ਤੇ ਕृਚ੍ਛ੍ਰੇ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੌਚਾਸ਼੍ ਚ ਕੁਹਕਾਜੀਵਿਨਸ਼੍ ਚ ਯੇ ਅਸਿਪਤ੍ਤ੍ਰਵਨਂ ਯਾਤਿ ਵਨਚ੍ਛੇਦੀ ਵृਥੈਵ ਯਃ
ਜੋ ਅਸ਼ੁਧ ਹਨ, ਜੋ ਠੱਗੀ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਠਨਾਈ ਨਾਲ ਅਸੀਪੱਤਰ ਵਣ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਔਰਭ੍ਰਿਕਾ ਮृਗਵ੍ਯਾਧਾ ਵਹ੍ਨਿਜ੍ਵਾਲੇ ਪਤਨ੍ਤਿ ਵੈ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰੈਵ ਤੇ ਵਿਪ੍ਰਾ ਯਸ਼੍ ਚਾਪਾਕੇषੁ ਵਹ੍ਨਿਦਃ
ਭੇੜਾਂ ਪਾਲਣ ਵਾਲੇ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵ੍ਰਤੋਪਲੋਪਕੋ ਯਸ਼੍ ਚ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਾਦ੍ ਵਿਚ੍ਯੁਤਸ਼੍ ਚ ਯਃ ਸਂਦਂਸ਼ਯਾਤਨਾਮਧ੍ਯੇ ਪਤਤਸ੍ ਤਾਵ੍ ਉਭਾਵ੍ ਅਪਿ
ਜੋ ਵ੍ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਕਟਣ ਦੀ ਯਾਤਨਾ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦਿਵਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇषੁ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨ੍ਤੇ ਯੇ ਨਰਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਃ ਪੁਤ੍ਰੈਰ੍ ਅਧ੍ਯਾਪਿਤਾ ਯੇ ਤੁ ਤੇ ਪਤਨ੍ਤਿ ਸ਼੍ਵਭੋਜਨੇ
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਦਿਨ ਵਿਚ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਰਤਸ ਛੱਡਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਤੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਚ ਨਰਕਾਃ ਸ਼ਤਸ਼ੋ ऽਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ਯੇषੁ ਦੁष੍ਕृਤਕਰ੍ਮਾਣਃ ਪਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਾਤਨਾਗਤਾਃ
ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਰਕ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ, ਉਥੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਯਾਤਨਾ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ, ਪਕਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਥੈਵ ਪਾਪਾਨ੍ਯ੍ ਏਤਾਨਿ ਤਥਾਨ੍ਯਾਨਿ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ਭੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਜਾਤਿਪੁਰੁषੈਰ੍ ਨਰਕਾਨ੍ਤਰਗੋਚਰੈਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਾਪ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਨਰਕਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।
ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਚ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯੇ ਨਰਾਃ ਕਰ੍ਮਣਾ ਮਨਸਾ ਵਾਚਾ ਨਿਰਯੇषੁ ਪਤਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਫਰਜਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਕਿਰਿਆ, ਮਨ ਜਾਂ ਬੋਲ ਨਾਲ—ਉਹ ਨਰਕ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਧਃਸ਼ਿਰੋਭਿਰ੍ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਾਰਕੈਰ੍ ਦਿਵਿ ਦੇਵਤਾਃ ਦੇਵਾਸ਼੍ ਚਾਧੋਮੁਖਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਅਧਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਾਰਕਾਨ੍
ਨਰਕ ਵਾਸੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਹੇਠਾਂ ਕਰਕੇ ਉਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਹੇਠਾਂ ਕਰਕੇ ਸਭ ਨਰਕ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਥਾਵਰਾਃ ਕृਮਯੋ ऽਜ੍ਵਾਸ਼੍ ਚ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ਪਸ਼ਵੋ ਨਰਾਃ ਧਾਰ੍ਮਿਕਾਸ੍ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਸ੍ ਤਦ੍ਵਨ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ਿਣਸ਼੍ ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍
ਅਡੋਲ ਜੀਵ, ਕੀੜੇ, ਬੱਕਰੀਆਂ, ਪੰਛੀ, ਪਸ਼ੂ, ਮਨੁੱਖ, ਧਰਮਵਾਨ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮੁਕਤ—all ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਹਨ।
ਸਹਸ੍ਰਭਾਗਃ ਪ੍ਰਥਮਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ऽਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਤਥਾ ਸਰ੍ਵੇ ਹ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਮਹਾਭਾਗਾ ਯਾਵਨ੍ ਮੁਕ੍ਤਿਸਮਾਸ਼੍ਰਯਾਃ
ਪਹਿਲੇ ਤੋਂ ਦੂਜਾ ਹਜ਼ਾਰਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਮ ਵਾਰ; ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਜੀਵ ਮੁਕਤੀ ਹੋਣ ਤਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਾਵਨ੍ਤੋ ਜਨ੍ਤਵਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਤਾਵਨ੍ਤੋ ਨਰਕੌਕਸਃ ਪਾਪਕृਦ੍ ਯਾਤਿ ਨਰਕਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਪਰਾਙ੍ਮੁਖਃ
ਜਿੰਨੇ ਜੀਵ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਹਨ, ਉਤਨੇ ਹੀ ਨਰਕ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜੇ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਤੋਂ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਾਪਾਨਾਮ੍ ਅਨੁਰੂਪਾਣਿ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਯਦ੍ ਯਥਾ ਤਥਾ ਤਥੈਵ ਸਂਸ੍ਮृਤ੍ਯ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਪਰਮਰ੍षਿਭਿਃ
ਪਾਪਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ, ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਪਾਪੇ ਗੁਰੂਣਿ ਗੁਰੁਣਿ ਸ੍ਵਲ੍ਪਾਨ੍ਯ੍ ਅਲ੍ਪੇ ਚ ਤਦ੍ਵਿਦਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਜਗੁਃ ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵਾਦਯਃ
ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ, ਛੋਟੇ ਲਈ ਛੋਟੇ—ਇਹ ਤਜਰਬੇਕਾਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਵਯੰਭੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ।
ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੇषਾਣਿ ਤਪਃਕਰ੍ਮਾਤ੍ਮਕਾਨਿ ਵੈ ਯਾਨਿ ਤੇषਾਮ੍ ਅਸ਼ੇषਾਣਾਂ ਕृष੍ਣਾਨੁਸ੍ਮਰਣਂ ਪਰਮ੍
ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਤਪ ਕਰਮ ਹਨ; ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿਚੋਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ।
ਕृਤੇ ਪਾਪੇ ऽਨੁਤਾਪੋ ਵੈ ਯਸ੍ਯ ਪੁਂਸਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਤੁ ਤਸ੍ਯੈਕਂ ਹਰਿਸਂਸ੍ਮਰਣਂ ਪਰਮ੍
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਕਰ ਕੇ ਅਸਲ ਪਛਤਾਵਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਸਿਰਫ਼ ਹਰਿ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਤਰ੍ ਨਿਸ਼ਿ ਤਥਾ ਸਂਧ੍ਯਾਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਾਦਿषੁ ਸਂਸ੍ਮਰਨ੍ ਨਾਰਾਯਣਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸਦ੍ਯਃ ਪਾਪਕ੍ਸ਼ਯਾਨ੍ ਨਰਃ
ਸਵੇਰੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ, ਸਾਂਝ ਵੇਲੇ, ਦੁਪਹਿਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿष੍ਣੁਸਂਸ੍ਮਰਣਾਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੀਣਸਮਸ੍ਤਕ੍ਲੇਸ਼ਸਂਚਯਃ ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਭੋ ਵਿਪ੍ਰਾ ਵਿष੍ਣੋਸ੍ ਤਸ੍ਯਾਨੁਕੀਰ੍ਤਨਾਤ੍
ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਗਿਆਨੀਓ।
ਵਾਸੁਦੇਵੇ ਮਨੋ ਯਸ੍ਯ ਜਪਹੋਮਾਰ੍ਚਨਾਦਿषੁ ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰਾਯੋ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਾਦਿਕਂ ਫਲਮ੍
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਵਾਸੁਦੇਵ 'ਤੇ ਜਪ, ਹਵਨ, ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੇ ਉਹ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਵੱਡੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਵ ਨਾਕਪृष੍ਠਗਮਨਂ ਪੁਨਰਾਵृਤ੍ਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਕ੍ਵ ਜਪੋ ਵਾਸੁਦੇਵੇਤਿ ਮੁਕ੍ਤਿਬੀਜਮ੍ ਅਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਜਾਣਾ, ਜੋ ਮੁੜ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨਾਮ ਦੇ ਜਪ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ, ਨਾਲ ਕੀ ਤੁਲਨਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਹਰ੍ਨਿਸ਼ਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਸਂਸ੍ਮਰਨ੍ ਪੁਰੁषੋ ਦ੍ਵਿਜਃ ਨ ਯਾਤਿ ਨਰਕਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਸਂਕ੍ਸ਼ੀਣਾਖਿਲਪਾਤਕਃ
ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਨਰਕ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਮਨਃਪ੍ਰੀਤਿਕਰਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗੋ ਨਰਕਸ੍ ਤਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ ਨਰਕਸ੍ਵਰ੍ਗਸਂਜ੍ਞੇ ਵੈ ਪਾਪਪੁਣ੍ਯੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਸਵਰਗ ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਰਕ ਇਸ ਦਾ ਉਲਟ ਹੈ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, 'ਨਰਕ' ਤੇ 'ਸਵਰਗ' ਦੇ ਨਾਮ ਪਾਪ ਤੇ ਪੁੰਨ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ।
ਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਏਕਮ੍ ਏਵ ਦੁਃਖਾਯ ਸੁਖਾਯੇਰ੍ष੍ਯੋਦਯਾਯ ਚ ਕੋਪਾਯ ਚ ਯਤਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਵਸ੍ਤੁ ਦੁਃਖਾਤ੍ਮਕਂ ਕੁਤਃ
ਇੱਕ ਹੀ ਚੀਜ਼ ਦੁੱਖ, ਸੁੱਖ, ਈਰਖਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਖ ਵਾਲੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਤਦ੍ ਏਵ ਪ੍ਰੀਤਯੇ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰ੍ ਦੁਃਖਾਯ ਜਾਯਤੇ ਤਦ੍ ਏਵ ਕੋਪਾਲਯਤਃ ਪ੍ਰਸਾਦਾਯ ਚ ਜਾਯਤੇ
ਉਹੀ ਚੀਜ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੋ ਕੇ, ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹੀ ਚੀਜ਼, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁੱਸਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਮਿਹਰ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦੁਃਖਾਤ੍ਮਕਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨ ਚ ਕਿਂਚਿਤ੍ ਸੁਖਾਤ੍ਮਕਮ੍ ਮਨਸਃ ਪਰਿਣਾਮੋ ऽਯਂ ਸੁਖਦੁਃਖਾਦਿਲਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਇਸ ਲਈ, ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਵਿਚ ਨਾ ਦੁੱਖ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਨਾ ਸੁੱਖ ਵਾਲੀ; ਇਹ ਮਨ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਹਨ, ਜੋ ਸੁੱਖ, ਦੁੱਖ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਏਵ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਜ੍ਞਾਨਂ ਬਨ੍ਧਾਯ ਚੇष੍ਯਤੇ ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮਕਮ੍ ਇਦਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਨ ਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਪਰਮ੍
ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਅਗਿਆਨ ਬੰਧਨ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਗਿਆਨ ਰੂਪ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਉਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਦ੍ਯੇ ਹਿ ਭੋ ਵਿਪ੍ਰਾ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਏਵਾਵਧਾਰ੍ਯਤਾਮ੍ ਏਵਮ੍ ਏਤਦ੍ ਮਯਾਖ੍ਯਾਤਂ ਭਵਤਾਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਭੁਵਃ
ਹੇ ਗਿਆਨੀਓ, ਗਿਆਨ ਹੀ ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦੋਹਾਂ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਮੰਡਲ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਪਾਤਾਲਾਨਿ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਤਥੈਵ ਨਰਕਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾਃ ਪਰ੍ਵਤਾਸ਼੍ ਚੈਵ ਦ੍ਵੀਪਾ ਵਰ੍षਾਣਿ ਨਿਮ੍ਨਗਾਃ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਖ੍ਯਾਤਂ ਕਿਂ ਭੂਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਥ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਤਾਲਾਂ, ਨਰਕਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਟਾਪੂਆਂ, ਖੇਤਰਾਂ ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?
ਕਥਿਤਂ ਭਵਤਾ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਸ੍ਮਾਕਂ ਸਕਲਂ ਤਥਾ ਭੁਵਰ੍ਲੋਕਾਦਿਕਾਂਲ੍ ਲੋਕਾਞ੍ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਾਮਹੇ ਵਯਮ੍
ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਭੁਵਰਲੋਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।
ਤਥੈਵ ਗ੍ਰਹਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਯਥਾ ਤਥਾ ਸਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਮਹਾਭਾਗ ਯਥਾਵਲ੍ ਲੋਮਹਰ੍षਣ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਵਡਭਾਗੀ ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਤੇ ਮਾਪ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਹਨ, ਐਸਾ ਹੀ ਸਮਝਾ ਦਿਓ।
ਰਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋਰ੍ ਯਾਵਨ੍ ਮਯੂਖੈਰ੍ ਅਵਭਾਸ੍ਯਤੇ ਸਸਮੁਦ੍ਰਸਰਿਚ੍ਛੈਲਾ ਤਾਵਤੀ ਪृਥਿਵੀ ਸ੍ਮृਤਾ
ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਤੱਕ ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।