ਜਲੈਰ੍ ਵਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯਤੇ ऽਭ੍ਰੇषੁ ਧੂਮਾਗ੍ਨ੍ਯਨਿਲਮੂਰ੍ਤਿषੁ ਨ ਭ੍ਰਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਤਸ੍ ਤੇਭ੍ਯੋ ਜਲਾਨ੍ਯ੍ ਅਭ੍ਰਾਣਿ ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਤਃ
ਪਾਣੀ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਧੂਆਂ, ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬੱਦਲ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਂਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਪਾਣੀ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਭ੍ਰਸ੍ਥਾਃ ਪ੍ਰਪਤਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਪੋ ਵਾਯੁਨਾ ਸਮੁਦੀਰਿਤਾਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਕਾਲਜਨਿਤਂ ਵਿਪ੍ਰਾਸ਼੍ ਚਾਸਾਦ੍ਯ ਨਿਰ੍ਮਲਾਃ
ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਪਾਣੀ ਹਵਾ ਦੇ ਚਲਣ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਕਾਲ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਵਿਦਵਾਨੋ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰਿਤ੍ਸਮੁਦ੍ਰਾ ਭੌਮਾਸ੍ ਤੁ ਤਥਾਪਃ ਪ੍ਰਾਣਿਸਂਭਵਾਃ ਚਤੁष੍ਪ੍ਰਕਾਰਾ ਭਗਵਾਨ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਸਵਿਤਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੋ: ਦਰਿਆ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੋਂ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ।
ਆਕਾਸ਼ਗਙ੍ਗਾਸਲਿਲਂ ਤਥਾਹृਤ੍ਯ ਗਭਸ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਅਨਭ੍ਰਗਤਮ੍ ਏਵੋਰ੍ਵ੍ਯਾਂ ਸਦ੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪਤਿ ਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ
ਉਜਲਤਾ ਵਾਲਾ (ਸੂਰਜ) ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਿਰ੍ਧੂਤਪਾਪਪਙ੍ਕੋ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ ਨ ਯਾਤਿ ਨਰਕਂ ਮਰ੍ਤ੍ਯੋ ਦਿਵ੍ਯਂ ਸ੍ਨਾਨਂ ਹਿ ਤਤ੍ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲੋ, ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਾਪ ਤੇ ਮੈਲ ਉਸ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਧੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਇਹ ਹੀ ਦਿਵਿਆ ਸਨਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦृष੍ਟਸੂਰ੍ਯਂ ਹਿ ਤਦ੍ ਵਾਰਿ ਪਤਤ੍ਯ੍ ਅਭ੍ਰੈਰ੍ ਵਿਨਾ ਦਿਵਃ ਆਕਾਸ਼ਗਙ੍ਗਾਸਲਿਲਂ ਤਦ੍ ਗੋਭਿਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯਤੇ ਰਵੇਃ
ਜੋ ਪਾਣੀ ਸੂਰਜ ਵਲੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗਾਂਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕृਤ੍ਤਿਕਾਦਿषੁ ऋਕ੍ਸ਼ੇषੁ ਵਿषਮੇष੍ਵ੍ ਅਮ੍ਬੁ ਯਦ੍ ਦਿਵਃ ਦृष੍ਟ੍ਵਾਰ੍ਕਂ ਪਤਿਤਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਤਦ੍ ਗਾਙ੍ਗਂ ਦਿਗ੍ਗਜੋਹ੍ਨਿਤਮ੍
ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਸਮਾਨ ਤਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਮਝੋ ਕਿ ਉਹ ਪਾਣੀ ਗੰਗਾ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਹੈ।
ਯੁਗ੍ਮਰ੍ਕ੍ਸ਼ੇषੁ ਤੁ ਯਤ੍ ਤੋਯਂ ਪਤਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਕੋਦ੍ਗਿਤਂ ਦਿਵਃ ਤਤ੍ ਸੂਰ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ ਸਦ੍ਯਃ ਸਮਾਦਾਯ ਨਿਰਸ੍ਯਤੇ
ਪਰ ਜਦੋਂ ਜੋੜੇ ਤਾਰਿਆਂ 'ਤੇ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਗਣ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਭਯਂ ਪੁਣ੍ਯਮ੍ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਨृਣਾਂ ਪਾਪਹਰਂ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਆਕਾਸ਼ਗਙ੍ਗਾਸਲਿਲਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਸ੍ਨਾਨਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਦਿਵਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ।
ਯਤ੍ ਤੁ ਮੇਘੈਃ ਸਮੁਤ੍ਸृष੍ਟਂ ਵਾਰਿ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਪੁष੍ਣਾਤ੍ਯ੍ ਓषਧਯਃ ਸਰ੍ਵਾ ਜੀਵਨਾਯਾਮृਤਂ ਹਿ ਤਤ੍
ਜੋ ਪਾਣੀ ਬੱਦਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੀ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜੀਵਨ ਲਈ ਅਸਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ।
