ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰ੍ ਯਥਾ ਦਕ੍ਸ਼ ऋषੀਣਾਂ ਕਸ਼੍ਯਪੋ ਯਥਾ ਤਥਾ ਸਮਸ੍ਤਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਵਰਿष੍ਠਂ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਵਿਚ ਦਕਸ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਕਸ਼ਯਪ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾਣਯੋਗ ਹੈ।
ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਭਾਸ੍ਕਰੋ ਯਦ੍ਵਨ੍ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਣਵੋ ਯਥਾ ਤਥਾ ਸਮਸ੍ਤਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਵਰਿष੍ਠਂ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ 'ਓਮ' ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਸ੍ ਤੁ ਯਜ੍ਞਾਨਾਂ ਯਥਾ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ਤਥਾ ਸਮਸ੍ਤਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਚ ਤਦ੍ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਯਜਨਾਂ ਵਿਚ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਓਹੋ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਐਸੇ ਹੀ ਉਹ ਖੇਤਰ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾਣਯੋਗ ਹੈ।
ਓषਧੀਨਾਂ ਯਥਾ ਧਾਨ੍ਯਂ ਤृਣੇषੁ ਤृਣਰਾਡ੍ ਯਥਾ ਤਥਾ ਸਮਸ੍ਤਤੀਰ੍ਥਾਨਾਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਂ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਿਚ ਧਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਘਾਸਾਂ ਵਿਚ ਘਾਸ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸਮਸ੍ਤਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਧਰ੍ਮਃ ਸਂਸਾਰਤਾਰਕਃ ਤਥਾ ਸਮਸ੍ਤਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਤਤ੍ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਚੈਵ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਣਾਂ ਚ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ ਜਪਹੋਮਵ੍ਰਤਾਨਾਂ ਚ ਤਪੋਦਾਨਫਲਾਨਿ ਚ
ਹੇ ਉੱਚ ਕੋਟ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ, ਜਪ, ਹਵਨ, ਵਰਤ, ਤਪ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਫਲ ਇਹ ਹਨ:
ਨ ਤਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਭੋ ਵਿਪ੍ਰਾ ਯਤ੍ ਤੇਨ ਸਦृਸ਼ਂ ਭੁਵਿ ਕਿਂ ਚਾਤ੍ਰ ਬਹੁਨੋਕ੍ਤੇਨ ਭਾषਿਤੇਨ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਲੰਬਾ ਬਿਆਨ ਕਰੀਏ?
ਸਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਂ ਪੁਨਃ ਸਤ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਤਤ੍ ਪਰਮਂ ਮਹਤ੍ ਪੁਰੁषਾਖ੍ਯਂ ਸਕृਦ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਾਗਰਾਮ੍ਭਃਸਮਾਪ੍ਲੁਤਮ੍
ਸੱਚ, ਸੱਚ, ਫਿਰ ਸੱਚ, ਉਹ ਥਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ; ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਥਾਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਂ ਸਕृਜ੍ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਗਰ੍ਭਵਾਸੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਹਰੇਃ ਸਂਨਿਹਿਤੇ ਸ੍ਥਾਨ ਉਤ੍ਤਮੇ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮੇ
ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਗਿਆਨ ਇਕ ਵਾਰੀ ਜਾਣ ਲੈਣ 'ਤੇ ਮੁੜ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜਿੱਥੇ ਹਰੀ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦੇ ਉੱਚੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਸਂਵਤ੍ਸਰਮ੍ ਉਪਾਸੀਤ ਮਾਸਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਥਾਪਿ ਵਾ ਤੇਨ ਜਪ੍ਤਂ ਹੁਤਂ ਤੇਨ ਤੇਨ ਤਪ੍ਤਂ ਤਪੋ ਮਹਤ੍
ਉਥੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਭਗਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਉਥੇ ਜਪਿਆ ਜਾਂ ਹਵਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਯਤ੍ਰ ਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰੋ ਹਰਿਃ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭੋਗਾਨ੍ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ ਚ ਦੇਵਯੋषਿਤ੍ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ
