ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯਤ੍ਰ ਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰੋ ਹਰਿਃ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭੋਗਾਨ੍ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ ਚ ਦੇਵਯੋषਿਤ੍ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਉਹ ਪਰਮ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹਰੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਅਨੇਕ ਰਸਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਪੁਨਰ੍ ਆਗਤ੍ਯ ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕੇ ਨਰੋਤ੍ਤਮਃ ਜਾਯਤੇ ਯੋਗਿਨਾਂ ਵਿਪ੍ਰਾ ਜ੍ਞਾਨਜ੍ਞੇਯੋਦ੍ਯਤੋ ਗृਹੇ
ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਮੁੜ ਮਰਤਿਆ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਯੋਗੀਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵੈष੍ਣਵਂ ਯੋਗਂ ਹਰੇਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ਕਲ੍ਪਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਰਾਮਸ੍ਯ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਭਦ੍ਰਯਾ ਸਹ
ਵੈਸ਼ਣਵ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਲਪਵ੍ਰਖ, ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭਾਗਵਤੀ ਦੇ ਨਾਲ।
ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯੇਨ੍ਦ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਮਾਧਵਸ੍ਯ ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਦ੍ਵਾਰਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸਾਗਰਸ੍ਯ ਵਿਧਿਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਮਾਰਕੰਡੇ ਅਤੇ ਇੰਦਰਦੁਮਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਮਾਧਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਸਵਰਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਸਭ ਕ੍ਰਮਵਾਰ।
ਮਾਰ੍ਜਨਸ੍ਯ ਯਥਾਕਾਲੇ ਭਾਗੀਰਥ੍ਯਾਃ ਸਮਾਗਮਮ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਤਨ੍ ਮਯਾ ਖ੍ਯਾਤਂ ਯਤ੍ ਪਰਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਥ
ਸਫਾਈ ਦਾ ਠੀਕ ਸਮਾਂ, ਭਾਗੀਰਥੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮ੍ ਏਤਚ੍ ਚ ਕਥਿਤਂ ਮਯਾ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਰਹਸ੍ਯਂ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਮ੍ ਪੁਰਾਣਂ ਪਰਮਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਧਨ੍ਯਂ ਸਂਸਾਰਮੋਚਨਮ੍
ਇੰਦਰਦੁਮਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਸਾਰੇ ਅਚੰਭੇ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦਾ ਰਾਜ, ਪੁਰਾਣਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ, ਧਨਵੰਤ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।
ਨਹਿ ਨਸ੍ ਤृਪ੍ਤਿਰ੍ ਅਸ੍ਤੀਹ ਸ਼ृਣ੍ਵਤਾਂ ਤੀਰ੍ਥਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ ਪੁਨਰ੍ ਏਵ ਪਰਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਵਕ੍ਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਸ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੇषਤਃ ਪਰਂ ਤੀਰ੍ਥਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥੋਤ੍ਤਮੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਡੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ; ਤੁਸੀਂ ਮੁੜ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਾਜ ਤੇ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਇਮਮ੍ ਏਵ ਪੁਰਾ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਪृष੍ਟੋ ऽਸ੍ਮਿ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ ਨਾਰਦੇਨ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਤਦਾ ਤਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਵਾਨ੍ ਅਹਮ੍
ਇਹੀ ਸਵਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ, ਹੇ ਉੱਚ ਕੋਟ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਬੜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਤਪਸੋ ਯਜ੍ਞਦਾਨਾਨਾਂ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਪਾਵਨਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਮਯਾ ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਜਗਦ੍ਯੋਨੇ ਜਗਤ੍ਪਤੇ
ਤਪ, ਯਜ, ਤੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ, ਤੀਰਥ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਮੂਲ ਤੇ ਮਾਲਕ।
ਕਿਯਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਰ੍ਤ੍ਯਰਸਾਤਲੇ ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਏਵ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਕਿਂ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਸਵਰਗ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਤੀਰਥ ਹਨ? ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਨਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇ ਰਸਾਤਲੇ ਦੈਵਾਨਿ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਆਸੁਰਾਣ੍ਯ੍ ਆਰੁषਾਣਿ ਚ
ਸਵਰਗ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਤੀਰਥ ਹਨ: ਦਿਵਿਆ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਅਸੁਰ, ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ।
ਮਾਨੁषਾਣਿ ਤ੍ਰਿਲੋਕੇषੁ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾਨਿ ਸੁਰਾਦਿਭਿਃ ਮਾਨੁषੇਭ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਤੀਰ੍ਥੇਭ੍ਯ ਆਰ੍षਂ ਤੀਰ੍ਥਮ੍ ਅਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖੀ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਆਰ੍षੇਭ੍ਯਸ਼੍ ਚੈਵ ਤੀਰ੍ਥੇਭ੍ਯ ਆਸੁਰਂ ਬਹੁਪੁਣ੍ਯਦਮ੍ ਆਸੁਰੇਭ੍ਯਸ੍ ਤਥਾ ਪੁਣ੍ਯਂ ਦੈਵਂ ਤਤ੍ ਸਾਰ੍ਵਕਾਮਿਕਮ੍
ਰਿਸੀਆਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਸੁਰ ਤੀਰਥ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਸੁਰ ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਫਿਰ ਦੈਵੀ ਤੀਰਥ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਸ਼ਿਵੈਸ਼੍ ਚੈਵ ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਦੈਵਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਤ੍ਰਿਭ੍ਯੋ ਯਦ੍ ਏਕਂ ਜਾਯੇਤ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਾਤਃ ਪਰਂ ਵਿਦੁਃ
ਜੋ ਤੀਰਥ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਦੈਵੀ ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਇਕੱਠਾ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਤ੍ਰਯਾਣਾਮ੍ ਅਪਿ ਲੋਕਾਨਾਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਮੇਧ੍ਯਮ੍ ਉਦਾਹृਤਮ੍ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਜਾਮ੍ਬਵਂ ਦ੍ਵੀਪਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਬਹੁਗੁਣੋਦਯਮ੍
ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਤੀਰਥ ਬਹੁਤ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਜਾਮ੍ਬਵੇ ਭਾਰਤਂ ਵਰ੍षਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ਕਰ੍ਮਭੂਮਿਰ੍ ਯਤਃ ਪੁਤ੍ਰ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤਦ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਰਤ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਕਰਮ ਦੀ ਭੂਮੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰੈਵ ਯਾਨਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਯਾਨ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਾਨਿ ਮਯਾ ਤਵ ਹਿਮਵਦ੍ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਯੋਰ੍ ਮਧ੍ਯੇ षਣ੍ਨਦ੍ਯੋ ਦੇਵਸਂਭਵਾਃ
ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਹਿਮਾਲਾ ਅਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਅਤੇ ਛੇ ਨਦੀਆਂ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਹਨ।
ਤਥੈਵ ਦੇਵਜਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਰ੍ਣਵਵਿਨ੍ਧ੍ਯਯੋਃ ਏਤਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਨਦ੍ਯਸ੍ ਤੁ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਨਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਅਭਿਸਂਪੂਜਿਤਂ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ ਭਾਰਤਂ ਬਹੁਪੁਣ੍ਯਦਮ੍ ਕਰ੍ਮਭੂਮਿਰ੍ ਅਤੋ ਦੇਵੈਰ੍ ਵਰ੍षਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਭਾਰਤ ਵਰਤ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਭੂਮੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵਰਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ।
ਆਰ੍षਾਣਿ ਚੈਵ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਦੇਵਜਾਨਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਆਸੁਰੈਰ੍ ਆਵृਤਾਨ੍ਯ੍ ਆਸਂਸ੍ ਤਦ੍ ਏਵਾਸੁਰਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਰਿਸੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਆਸੁਰਾਂ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਸੀ; ਉਹ ਆਸੁਰ ਤੀਰਥ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦੈਵੇष੍ਵ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇषੁ ਤਪਸ੍ ਤਪ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਰ੍षਯਃ ਦੈਵਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍ ਤਪਸ ਆਰ੍षਾਣ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਚ ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਦੈਵੀ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾ ਰਿਸੀਆਂ ਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ; ਦੈਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਤਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਰਿਸੀਆਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਤੀਰਥ ਵੀ ਦੈਵੀ ਹੋ ਗਏ।
ਆਤ੍ਮਨਃ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਮੁਕ੍ਤ੍ਯੈ ਪੂਜਾਯੈ ਭੂਤਯੇ ऽਥਵਾ ਆਤ੍ਮਨਃ ਫਲਭੂਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਯਸ਼ਸੋ ऽਵਾਪ੍ਤਯੇ ਪੁਨਃ
ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਪੂਜਾ ਲਈ, ਭਲਾਈ ਲਈ ਜਾਂ ਫਲ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ—
ਮਾਨੁषੈਃ ਕਾਰਿਤਾਨ੍ਯ੍ ਆਹੁਰ੍ ਮਾਨੁषਾਣੀਤਿ ਨਾਰਦ ਏਵਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧੋ ਭੇਦਸ੍ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ
ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਤੀਰਥ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਾਰਦ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਚਾਰ ਭਿੰਨਤਾ ਹੈ।
ਭੇਦਂ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਜ੍ ਜਾਨਾਤਿ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਯੁਕ੍ਤੋ ऽਸਿ ਨਾਰਦ ਬਹਵਃ ਪਣ੍ਡਿਤਂਮਨ੍ਯਾਃ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਿ ਕਥਯਨ੍ਤਿ ਚ ਸੁਕृਤੀ ਕੋ ऽਪਿ ਜਾਨਾਤਿ ਵਕ੍ਤੁਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਨਿਜੈਰ੍ ਗੁਣੈਃ
ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਭਿੰਨਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਨਾਰਦ, ਤੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈਂ। ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਸੁਣਦੇ ਤੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸੱਚਾ ਭਲਾ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁਣ ਜਾਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਤੇषਾਂ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਭੇਦਂ ਚ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਾਮਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ਯਚ੍ ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸੁਰਤ ਅਤੇ ਭਿੰਨਤਾ ਸੁਣਾਂ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਕृਤਯੁਗਾਦੌ ਤੁ ਉਪਾਯੋ ऽਨ੍ਯੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤੀਰ੍ਥਸੇਵਾਂ ਵਿਨਾ ਸ੍ਵਲ੍ਪਾਯਾਸੇਨਾਭੀष੍ਟਦਾਯਿਨੀਮ੍
ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਤੀਰਥ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜੋ ਘੱਟ ਜਤਨ ਨਾਲ ਮਨਚਾਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨ ਤ੍ਵਯਾ ਸਦृਸ਼ੋ ਧਾਤਰ੍ ਵਕ੍ਤਾ ਜ੍ਞਾਤਾਥਵਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਨਾਭਿਕਮਲੇ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸਂਜਾਤੋ ऽਖਿਲਪੂਰ੍ਵਜਃ
ਧਾਤਰ, ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਵਕਤਾ, ਨਾ ਗਿਆਤਾ; ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਨਾਭੀ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿਚ ਜਨਮਿਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ।
ਗੋਦਾਵਰੀ ਭੀਮਰਥੀ ਤੁਙ੍ਗਭਦ੍ਰਾ ਚ ਵੇਣਿਕਾ ਤਾਪੀ ਪਯੋਉष੍ਣੀ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਤੁ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਗੋਦਾਵਰੀ, ਭੀਮਰਥੀ, ਤੁੰਗਭਦਰਾ, ਵੇਣਿਕਾ, ਤਾਪੀ ਅਤੇ ਪਯੋਊਸ਼ਣੀ ਵਿਂਧਿਆ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।
ਭਾਗੀਰਥੀ ਨਰ੍ਮਦਾ ਤੁ ਯਮੁਨਾ ਚ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਵਿਸ਼ੋਕਾ ਚ ਵਿਤਸ੍ਤਾ ਚ ਹਿਮਵਤ੍ਪਰ੍ਵਤਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ
ਭਾਗੀਰਥੀ, ਨਰਮਦਾ, ਯਮੁਨਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਵਿਸ਼ੋਕਾ ਅਤੇ ਵਿਤਸਤ, ਇਹ ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ।
ਏਤਾ ਨਦ੍ਯਃ ਪੁਣ੍ਯਤਮਾ ਦੇਵਤੀਰ੍ਥਾਨ੍ਯ੍ ਉਦਾਹृਤਾਃ ਗਯਃ ਕੋਲ੍ਲਾਸੁਰੋ ਵृਤ੍ਰਸ੍ ਤ੍ਰਿਪੁਰੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਧਕਸ੍ ਤਥਾ
ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਦੈਵੀ ਤੀਰਥ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ: ਗਯਾ, ਕੋਲਾਸੁਰ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ, ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਅਤੇ ਅੰਧਕ ਵੀ।