ਤੇਨ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਪਰਾਂ ਨੀਤਃ ਸਕਲਸ਼੍ ਚੌषਧੀਗਣਃ ਸਾਧਕਃ ਫਲਪਾਕਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ
ਉਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਵਾਧਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਫਲ ਪੱਕਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤੇਨ ਯਜ੍ਞਾਨ੍ ਯਥਾਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਮਾਨਵਾਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ੁषਃ ਕੁਰ੍ਵਤੇ ऽਹਰਹਸ਼੍ ਚੈਵ ਦੇਵਾਨ੍ ਆਪ੍ਯਾਯਯਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਉਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ।
ਏਵਂ ਯਜ੍ਞਾਸ਼੍ ਚ ਵੇਦਾਸ਼੍ ਚ ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ ਚ ਦ੍ਵਿਜਪੂਰ੍ਵਕਾਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਨਿਕਾਯਾਸ਼੍ ਚ ਪਸ਼ੁਭੂਤਗਣਾਸ਼੍ ਚ ਯੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਜਨ, ਵੇਦ, ਦੁਜਾਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ — ਇਹ ਸਭ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਧृਤਮ੍ ਇਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ ਸਾਪਿ ਨਿष੍ਪਾਦ੍ਯਤੇ ਵृष੍ਟਿਃ ਸਵਿਤ੍ਰਾ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਡੋਲ, ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਤੇ ਉਹ ਵਰਖਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀ।
ਆਧਾਰਭੂਤਃ ਸਵਿਤੁਰ੍ ਧ੍ਰੁਵੋ ਮੁਨਿਵਰੋਤ੍ਤਮਾਃ ਧ੍ਰੁਵਸ੍ਯ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰੋ ऽਸੌ ਸੋ ऽਪਿ ਨਾਰਾਯਣਾਸ਼੍ਰਯਃ
ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਟਿਕਾਉ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਨੀਵਰ; ਟਿਕਾਉ ਤਾਰਾ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਨਾਰਾਇਣ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹृਦਿ ਨਾਰਾਯਣਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ਵਿਭਰ੍ਤਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਮ੍ ਆਦਿਭੂਤਃ ਸਨਾਤਨਃ
ਨਾਰਾਇਣ ਉਸ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਾ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ, ਆਦਿ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਮਯਾ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍ ਭੂਸਮੁਦ੍ਰਾਦਿਭਿਰ੍ ਯੁਕ੍ਤਂ ਕਿਮ੍ ਅਨ੍ਯਚ੍ ਛ੍ਰੋਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਥ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀ, ਮੈਂ ਭ੍ਰਮਾਂਡ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?
ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਯਾਨਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਪੁਣ੍ਯਾਨ੍ਯ੍ ਆਯਤਨਾਨਿ ਚ ਵਕ੍ਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਸਿ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਨੋ ਵਰ੍ਤਤੇ ਮਨਃ
ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜੋ ਤੀਰਥ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਬਿਆਨ ਕਰੋ, ਹੇ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ; ਸਾਡਾ ਮਨ ਉਹ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯ ਹਸ੍ਤੌ ਚ ਪਾਦੌ ਚ ਮਨਸ਼੍ ਚੈਵ ਸੁਸਂਯਤਮ੍ ਵਿਦ੍ਯਾ ਤਪਸ਼੍ ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਸ਼੍ ਚ ਸ ਤੀਰ੍ਥਫਲਮ੍ ਅਸ਼੍ਨੁਤੇ
ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਤੇ ਮਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਗਿਆਨ, ਤਪ ਤੇ ਇਜ਼ਤ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਤੀਰ੍ਥਂ ਵਾਚਾਂ ਤਥਾ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨਿਗ੍ਰਹਸ਼੍ ਚ ਏਤਾਨਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਸ਼ਰੀਰਜਾਨਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਮਾਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧਯਨ੍ਤਿ
ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ — ਇਹ ਸਰੀਰਕ ਤੀਰਥ ਸਵਰਗ ਦੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ਗਤਂ ਦੁष੍ਟਂ ਤੀਰ੍ਥਸ੍ਨਾਨੈਰ੍ ਨ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ ਸ਼ਤਸ਼ੋ ऽਪਿ ਜਲੈਰ੍ ਧੌਤਂ ਸੁਰਾਭਾਣ੍ਡਮ੍ ਇਵਾਸ਼ੁਚਿ
