਵੇਤ੍
ਸਭ ਸੰਬੰਧ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਦੱਸੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਸੁਖ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਅਪਾਂਪਤਿਸ੍ ਤਵ ਗੁਰੁਃ ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰਃ ਪ੍ਰਿਯਕृਤ੍ ਤਥਾ ਤਂ ਗਤ੍ਵਾ ਪृਚ੍ਛ ਨृਪਤੇ ਉਪਦੇਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ ਤੇ ਹਿਤਮ੍
ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੇਰੇ ਗੁਰੂ ਤੇ ਸਸੁਰ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾ; ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣਗੇ।
ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਜਨਕੋ ਰਾਜਾਨਂ ਵਰੁਣਂ ਤਦਾ ਗਤ੍ਵਾ ਚੋਚਤੁਰ੍ ਅਵ੍ਯਗ੍ਰੌ ਮੁਕ੍ਤਿਮਾਰ੍ਗਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍
ਯਾਜ਼ਨਵਲਕ੍ਯ ਤੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ, ਵਾਰੁਣ ਦੇ ਕੋਲ ਗਏ, ਤੇ ਬਿਨਾ ਚਿੰਤਾ, ਲੜੀਵਾਰ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਦ੍ਵਿਧਾ ਤੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਮੁਕ੍ਤਿਃ ਕਰ੍ਮਦ੍ਵਾਰੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਕਰ੍ਮਣਿ ਵੇਦੇ ਚ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤੋ ਮਾਰ੍ਗਃ ਕਰ੍ਮ ਜ੍ਯਾਯੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਕਰ੍ਮਣਃ
ਮੁਕਤੀ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ: ਕਰਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਤੇ ਅਕਰਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ। ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਾਰਗ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਕਰਮ ਅਕਰਮ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਕਰ੍ਮਣਾ ਬਦ੍ਧਂ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥਚਤੁष੍ਟਯਮ੍ ਅਕਰ੍ਮਣੈਵਾਪ੍ਯਤ ਇਤਿ ਮੁਕ੍ਤਿਮਾਰ੍ਗੋ ਮृषੋਚ੍ਯਤੇ
ਚਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਲਕੜਾਂ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੋੜੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਅਕਰਮ ਤੋਂ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਣਾ ਸਰ੍ਵਧਾਨ੍ਯਾਨਿ ਸੇਤ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਨृਪਸਤ੍ਤਮ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਕਰ੍ਮ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵੈਦਿਕਂ ਨृਭਿਃ
ਕਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲਾਭ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤੇਨ ਭੁਕ੍ਤਿਂ ਚ ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤੀਹ ਮਾਨਵਾਃ ਅਕਰ੍ਮਣਃ ਕਰ੍ਮ ਪੁਣ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮ ਚਾਪ੍ਯ੍ ਆਸ਼੍ਰਮੇषੁ ਚ
ਇਸ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਰਮ ਦਾ ਪੁੰਨ ਤੇ ਅਕਰਮ ਦਾ ਕਰਮ ਵੀ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।