ਉਹ ਪਰਮ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹਰੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਅਨੇਕ ਰਸਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਪੁਨਰ੍ ਆਗਤ੍ਯ ਮਰ੍ਤ੍ਯਲੋਕੇ ਨਰੋਤ੍ਤਮਃ ਜਾਯਤੇ ਯੋਗਿਨਾਂ ਵਿਪ੍ਰਾ ਜ੍ਞਾਨਜ੍ਞੇਯੋਦ੍ਯਤੋ ਗृਹੇ
ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਮੁੜ ਮਰਤਿਆ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਯੋਗੀਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵੈष੍ਣਵਂ ਯੋਗਂ ਹਰੇਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ਕਲ੍ਪਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਰਾਮਸ੍ਯ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਭਦ੍ਰਯਾ ਸਹ
ਵੈਸ਼ਣਵ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਲਪਵ੍ਰਖ, ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭਾਗਵਤੀ ਦੇ ਨਾਲ।
ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯੇਨ੍ਦ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਮਾਧਵਸ੍ਯ ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਦ੍ਵਾਰਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸਾਗਰਸ੍ਯ ਵਿਧਿਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਮਾਰਕੰਡੇ ਅਤੇ ਇੰਦਰਦੁਮਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਮਾਧਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਸਵਰਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਸਭ ਕ੍ਰਮਵਾਰ।
ਮਾਰ੍ਜਨਸ੍ਯ ਯਥਾਕਾਲੇ ਭਾਗੀਰਥ੍ਯਾਃ ਸਮਾਗਮਮ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਤਨ੍ ਮਯਾ ਖ੍ਯਾਤਂ ਯਤ੍ ਪਰਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਥ
ਸਫਾਈ ਦਾ ਠੀਕ ਸਮਾਂ, ਭਾਗੀਰਥੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮ੍ ਏਤਚ੍ ਚ ਕਥਿਤਂ ਮਯਾ ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਰਹਸ੍ਯਂ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮਮ੍ ਪੁਰਾਣਂ ਪਰਮਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਧਨ੍ਯਂ ਸਂਸਾਰਮੋਚਨਮ੍
ਇੰਦਰਦੁਮਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਸਾਰੇ ਅਚੰਭੇ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦਾ ਰਾਜ, ਪੁਰਾਣਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ, ਧਨਵੰਤ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।
ਨਹਿ ਨਸ੍ ਤृਪ੍ਤਿਰ੍ ਅਸ੍ਤੀਹ ਸ਼ृਣ੍ਵਤਾਂ ਤੀਰ੍ਥਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ ਪੁਨਰ੍ ਏਵ ਪਰਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਵਕ੍ਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਸ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੇषਤਃ ਪਰਂ ਤੀਰ੍ਥਸ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥੋਤ੍ਤਮੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਡੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ; ਤੁਸੀਂ ਮੁੜ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਾਜ ਤੇ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਇਮਮ੍ ਏਵ ਪੁਰਾ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਪृष੍ਟੋ ऽਸ੍ਮਿ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ ਨਾਰਦੇਨ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਤਦਾ ਤਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਵਾਨ੍ ਅਹਮ੍
ਇਹੀ ਸਵਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ, ਹੇ ਉੱਚ ਕੋਟ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਬੜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਤਪਸੋ ਯਜ੍ਞਦਾਨਾਨਾਂ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਪਾਵਨਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਮਯਾ ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਜਗਦ੍ਯੋਨੇ ਜਗਤ੍ਪਤੇ
ਤਪ, ਯਜ, ਤੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ, ਤੀਰਥ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਮੂਲ ਤੇ ਮਾਲਕ।
ਕਿਯਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਰ੍ਤ੍ਯਰਸਾਤਲੇ ਸਰ੍ਵੇषਾਮ੍ ਏਵ ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਕਿਂ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਸਵਰਗ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਤੀਰਥ ਹਨ? ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਨਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇ ਰਸਾਤਲੇ ਦੈਵਾਨਿ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਆਸੁਰਾਣ੍ਯ੍ ਆਰੁषਾਣਿ ਚ
ਸਵਰਗ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਤੀਰਥ ਹਨ: ਦਿਵਿਆ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਅਸੁਰ, ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ।
ਮਾਨੁषਾਣਿ ਤ੍ਰਿਲੋਕੇषੁ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾਨਿ ਸੁਰਾਦਿਭਿਃ ਮਾਨੁषੇਭ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਤੀਰ੍ਥੇਭ੍ਯ ਆਰ੍षਂ ਤੀਰ੍ਥਮ੍ ਅਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖੀ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਆਰ੍षੇਭ੍ਯਸ਼੍ ਚੈਵ ਤੀਰ੍ਥੇਭ੍ਯ ਆਸੁਰਂ ਬਹੁਪੁਣ੍ਯਦਮ੍ ਆਸੁਰੇਭ੍ਯਸ੍ ਤਥਾ ਪੁਣ੍ਯਂ ਦੈਵਂ ਤਤ੍ ਸਾਰ੍ਵਕਾਮਿਕਮ੍
ਰਿਸੀਆਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਸੁਰ ਤੀਰਥ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਸੁਰ ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਫਿਰ ਦੈਵੀ ਤੀਰਥ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਸ਼ਿਵੈਸ਼੍ ਚੈਵ ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਦੈਵਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਤ੍ਰਿਭ੍ਯੋ ਯਦ੍ ਏਕਂ ਜਾਯੇਤ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਾਤਃ ਪਰਂ ਵਿਦੁਃ
ਜੋ ਤੀਰਥ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਦੈਵੀ ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਇਕੱਠਾ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਤ੍ਰਯਾਣਾਮ੍ ਅਪਿ ਲੋਕਾਨਾਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਮੇਧ੍ਯਮ੍ ਉਦਾਹृਤਮ੍ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਜਾਮ੍ਬਵਂ ਦ੍ਵੀਪਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਬਹੁਗੁਣੋਦਯਮ੍
ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਤੀਰਥ ਬਹੁਤ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਜਾਮ੍ਬਵੇ ਭਾਰਤਂ ਵਰ੍षਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ਕਰ੍ਮਭੂਮਿਰ੍ ਯਤਃ ਪੁਤ੍ਰ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤਦ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਰਤ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਕਰਮ ਦੀ ਭੂਮੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰੈਵ ਯਾਨਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਯਾਨ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਾਨਿ ਮਯਾ ਤਵ ਹਿਮਵਦ੍ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਯੋਰ੍ ਮਧ੍ਯੇ षਣ੍ਨਦ੍ਯੋ ਦੇਵਸਂਭਵਾਃ
ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਹਿਮਾਲਾ ਅਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਅਤੇ ਛੇ ਨਦੀਆਂ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਹਨ।
ਤਥੈਵ ਦੇਵਜਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਰ੍ਣਵਵਿਨ੍ਧ੍ਯਯੋਃ ਏਤਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਨਦ੍ਯਸ੍ ਤੁ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਨਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਅਭਿਸਂਪੂਜਿਤਂ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ ਭਾਰਤਂ ਬਹੁਪੁਣ੍ਯਦਮ੍ ਕਰ੍ਮਭੂਮਿਰ੍ ਅਤੋ ਦੇਵੈਰ੍ ਵਰ੍षਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਭਾਰਤ ਵਰਤ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੀ ਭੂਮੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵਰਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ।
ਆਰ੍षਾਣਿ ਚੈਵ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਦੇਵਜਾਨਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਆਸੁਰੈਰ੍ ਆਵृਤਾਨ੍ਯ੍ ਆਸਂਸ੍ ਤਦ੍ ਏਵਾਸੁਰਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਰਿਸੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਆਸੁਰਾਂ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਸੀ; ਉਹ ਆਸੁਰ ਤੀਰਥ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।