ਅੰਦਰੋਂ ਖਰਾਬ ਮਨ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਚਾਹੇ ਸੈਂਕੜੇ ਵਾਰੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਭਾਂਡ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਨ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਨ ਦਾਨਾਨਿ ਨ ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਨ ਚਾਸ਼੍ਰਮਾਃ ਦੁष੍ਟਾਸ਼ਯਂ ਦਮ੍ਭਰੁਚਿਂ ਪੁਨਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯੁਤ੍ਥਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍
ਤੀਰਥ, ਦਾਨ, ਵਰਤ ਜਾਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵੀ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਨੀਅਤ ਮਾੜੀ, ਦਿਖਾਵੇ ਦੀ ਰੁਚੀ ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਬੇਕਾਬੂ ਹਨ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਵਸ਼ੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਵਸੇਨ੍ ਨਰਃ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਯਾਗਂ ਪੁष੍ਕਰਂ ਤਥਾ
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਕਰਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ ਛृਣੁਧ੍ਵਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨ੍ਯ੍ ਆਯਤਨਾਨਿ ਚ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪੇਣ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਯਾਨਿ ਕਾਨਿ ਵੈ
ਇਸ ਲਈ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜੋ ਤੀਰਥ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹਨ।
ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਕ੍ਤੁਂ ਵਰ੍षਸ਼ਤੈਰ੍ ਅਪਿ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪੁष੍ਕਰਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਨੈਮਿषਾਰਣ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਚ
ਪਹਿਲਾ ਪੁਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਨੈਮੀਸ਼ਾਰਣਯ ਦੇ ਤੀਰਥ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ, ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਰਨੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
ਪ੍ਰਯਾਗਂ ਚ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਧਰ੍ਮਾਰਣ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ ਧੇਨੁਕਂ ਚਮ੍ਪਕਾਰਣ੍ਯਂ ਸੈਨ੍ਧਵਾਰਣ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਚ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਪ੍ਰਯਾਗ, ਧਰਮਾਰਣਯ, ਧੇਨੁਕ, ਚੰਪਕਾਰਣਯ ਅਤੇ ਸੈਂਧਵਾਰਣਯ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ!
ਪੁਣ੍ਯਂ ਚ ਮਗਧਾਰਣ੍ਯਂ ਦਣ੍ਡਕਾਰਣ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਚ ਗਯਾ ਪ੍ਰਭਾਸਂ ਸ਼੍ਰੀਤੀਰ੍ਥਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਕਨਖਲਂ ਤਥਾ
ਮਗਧਾਰਣਯ, ਦੰਡਕਾਰਣਯ, ਗਯਾ, ਪ੍ਰਭਾਸਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਦਿਵਯ ਕਨਖਲਾ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹਨ।
ਭृਗੁਤੁਙ੍ਗਂ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਂ ਭੀਮਾਰਣ੍ਯਂ ਕੁਸ਼ਸ੍ਥਲੀਮ੍ ਲੋਹਾਕੁਲਂ ਸਕੇਦਾਰਂ ਮਨ੍ਦਰਾਰਣ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਚ
ਭ੍ਰਿਗੁਤੁੰਗ, ਹਿਰਣਯਾਕਸ਼, ਭੀਮਾਰਣਯ, ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ, ਲੋਹਾਕੁਲ, ਸਕੇਦਾਰ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਰਣਯ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੀਰਥ ਹਨ।
ਮਹਾਬਲਂ ਕੋਟਿਤੀਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਪਾਪਹਰਂ ਤਥਾ ਰੂਪਤੀਰ੍ਥਂ ਸ਼ੂਕਰਵਂ ਚਕ੍ਰਤੀਰ੍ਥਂ ਮਹਾਫਲਮ੍
ਮਹਾਬਲ, ਕੋਟੀਤੀਰਥ ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰੂਪਤੀਰਥ, ਸ਼ੂਕਰਵ ਅਤੇ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਵੱਡੇ ਫਲ ਵਾਲੇ ਤੀਰਥ ਹਨ।
ਯੋਗਤੀਰ੍ਥਂ ਸੋਮਤੀਰ੍ਥਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਸਾਹੋਟਕਂ ਤਥਾ ਤੀਰ੍ਥਂ ਕੋਕਾਮੁਖਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਬਦਰੀਸ਼ੈਲਮ੍ ਏਵ ਚ
ਯੋਗਤੀਰਥ, ਸੋਮਤੀਰਥ, ਸਾਓਟਕ ਤੀਰਥ, ਕੋਕਾਮੁਖ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਬਦਰੀ ਪਹਾੜ ਵੀ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਹਨ।